Το Ιράκ χειρότερο του Βιετνάμ

Τρεις από τις καλύτερες στο «είδος» τους παρουσίες μάνι μάνι στην πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου με την οποία εγκαινιάζεται ο φετινός «χειμώνας». Όλες οι υπόλοιπες μαζί με τον μικρό «Νονό» μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας!

Είδα για δεύτερη φορά την «Κοιλάδα του Ηλά» και την εκτίμησα διπλά. Ο Καναδός Πολ Χάγκις, δημιουργός του «Crash» και σεναριογράφος του «Μillion dollar baby», καταλαμβάνει δικαίως μία από τις τρεις θέσεις στη λίστα των καλύτερων γραφιάδων του σημερινού Χόλιγουντ. Γνήσιος απόγονος της κλασικής σχολής, επινοεί προσωπικές ιστορίες μέσα από το ανώνυμο πλήθος και στη συνέχεια με διακριτικές κινήσεις ενσωματώνει σ΄ αυτές την κοινωνική πυξίδα. Από το ειδικό στο γενικό και από το προσωπικό στο συλλογικό. Αυτό είναι το μάθημα το λαμπρό από τον σπουδαίο κορμό του αμερικανικού σινεμά. Πρώτα το story, έπειτα η αναγωγή στη σύγχρονη Ιστορία και στο βάθος σασπένς και αγωνία. Έτσι και ταυτοχρόνως, πράγμα που λειτουργεί με πολλαπλασιαστική ισχύ προς την καρδιά και το μυαλό του θεατή, λειτουργούν στο φουλ οι μηχανές της κλασικής γραφής: αστυνομική ίντριγκα, προσωπικό δράμα, κρατικοί θεσμοί. Κι έτσι ο θεατής, ταυτισμένος με τον ήρωα της ιστορίας, κολλάει στην οθόνη μέχρι την τελευταία του ρανίδα!

Για να καταλάβουμε τον Χάγκις πρέπει να κατανοήσουμε τον μηχανισμό της σκέψης του. Δηλαδή. Ύφος, χαμηλόφωνο. Μέθοδος, η κόντρα. Στόχος, το στριπτίζ. Το ύφος είναι χαμηλόφωνο γιατί η ιστορία είναι προσωπική. Πώς να διαχειριστεί κανείς ένα προσωπικό δράμα; Με φωνές και κλάματα; Τότε να φέρουμε τη Μάρθα Βούρτση και τον Νίκο Ξανθόπουλο. Η μέθοδος είναι η κόντρα. Η προσωπική ιστορία απέναντι στη στρατιωτική μηχανή. Ο Δαβίδ με τον Γολιάθ. Ο στόχος είναι το στριπτίζ. Όσο περνάει η ώρα τόσο ο Χάγκις αποφλοιώνει χαρακτήρες, γεγονότα, μηχανισμούς. Ο Χανκ, ένας καραβανάς λοχίας και βετεράνος του Βιετνάμ, μπαίνει στην ιστορία τοποθετώντας την αστερόεσσα να φτερουγίζει με καμάρι και στο τέλος βγαίνει αφού πρώτα την κρεμάσει ανάποδα από το κοντάρι!

Αυτές οι δύο θέσεις συμπυκνώνουν τη σημειολογία της ιστορίας του «Ηλά». Η πρώτη είναι συμμετρική και κανονική. Η πατριωτική και προπαγανδιστική. Η δεύτερη, η ανάποδη, εκπέμπει σήμα κινδύνου που «λέει» το εξής: Η χώρα βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο που για να τον ξεπεράσει έχει ανάγκη από βοήθεια εξωτερική. Ανατριχιαστικό; Κάτι χειρότερο. Προδοτικό. Που πάει να πει, ότι η Αμερική όχι μόνο δεν δικαιούται να εισβάλλει σε ξένες χώρας, αλλά αντιθέτως οι ξένοι πρέπει να εισβάλουν σ΄ αυτή για να τη σώσουν από μαζική μετάλλαξη κανιβαλική. Εγώ στη θέση του Μπους θα είχα δώσει εντολή να εκτελεστεί ο άθλιος Καναδός για προπαγάνδα άθλια και συκοφαντική!

