«Να η ευκαιρία να μάθουμε για την Ακρόπολη»

Η «μετακόμιση του αιώνα» από το παλιό στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως, ξεκίνησε υπό τα όμματα της διεθνούς κοινότητας. Πρόσωπο-κλειδί, ο μηχανικός Κώστας Ζάμπας λέει στα «ΝΕΑ» πως πρέπει να εστιάσουμε όχι στα τεχνικά, αλλά στα ίδια τα αρχαία και να το δούμε σαν μια ευκαιρία να μάθουμε για την Ακρόπολη
Απαλά, με τάξη, ακρίβεια εκατοστού και ασφάλεια πραγματοποιήθηκε χθες το πρωί η πρώτη εντυπωσιακή εναέρια μεταφορά ενός ανάγλυφου λίθου από τη ζωφόρο του Παρθενώνα στην εντυπωσιακή αίθουσα του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως, που γέμισε πρώτη φορά με κόσμο. Δεκάδες τηλεοπτικά συνεργεία και εκπρόσωποι του Τύπου απ΄ όλο τον κόσμο, οι πρέσβεις χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πλήθος αρχαιολόγων, αρχιτέκτονες, περίοικοι, μαθητές σχολείων, που είχαν προσκληθεί από τον υπουργό Πολιτισμού Μιχάλη Λιάπη, περίεργοι που κατάφεραν να μπουν, σημάδεψαν με την αθρόα συμμετοχή τους το πολιτικό και τηλεοπτικό σόου που εξελίχθηκε με αφορμή τη «μετακόμιση του αιώνα».

Πρόσωπο της ημέρας ήταν ο πολιτικός μηχανικός Κώστας Ζάμπας. Ο άνθρωπος που μελέτησε, σχεδίασε, οργάνωσε και επέβλεψε την επιχείρηση της «μεταφοράς του αιώνα», δηλαδή της μεταφοράς όλου του γλυπτού διακόσμου των μνημείων της Ακροπόλεως, του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, του Ναού της Νίκης, των αναθηματικών αγαλμάτων και θραυσμάτων που υπολογίζονται σε 4.200 κομμάτια και άρχισε χθες με τη μετακίνηση ενός από τα ωραιότερα και καλύτερα διατηρημένα γλυπτά της ζωφόρου του Παρθενώνα, με την παράσταση της πομπής τριών νέων που οδηγούν στη θυσία την εκατόμβη των Παναθηναίων. Με συνεχή χρόνια δουλειάς πάνω στην Ακρόπολη, από το 1975-2000, ο Κώστας Ζάμπας πιστώνεται με τη συμμετοχή του στην υποδειγματική αναστήλωση του Ερεχθείου, μαζί με τον αείμνηστο Κώστα Παπανικολάου, που βραβεύθηκε από την οργάνωση της Εuropa Νostra. Είναι ο άνθρωπος που συνέταξε τη μελέτη για την αποξήλωση και αποκατάσταση της βόρειας μακράς κιονοστοιχίας του Παρθενώνα με τον εντοπισμό εκατοντάδων τοποθετημένων μελών και των συμπληρωμάτων από λίθους και τσιμέντα.

Εκτός από την τεράστια εμπειρία του στην αντιμετώπιση και τον χειρισμό των καταπονημένων μαρμάρων, που έχουν υποστεί τρυπήματα, συμπληρώσεις και συγκολλήσεις, όπως συμβαίνει με πολλά γλυπτά κυρίως των αρχαϊκών μνημείων της Ακροπόλεως, ο Κώστας Ζάμπας είναι ο πρακτικός νους που αγωνίσθηκε και συγκρούσθηκε για την ορθολογιστική οργάνωση της λειτουργίας της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως. «Το θέμα δεν είναι ότι κάναμε μια επιτυχή μεταφορά. Το βασικό είναι ότι μεταφέραμε ένα αριστούργημα. Μεταφέραμε έναν λίθο της ζωφόρου, του Παρθενώνα, που είναι “τα άγια των αγίων” της τέχνης και η προσοχή πρέπει να δοθεί με την ευκαιρία αυτού του έργου σε αυτά καθαυτά τα αριστουργήματα», λέει στα «ΝΕΑ» ο Κώστας Ζάμπας λίγο μετά την επιτυχή ολοκλήρωση της μεταφοράς του πρώτου φορτίου.

