Ο Σμαραγδής στους ομίλους της UEFA

Πρώτη αντίδραση, αυθόρμητη, δηλαδή αληθινή. Παιδιά, επιτέλους ένας Έλληνας σκηνοθέτης καταφέρνει και μπαίνει στους ομίλους της UΕFΑ με το δικό του το σπαθί. Δεύτερη αντίδραση, ψύχραιμη και τελική. Ε και λοιπόν; Από τέτοιες παραγωγές με το τσουβάλι στην ευρωπαϊκή αγορά!

«El Greco», λοιπόν. Με τα εξής τρία χαρακτηριστικά. Έκπληξη η υπέρβαση του Γιάννη Σμαραγδή. Διαχειρίζεται τον σύνθετο όγκο της ελληνο-ισπανικής συμπαραγωγής με ικανότητα αρτιμελούς επαγγελματία ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Άξιος συγχαρητηρίων γι΄ αυτόν τον άθλο από μια χώρα τόσο εσωστρεφική, μικρομεσαία, σχεδόν τριτοκοσμική. Έξυπνη η επιλογή των βασικών συνεργατών. Τέσσερις οι πυλώνες της παραγωγής. Η αισθητική ομοιογένεια της φωτογραφίας των εσωτερικών χώρων- και μόνο αυτών- από τις φωτιστικές πηγές του Άρη Σταύρου. Η μουσική σύνθεση του Βαγγέλη Παπαθανασίου που διακριτικά δονεί και επίσης διακριτικά υπογραμμίζει τον δραματικό χαρακτήρα της ιστορίας χωρίς να το καταλαβαίνει ο θεατής. Δηλαδή πολλά μα πάρα πολλά οφείλει στον Σταύρου και τον Παπαθανασίου ο Σμαραγδής. Η γκαρνταρόμπα με τα κοστούμια που στο δεύτερο μέρος κολλάνε στη σάρκα της φωτογραφίας. Και τέλος η παρουσία και η ερμηνεία του Χουάν Ντιέγκο Μπότο, του Μεγάλου Ιεροεξεταστή με την ονομασία Νίνο ντε Γκεβάρα.

Τρίτο και τελευταίο χαρακτηριστικό, το πιο ουσιώδες και καταλυτικό. Δηλαδή απότομη προσγείωση στο διά ταύτα, του σεναρίου, της ιδεολογίας και της προσωπογραφίας. Τι ήταν ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος για τον Σμαραγδή; Μέγας γυναικοκατακτητής. Μέγιστος αντιστασιακός κατά των Βενετών. Αξεπέραστος καλλιτέχνης, ίσως ο σπουδαιότερος όλων των εποχών. Και- το κερασάκι στην τούρταο άνθρωπος που κατατρόπωσε την Ιερά Εξέταση και βγήκε αθώος, ζωντανός και θριαμβευτής. Με ένα λόγο, ο απόλυτος Κρητίκαρος, ο απόλυτος Ελληνάρας, το φλιπσάιντ του Λεονάιντας των «300». Όσα δεν πιάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια!

Εξηγώ για να μην παρεξηγηθώ. Λάθος η σεναριακή συγκρότηση της διαδρομής. Οι τίτλοι αναφέρουν ότι το στόρι βασίζε ται στο ομότιτλο βιβλίο του Δημήτρη Σιατόπουλου. Ε, και τι μ΄ αυτό; Κάθε ταινία είναι ένα αυτόνομο, αύταρκες γεγονός. Μωρέ δεν πα να ΄ναι η «Οδύσσεια» του Ομήρου; Σημασία έχει το αποτέλεσμα το φιλμικό. Δηλαδή το πρώτο μέρος με τις χάρτινες περιγραφές και τις γραφικές χαλκομανίες στην Κρήτη και την Βενετία εντελώς έξω από την ατμόσφαιρα και το ύφος του δεύτερου μέρους, της αναμέτρησης του Ελ Γκρέκο με την Ιερά Εξέταση και τον Γκεβάρα. Λάθος ιδεολογικό η βαρύγδουπη ρητορική υπέρ φωτός και ελευθερίας. Το σινεμά είναι εικόνες όχι παχιά λόγια και πολιτικά μπαλκόνια. Λάθος αισθητικό η αντίφαση ανάμεσα στο χαμηλόφωνο ύφος της σκηνοθεσίας και την θεατρικότητα της αναμέτρησης με την Ιερά Εξέταση. Το ένα πήγαινε από εδώ, το άλλο από εκεί. Λάθος δομικό η μετατόπιση του κέντρου βάρους από την ζωγραφική (την εικόνα δηλαδή) στην φαινομενολογία μιας φιλελεύθερης ιδεολογίας.

