Επιφυλλίδα

Το άδοξο τέλος των Βιλλεαρδουίνων στον Μοριά

Η μακρόχρονη απουσία του Λουδοβίκου της Βουργουνδίας, συζύγου της Ματίλντας, εγγονής του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου από τον Μοριά δημιούργησε τεράστια προβλήματα στο πριγκιπάτο, όπου βάιλος ήταν ο βαρόνος Νικόλας Μαύρος. Προκάλεσε μάλιστα την αντίδραση της Μαργαρίτας, δεύτερης κόρης του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου, της περιβόητης κυράς της Άκοβας, χήρας του Ρικάρντο της Κεφαλονιάς, που διεκδικούσε μέρος του πριγκιπάτου. Σε μια κίνηση πολιτικού υπολογισμού πάντρεψε το 1314 την πανέμορφη δεκατετράχρονη κόρη της Ισαβέλλα με τον Καταλάνο Ινφάντη Φερδινάνδο της Μαγιόρκας, δίνοντας προίκα τη βαρονία της Άκοβας και τις διεκδικήσεις της. Οι ευγενείς του Μοριά με επικεφαλής τον Νικόλα Μαύρο αντέδρασαν δυναμικά. Φυλάκισαν την ατίθαση Μαργαρίτα στο Χλουμούτζι, όπου τη βρήκε ο θάνατος. Η περιπετειώδης ζωή της έγινε λαϊκός θρύλος. Η ίδια εξομοιώθηκε με Αμαζόνα (μονοβύζα )

, ενώ το κάστρο της Άκοβας ονομάστηκε «κάστρο της Μονοβύζας».

Δυο μήνες αργότερα πέθανε και η κόρη της Ισαβέλλας, αφήνοντας ένα γιο, τον Ιάκωβο, μελλοντικό βασιλιά της Μαγιόρκας. Ο Φερδινάνδος κατέλαβε τη Γλαρέντζα και το Ποντικόκαστρο το 1315 και αναγνωρίστηκε για λίγο « αυθέντης του Μοριά ». Ο Λουδοβίκος της Βουργουνδίας και η Ματίλντα αποβιβάστηκαν τάχιστα στο λιμάνι του Ναβαρίνου διεκδικώντας την κυριότητα του πριγκιπάτου με την υποστήριξη του Νικόλα Μαύρου. Στις 5 Ιουλίου 1316 οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν στην πεδιάδα της Μανολάδας, που έμεινε ευτυχώς

Το σύντομο αλλά εκρηκτικό πέρασμα των Βιλλεαρδουίνων μένει ανεξίτηλα χαραγμένο στη μνήμη

αλώβητη από τις πρόσφατες πυρκαγιές. Οι Καταλάνοι ηττήθηκαν, ο Φερδινάνδος αποκεφαλίστηκε βάρβαρα.

Ένα μήνα μετά τη μάχη πέθανε δηλητηριασμένος κι ο Λουδοβίκος της Βουργουνδίας. Η Ματίλντα, η ατίθαση Μαχώ του Χρονικού του Μοριά έμεινε για δεύτερη φορά χήρα και μόνη κληρονόμος του πριγκιπάτου. Ο βασιλιάς Ροβέρτος την ανάγκασε να γυρίσει στη Νάπολι το 1318 και να παντρευτεί, με το ζόρι, τον αδελφό του Ιωάννη, κόμη της Γραβίνας. Η Ματίλντα αρνήθηκε, αλλά σύρθηκε μπροστά στον Πάπα στην Αβινιόν, όπου υποχρεώθηκε να υπακούσει. Αποκάλυψε ωστόσο ότι είχε παντρευτεί κρυφά από έρωτα το Βουργούνδιο ιππότη Ούγγο ντε λα Παλίς. Η ομολογία της έδωσε αφορμή στον Ροβέρτο της Νάπολις να της αφαιρέσει την κληρονομιά και να τη φυλακίσει, ως συνένοχο δήθεν συνωμοσίας, στο νησιωτικό Κάστρο του Αυγού. Εκεί έσβησε λησμονημένη το 1331. Ενταφιάστηκε ως κοινή θνητή στη μητρόπολη της Νάπολις. Πεθαίνοντας πρόλαβε να δηλώσει ενώπιον μαρτύρων ότι κληροδοτεί τα υπάρχοντά της στον ξάδελφο Ιάκωβο Β΄, βασιλιά της Μαγιόρκας, εγγονό της θείας της Μαργαρίτας, κυράς της Άκοβας.

Έτσι άδοξα έσβησε η οικογένεια των Βιλλεαρδουίνων όπου δυναμικές γυναίκες έπαιξαν ρόλο πρωταγωνιστικό. Το σύντομο αλλά εκρηκτικό πέρασμά τους μένει ανεξίτηλα χαραγμένο στη μνήμη. Το κάστρο της Καλαμάτας, παρά την εγκατάλειψη, την κακοποίηση και την υποβάθμιση θα παραμείνει αιώνιος, πιστεύω, σιωπηλός μάρτυρας της παρουσίας τους. Ξέφυγε ευτυχώς τον κίνδυνο της πρόσφατης πύρινης λαίλαπας που κατηφόριζε απειλητικά από τον Ταΰγετο.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.