«Είναι ευκαιρία το έργο αυτό της μεταφοράς να αποτελέσει μια αφορμή για τους Αθηναίους αλλά και για όλο τον κόσμο να στρέψει πάλι την προσοχή του, να μάθει περισσότερα πράγματα, να έρθει πιο κοντά στην αρχαία τέχνη. Αυτή την τέχνη την κορυφαία σημασία της οποίας δεν είμαστε οι μόνοι που αναγνωρίζουμε.. Ας την ανακαλύψουμε ξανά. Το Μουσείο Ακροπόλεως είναι μια ευκαιρία.

Θα μεταφερθούν

4.200 κομμάτια συνολικά

100 αρχαϊκά αγάλματα

5 Καρυάτιδες

40 λίθοι από τη ζωφόρο

48 μετόπες

9 μορφές από τα αετώματα

Αετώματα του αρχαϊκού Παρθενώνα

Η ζωφόρος της Αθηνάς Νίκης

Τμήματα της ζωφόρου του Ερεχθείου

Πιστεύετε ότι με την ολοκλήρωση του Μουσείου είναι καλύτερες οι προϋποθέσεις για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα;

Στον σημερινό κόσμο, είτε στο Μουσείο Ακροπόλεως είτε στη Θεσσαλονίκη είτε στο Λονδίνο βρίσκεται ένα αρχαίο, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία έχει να κάνει με το πού εκτίθεται καλύτερα. Για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ο ιδανικός χώρος είναι ένας χώρος δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο. Σήμερα πια το όραμα της Μελίνας γίνεται πιο ρεαλιστικό και θα ήταν σωστό να μνημονευθεί η συμβολή της. Δεν συμφωνώ με την άποψη ότι το Μουσείο είναι το φλάμπουρο του Ελληνισμού. Δεν είναι το φλάμπουρο, είναι ένα μουσείο με σπουδαία τέχνη. Η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα είναι ένα αίτημα το οποίο στέκει, και δεν στέκει μόνο για Έλληνες. Όλη αυτή η προσπάθεια δεν κρύβει κανέναν εθνικισμό όπως πάνε να της αποδώσουν.

Το έργο της μεταφοράς έχει μια ευθύνη. Ποιος ήταν ο βαθμός δυσκολίας, καθώς μάλιστα τα έργα που μεταφέρετε πέραν του υλικού βάρους έχουν τεράστιο καλλιτεχνικό και ηθικό βάρος;