Υπήρξαν και υπάρχουν καλλιτέχνες με προοδευτική ιδεολογία που δημιούργησαν ασήμαντα και αντιδραστικά έργα, καθώς υπήρξαν και υπάρχουν αντιδραστικοί με προοδευτικά της παγκόσμιας πρωτοπορίας. Η αντίφαση χαρακτηριστικό γνώρισμα των μεγάλων καλλιτεχνών. Ο

«Εl Greco»

Παραγωγή ευρωπαϊκών προδιαγραφών
Κυρίως μουσική και φωτογραφία
Άνιση σκηνοθεσία

ΒΑΘΜΟΙ=5

(καλή…. αδιαφορία)

Σμαραγδής έφτιαξε το πορτρέτο με απλοϊκά, ευθύγραμμα, μεταφυσικά υλικά. Φοβάμαι όχι από άγνοια αλλά από σκοπιμότητα μιας υπέρβαρης ελληνοκεντρικής μυθολογίας. Έτσι καταλήγει στην προπαγάνδα και τον εθνικισμό. Έτσι προσπερνάει τον καλλιτέχνη. Έτσι τον χρησιμοποιεί σαν εμβατηριακή πηγή και σαν ντουντούκα. Μπείτε στον κόπο να κάνετε μερικές αντιμεταθέσεις για να καταλάβετε. Αντίσταση κατά των Βενετών, αντίσταση κατά των Αμερικανών. Αντίσταση κατά της Ιεράς Εξέτασης, αντίσταση κατά της παγκοσμιοποίησης. Αντίσταση κατά του φανατισμένου εχθρού, αντίσταση κατά του δογματικού σταλινισμού. Ωραία όλα αυτά για να χαϊδεύουν τ΄ αυτιά. Όμως η κολακεία προς τον θεατή ουδεμία σχέση με την Τέχνη και την ζωγραφική. Και για να τελειώνω. Αν η ίδια ευρωπαϊκή παραγωγή χωρίς τον Ελ Γκρέκο αλλά με άλλο μεγάλο καλλιτέχνη και με εντελώς ξένη παραγωγή, παιζόταν σε κάποιο πρόγραμμα κάποιου φεστιβάλ, ζήτημα είναι αν θα της έδινα είκοσι λεπτά. Σκληρή διαπίστωση, αλλά σας ορκίζομαι εντελώς αληθινή!

Με δυο λόγια: Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Νικ Άσντον) από οικογένεια αντιστασιακών, αναγκάζεται να μετακομίσει στη Βενετία με φύλακα άγγελο έναν πιστό (Λάκης Λαζόπουλος). Εκεί θα ερωτευτεί την Φραντζέσκα ντα Ρίμι (Δήμητρα Ματσούκα) και θα μαθητεύσει δίπλα στον Τισιάνο (Σωτήρης Μουστάκας). Στη συνέχεια και με την προστασία του φωτισμένου ιερωμένου Νίνο ντε Γκεβάρα (Χουάν Ντιέγκο Μπότο) θα μετακομίσει στην Ισπανία, όπου θα διαπρέψει και θα συνάψει σχέση με την Χερόνυμα, την γυναίκα της ζωής του (Λάγια Μαρούλ). Όμως στη γωνία τον περιμένει η Ιερά Εξέταση. Γιατί στο μεταξύ ο Γκεβάρα από φιλοδοξία έχει μεταπηδήσει στον σκληρό πυρήνα του δογματικού ιερατείου κι έτσι από προστάτης μεταβάλλεται σε ορκισμένο εχθρό του Ελ Γκρέκο, της τέχνης και της αληθινής ζωής. Έτσι αρχίζει η μονομαχία των δύο προαιώνιων εχθρών. Σκότος εναντίον Φωτός!
Ένα σπουδαίο, απόλυτο κενό

Best film of the week και μέσα στις είκοσι καλύτερες στιγμές του χειμώνα, το ασπρόμαυρο, βρετανικό «Control» του άγνωστου αλλά ταλαντούχου και διεισδυτικού Άντον Κόρμπιν. Μαζί με το περιφρονημένο από τους Έλληνες θεατές «Last Days» του Γκας Βαν Σαντ, ό,τι καλύτερο έχω συναντήσει για την πεμπτουσία της σύγχρονης, ροκ μουσικής. Βy far!