Όπως ακριβώς με τη σημαία έτσι και με την ιστορία. Βήμα βήμα, όλα αναποδογυρίζονται σ΄ αυτή την τραγωδία. Ο Τόμι Λι Τζόουνς, αυτό το απίστευτα λιτό ερμηνευτικό εργαλείο, αυτή η χαροκαμένη μάσκα που μοιάζει με ζωντανό εκμαγείο, μπαίνει σιδερωμένος πατριώτης και βγαίνει συντετριμμένος και «προδότης». Οι φαντάροι στην αρχή αθώοι αλλά στο τέλος, όπως η σημαία, τρύπιοι και κατεστραμμένοι. Η Σαρλίζ Θέρον, η κούκλα που διαρκώς πολεμάει την ομορφιά της για να κερδίσει την ερμηνεία και την καρδιά της, μπαίνει με τη βεβαιότητα μιας συνωμοσίας και βγαίνει με μια πολιτική και κοινωνική αλεστική μηχανή. Δηλαδή ο αμερικανικός στρατός στο Ιράκ έχει μεταλλαχθεί σε βιομηχανία παραγωγής κανιβάλων. Μάχαιραν δίνουν οι Αμερικανοί, μάχαιραν λαμβάνουν στην επιστροφή. Έτσι η ίδια σημαία έχει σημασία διπλή. Η πρώτη είναι του Βιετνάμ. Δηλαδή ο Χανκ. Η δεύτερη είναι του Ιράκ. Δηλαδή του αγνοούμενου γιου του Χανκ. Στην πρώτη περίπτωση, διαπιστώνει ο Χάγκις, οι βετεράνοι επέστρεψαν με αλλαγμένα μυαλά. Στη δεύτερη, χανόμαστε διπλά. Όχι μόνο

«Στην κοιλάδα του Ηλά»

Κάτι περισσότερο από τον «Αγνοούμενο»

του Γαβρά
Μαθήματα ερμηνείας από Τόμι Λι Τζόουνς
Ένα από τα καλύτερα σενάρια των τελευταίων ετών
ΒΑΘΜΟΙ = 7 1/2
(το απόλυτο κακό βρίσκεται εδώ, μέσα στον μηχανισμό)

σκοτώνουμε αθώους στο Ιράκ, αλλά έτσι επιστρέφουν πίσω μεταλλαγμένα και τα δικά μας παιδιά. Στέλνουμε ανθρώπους, λαμβάνουμε τέρατα. Επί της ουσίας, χειρότερο το Ιράκ από το Βιετνάμ!

Με δυο λόγια: Η ιστορία λαμβάνει χώρα το 2004 και βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Τυπικός, συντηρητικός καραβανάς και πατέρας ενός νεκρού αξιωματικού, αποφασίζει να ταξιδέψει μέχρι το στρατόπεδο από το οποίο αγνοείται τις τελευταίες ημέρες ο δεύτερος γιος του, άρτι αφιχθείς από το μακελειό στη Βαγδάτη. Όμως άκρα του τάφου σιωπή. Ώσπου σε κάποιο χωράφι ανακαλύπτονται τα μισοφαγωμένα κομμάτια και οι καμένες σάρκες από το διαμελισμένο πτώμα του γιου. Η πρώτη ερμηνεία είναι εύκολη και βολική. Βαποράκι ο νεκρός, επομένως τον μαχαίρωσαν, τον έκαψαν και τον πέταξαν στα σκυλιά οι Μεξικανοί. Ο πατέρας δυσπιστεί και με τη βοήθεια μιας πεισματάρας αστυνομικίνας αρχίζει σαν ιδιωτικός ντέτεκτιβ να σκαλίζει εδώ κι εκεί. Η αλήθεια είναι μεγάλη ανατριχίλα!