Όταν δέχθηκα να κάνω αυτή τη δουλειά, είπα ότι θέλει πολλή προσοχή, σχολαστική μελέτη και προσωπική επίβλεψη. Έξι μήνες δουλεύαμε τέσσερις μηχανικοί- συνεργάτες και δύο συντηρήτριες, η Γαλάνη και η Γιάννα Δογάνη, για την εκπόνηση της μελέτης μεταφοράς. Υπήρξε πάρα πολύ μεγάλη σκέψη και για τη γενική ιδέα. Εξετάσαμε πάρα πολλές λύσεις. Με επίγεια μεταφορά, με σιδηροδρομική γραμμή, με τον εργοταξιακό γερανό, ένα μεικτό σύστημα δηλαδή, να έχουμε ένα τμήμα με γερανό και ένα επίγειο, αλλά ψάχνοντας λεπτομερώς να βρούμε τεχνικές προδιαγραφές των σημερινών γερανών καταλήξαμε σ΄ αυτή την πρόταση των τριών γερανών. Ακόμη και αυτοί που αρχικά προβληματίζονταν σχετικά με το αν έπρεπε να κρεμαστούν με γάντζο έγιναν οι φανατικότεροι υποστηρικτές της πρότασης. Για έναν κυρίως λόγο: γιατί σε όλη τη διάρκεια της μεταφοράς το αρχαίο όχι μόνο δεν δέχεται κραδασμούς, αλλά ούτε καν επιταχύνσεις. Αυτό ήταν ένα βασικό στοιχείο. Ένα άλλο βασικό στοιχείο ήταν να χρησιμοποιήσουμε τα μεταλλικά κιβώτια, τα οποία χωρίς να είναι υπέρβαρα, εξασφαλίζουν πολύ μεγάλη αντοχή, αλλά και ακαμψία. Επιπλέον, στην περίπτωση ενός ακραίου συμβάντος τα μεταλλικά κιβώτια με τα αντικραδασμικά, την εσωτερική επένδυση παρέχουν περαιτέρω ασφάλεια. Ξέχασαν τη Μελίνα
Η πρώτη λίθος που μεταφέρθηκε από το παλιό στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως, διήνυσε μια απόσταση 300 μέτρων και 25 αιώνων, κρεμασμένη από τον γάντζο τριών γερανών και κατέληξε μπροστά στη νέα της θέση, στην αίθουσα του Παρθενώνα. Ο υπουργός Πολιτισμού Μιχάλης Λιάπης υπέγραψε συμβολικά τα «πρωτόκολλα παραλαβής». Δεν ανέφερε πουθενά όμως το όνομα και το έργο της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη, η οποία όχι μόνο ξεκίνησε πρώτη τη διεθνή καμπάνια για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, αλλά και ανέλαβε την πρωτοβουλία της προκήρυξης ενός διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για την ανέγερση του κατάλληλου μουσείου για όλα μαζί τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Δύο προγενέστεροι πανελλήνιοι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, είχαν αποβεί άκαρποι- οδύσσεια 30 ετών.


«Ο κίνδυνος ελλοχεύει στη συσκευασία»

Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της όλης επέμβασης;

Ενώ ο κόσμος, ο απλός άνθρωπος φοβάται την πτώση, φοβάται τον γάντζο, στην πραγματικότητα η πιο λεπτή δουλειά, η πιο προσεκτική, εκεί όπου χρειάζεται μεγάλη γνώση και πολλή προσοχή είναι αυτό που γίνεται μέσα στο Μουσείο. Όταν κατεβάζεις το έκθεμα και φύγει από τη βάση του, όταν το συσκευάζεις, εκεί είναι που θέλει την πολύ μεγάλη μαστοριά κι εκεί οι άνθρωποι που δουλεύουν- όπως ο Δημήτρης ο Μαραζιώτης, ο Παπαγαλής και οι συνεργάτες τους, οι μαρμαράδες, όπως ο Γιάννης Αρμπίλιας, ο Νίκος ο Σκουρής που ήταν στο Ερεχθείο- έχουν πράγματι την τεχνογνωσία. Είναι άνθρωποι που μια ζωή δουλεύουν στα αρχαία κι έχουν μάθει πώς να τα μεταχειρίζονται. Συνεπώς, σε όλα αυτά τα σημεία από το κατέβασμα των γλυπτών από τις βάσεις, τη συσκευασία, το κρέμασμα του γερανού, το να τα βάλουμε μέσα, να τα πάμε στη θέση τους, να τα αποσυσκευάσουμε, παντού χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Εκτός από καλή μελέτη, χρειάζεται αυτή η καθημερινή επίβλεψη. Εγώ είμαι συνεχώς από πάνω και βοηθάω. Οι γερανοί έχουν την ικανότητα να κινούνται με μια ταχύτητα που δεν τη βλέπει το μάτι, δηλαδή πολύ ήσυχη.Όλοι οι άνθρωποι που εμπλέκονται στη μεταφορά προσέχουν και την παραμικρή λεπτομέρεια. Χρειάζεται επαγρύπνηση.Είναι θέμα υπευθυνότητας. Δεν είναι μόνο θέμα μελέτης και σχεδιασμού.