Το σεναριακό φόντο βασίζεται στο αυτοβιογραφικό «Τouching from a distance», δηλαδή «Αγγίζοντας από απόσταση», γραμμένο από την Ντέμπορα, σύζυγο του Ίαν Κέρτις, της σπαρακτικής και αυτοκτονικής φωνής των Joy Division του Μάντσεστερ και του 1979 αλλά και του 1980. Επομένως η ταινία φαίνεται αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι εξαρτημένη από την ακρίβεια της διαδρομής αυτής της μπάντας. Αυτή και η μέγιστη αρετή, η υπέρβαση, το εφαλτήριο που εκτινάσσει το «Control» πέρα από τα στενά όρια της βιογραφίας. Δηλαδή.

Άραγε αυτοκτόνησε ο Ίαν Κέρτις βάζοντας μια θηλιά στον κατάλευκο και μαλακό λαιμό του; Έτσι λέει ο σκηνοθέτης, haze, δηλαδή «ομιχλώδεις» οι συνθήκες της αυτοκτονίας ισχυρίζεται το εγκυρότατο «Rock- Rough guide». Επομένως ο Κόρμπιν αυθαιρετεί και καλά κάνει προκειμένου να υπηρετήσει την ουσία, η οποία πηγάζει και διαπλέκεται ομοιόμορφα με το συμπαγές, αισθητικό του στυλ. Πάμε παρακάτω. Ήταν ή δεν ήταν φασιστική η ιδεολογία των Joy Division; Γιατί η ονομασία του συγκροτήματος είναι δάνειο από ένα ναζιστικό ορισμό. Έτσι οι κανίβαλοι ονόμαζαν τις γυναίκες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης που τις χρησιμοποιούσαν σαν δοχεία σεξουαλικών αναγκών. Πουτάνες εκείνες για τους ναζί, πουτάνες και τα μέλη του συγκροτήματος για την αγορά της μουσικής.

Γι΄ αυτό ο Κόρμπιν προσπερνάει το περιστατικό με τον Ίαν Κέρτις να ουρλιάζει σε μια συναυλία στην Βαρσοβία

«Control»

Η μαύρη τρύπα του ροκ
Συμπαγής σκηνοθεσία
Μοναδική ερμηνεία
Εξαιρετικό soundtrack

ΒΑΘΜΟΙ=7 1/2

(top)

«you all forgot Rudolf Ηess»! Όνειδος και άθλια λογοκρισία; Λάθος. Είπαμε. Είναι και δεν είναι βιογραφία. Που πάει να πει κάτι που ελάχιστοι τόλμησαν να το αρθρώσουν με τέτοια ευθύτατα και παρρησία. Το ύστερο ροκ ουδεμία σχέση με sex, drugs και φασαρία. Προσέξτε την κολοσσιαία διαφορά. Οι Joy Division- λέει πλαγίως ο Κόρμπιν- είναι σημαντικοί, γιατί προαναγγέλλουν την μεταμοντέρνα εκδοχή της σύγχρονης μουσικής. Ποια είναι αυτή; Εντελώς γυμνή, ολότελα κενή. Η άλλη όψη των sex pistols. Το περιγράφει με απόσταση διακριτική μέσα σε μια ατμόσφαιρα πλήξης, αφασίας και σχεδόν αδιαφορίας. Ο Κέρτις να δουλεύει σαν να κοπανάει μύγες σε ένα γραφείο ευρέσεως εργασίας. Να πηγαινοέρχεται μεταξύ παμπ και μονοτονίας. Οι συναυλίες στραγγαλισμένες από υστερικά ουρλιαχτά. Η ζωή του εντελώς επίπεδη, μονόχορδη, ευθύγραμμη, μηχανική. Περίπου σαν εκείνη του Καρυωτάκη.

Γι΄ αυτό οι κρίσεις επιληψίας. Γι΄ αυτό και ο διχασμός του ανάμεσα στην γυναίκα του την Ντέμπορα και την Βελγίδα ερωμένη Ανίκ Ονορέ, η οποία μπορεί να ήταν μια οπτασία σκηνοθετημένη από την άρρωστη και υστερική φαντασία της εγκαταλειμμένης συζύγου. Γι΄ αυτό και η κόντρα ανάμεσα στο μουντό, βιομηχανικό Μάντσεστερ και τον προκλητικό Ίαν Κέρτις. Από τα σπλάγχνα αυτού του απόλυτου κενού προέκυψε η αναρχία. Η κανονικότητα μιας βρετανικής, πληκτικής και άδειας επαρχίας, ήταν ο διαρρήκτης που άνοιξε μια αόρατη πληγή στον Ίαν Κέρτις. Δηλαδή οι Joy Division, λέει ο Κόρμπιν, ήταν η άρνηση και ταυτόχρονα η κατάφαση του Μάντσεστερ. Η προέκτασή του και η ανατροπή του. Επομένως η σύντομη διαδρομή του Κέρτις και η αυτοκτονική του κατάληξη δεν ταιριάζουν με τις ακραίες καταστάσεις ενός Τζίμι Χέντριξ και ενός Τζιμ Μόρισον. Ο Ίαν Κέρτις ήταν η αναίρεση όλων αυτών. Η αυτοκτονία του είναι το αδιέξοδό του. Ο ερωτικός διχασμός του η ανασφάλειά του. Ένας γελοίος θάνατος ενός σπουδαίου καλλιτέχνη.

Πλήθος τα προσόντα του «Control». Συμπαγές, ομοιογενές, χαμηλόφωνο, υπόγειο, διαυγές, παγωμένο, αποστασιοποιημένο και ταυτόχρονα ταυτισμένο με το «γεγονός». Με έναν πρωταγωνιστή- τον Σαμ Ρίλεϊ – που θα σε στοιχειώσει από την αρχή. Και λιτός και ταραγμένος. Και χυμώδης και στεγνός. Και φοβισμένος και επιθετικός. Και μεγάλος και μικρός. Η καλύτερη ταυτοπροσωπία με σάρκα, αίμα και ουσία. Μακράν ανώτερη από τον Γιοακίν Φίνιξ του Τζόνι Κας και τον Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν του Τρούμαν Καπότε. Αν ήταν στο χέρι μου θα του έδινα το Όσκαρ!

Με δυο λόγια: Βy the way οι Joy Division, δηλαδή Μπέρναρντ Αλμπρεχτ, Πίτερ Χουκ, Ίαν Κέρτις, Στίβεν Μόρις κάτω από την εταιρεία Factory με τρία άλμπουμ «Unknown pleasures» 1979, «Closer» 1980 και το Live «Still» του 1981. Μετά την αυτοκτονία του Ίαν Κέρτις μετεξελίχθηκαν σε Νew Οrder. Έτσι για την Ιστορία.


Μεγάλες απογοητεύσεις, αόρατες επιτεύξεις

Δύο ακόμα παρουσίες με επικεφαλής τον τελειομανή Ρόι Άντερσον της Σουηδίας, μια από τις μεγαλύτερες απογοητεύσεις της χρονιάς:

«Εσείς οι ζωντανοί» (Υou the living). Ο Κάφκα διατρέχει μικρά περιστατικά στη σύγχρονη Σουηδία. Το είπα από την αρχή. Μια από τις μεγαλύτερες απογοητεύσεις των τελευταίων χρόνων. Το ερώτημα καταλυτικό.

Τι μπορεί να επινοήσει ένας σκηνοθέτης που

ΒΑΘΜΟΙ=6

(με το ζόρι)

έχει υπογράψει μία από τις πληρέστερες ταινίες των τελευταίων είκοσι χρόνων; Τα «Τραγούδια από τον 2ο όροφο» μέσα σε κάτι λιγότερο από δύο ώρες τα λένε όλα. Από την παγκοσμιοποίηση και τον ναζισμό μέχρι την παιδεία και τον παραλογισμό. Και να ΄ταν μόνο αυτό. Η αισθητική του πρωτοποριακή, προσωπική, μοναδική. Ξεπερνάει κάθε δημιουργική φαντασία. Ο Κάφκα «ζωντανός». Έτσι ύστερα από εφτά χρόνια, η επιστροφή του Άντερσον μοιάζει με ρεπλίκα. Τα ίδια «τραγούδια» σαν ανεκδοτολογία. Το λέει και το ρητό. Η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Στην αρχή σαν τραγωδία στην επανάληψη σαν φάρσα. Δεν πειράζει. Μία ταινία που χωράει όσες έχουν κάνει οι μισοί σκηνοθέτες όλης της Γης! «Η ανατολή του σκότους» (Τhe dark is rising). Ιστορία φαντασίας και παραμυθίας από το ομότιτλο βιβλίο της Σούζαν Κούπερ και τον σκηνοθέτη Ντέιβιντ Κάνινγκχαμ: Κάτι σαν ενδιάμεσος, σκουριασμένος κρίκος μεταξύ «Άρχοντα των δαχτυλιδιών» και «Χάρι Πότερ». Όπου πιτσιρικάς είναι εκ γενετής ταγμένος να οδηγήσει την ομάδα του Φωτός εναντίον των ορδών του Σκότους. Μπούρδες δηλαδή. Με στόχο την εύκολη πιτσιρικαρία των multiplex. Έτσι για γιούρια στην τάβλα με τα κουλούρια. Όλα τα εναέρια κόλπα και τα οπτικά εφέ, γνωστά, χιλιοπαιγμένα και κουρασμένα. Ούτε για DVD!

ΒΑΘΜΟΙ=2

(Σκότος)

Η αρχιτεκτονική της φλούδας

Δεύτερη καλύτερη επιλογή αυτής της ποιοτικής εβδομάδας, η μαύρη κωμωδία του Φρανκ Οζ «Ένας θάνατος σε μια κηδεία» (Death at a funeral). Η απόλυτα οργανωμένη αρχιτεκτονική της φλούδας! Το στόρι εξελίσσεται και συγχρονίζεται με την αληθινή διάρκεια της τελετής μιας κηδείας. Όπου δύο αδέλφια κηδεύουν τον πατέρα τους, έναν μεγαλόσχημο, ευκατάστατο και επώνυμο παράγοντα της βρετανικής κοινωνίας σε εξοχική έπαυλη των βορείων προαστίων. Αυτή η αρχή, από εδώ και κάτω αρχίζει ένα αόρατο, χαμηλόφωνο, απίστευτο στριπτίζ. Η σύζυγος του πρώτου αδελφού, ενός καταπιεσμένου επίδοξου συγγραφέα, να του ψιθυρίζει στ΄ αυτί για κάποιο δάνειο για σπίτι στην εξοχή. Ο δεύτερος αδελφός, επιτυχημένος συγγραφέας στη Νέα Υόρκη να κομπάζει και σαν παγώνι να κυκλοφορεί. Ο θείος, τετράπαχος, θορυβώδης και ημιθανής να κατεδαφίζει ό,τι βρει. Και στο ρετιρέ όλων αυτών να σκάει μύτη ένας νάνος, ο εραστής του μακαρίτη, απαιτώντας χιλιάδες λίρες, αλλιώτικα απειλεί να αποκαλύψει τις άσεμνες φωτογραφίες σε όλους τους συγγενείς και φυσικά στην κλαίουσα χήρα η οποία φυσικά ιδέα δεν έχει για την ιστορία. Αποτέλεσμα; Τι να κάνουν τα παιδιά για να κρύψουν την ντροπή, να αποφύγουν την διαπό- μπευση

«Ένας θάνατος σε μια κηδεία»

Έξω κούκλα μέσα πανούκλα
Πανηγύρι η κηδεία
Η καλύτερη κωμωδία

ΒΑΘΜΟΙ=7

(για απαιτητικά γούστα)

και το όνομα του πατέρα να μην σπιλωθεί; Απλό. Ρίχνουν χάμω τον νάνο και στη συνέχεια τον μεταφέρουν και τον τοποθετούν μέσα στο φέρετρο, πάνω και ανάποδα από τον πατέρα τους σε πόζα 69! Δεν τελειώσαμε. Μοιάζει με φινάλε αλλά μόλις βρισκόμαστε στη μέση της αποδόμησης μιας σπουδαίας οικογενειακής, μεγαλοαστικής τελετής! Ο βετεράνος Φρανκ Οζ με οδηγό ένα κεντημένο με διπλοβελονιά σενάριο του Ντιν Κρεγκ, αναδεικνύει όλες τις αρετές της μαύρης, σαρκαστικής, ειρωνικής κωμωδίας της καλής βρετανικής εποχής. Σιγά σιγά, χωρίς φωνές και ουρλιαχτά, δίχως κλισέ και άλλες τέτοιες ευκολίες, επιδίδεται σ΄ ένα τρισχαριτωμένο στριπτίζ της καλής κοινωνίας. Με ελάχιστες ενστάσεις και με πρωτοκλασάτες ερμηνείες από «δεύτερους» ηθοποιούς το ευχαριστήθηκα αληθινά!


Κλωτσοπατινάδα

«War». Δηλαδή action movie με εναέρια κλωτσοπατινάδα και Τζετ Λι υπό την σκηνοθετική αχρωματοψία του

ΒΑΘΜΟΙ=0

(όπου φύγει φύγει)

Φίλιπ Άτγουελ. Αμερικανός πράκτορας του FΒΙ (Τζέισον Στέιθαμ) εκδικείται το ξεκλήρισμα της οικογενείας του και ορμάει εναντίον αδίστακτου δολοφόνου (Τζετ Λι). Που πάει να πει Κτηνώδης Δύναμη, Ογκώδης Άγνοια!