Η «Ελιά» σε νέες περιπέτειες

Το τελευταίο στοίχημα της Κεντροαριστεράς στην Ιταλία, το Δημοκρατικό Κόμμα, επισήμως θα γεννηθεί στις 14 Οκτωβρίου, οπότε θα εκλέξει τον πρώτο του πρόεδρο. Με μια κρίση να διαπερνά ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, αλλά να την εισπράττει κυρίως η κυβέρνηση Πρόντι, το νέο κόμμα προκαλεί στην Ιταλία μεγάλες προσδοκίες και έντονο σκεπτικισμό.

Σε ένα ενδιαφέρον πείραμα άμεσης ηλεκτρονικής δημοκρατίας η διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας «La Repubblica» «ανακρίνει» εδώ και μερικές ημέρες τους πέντε υποψηφίους για την προεδρία του Δημοκρατικού Κόμματος και οι θέσεις τους τίθενται στην κρίση των επισκεπτών της ιστοσελίδας με τη διαδικασία της ηλεκτρονικής ψήφου. Σε πρακτικά θέματα, όπως το εκλογικό σύστημα ή η απασχόληση, παρεμβάλλεται ένα θεωρητικό ερώτημα: Πώς ορίζεται

ΟΙ ΔΥΟ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Οι διχογνωμίες σε βασικά ζητήματα και το κύμα απαξίωσης που αγκαλιάζει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα στην Ιταλία

ο πολιτικός ορίζοντας του νεότευκτου σχηματισμού; Το Δημοκρατικό Κόμμα (θα) είναι φιλελεύθερο ή σοσιαλιστικό; Μεταρρυθμιστικό ή λαϊκό; Ή μήπως είναι χριστιανικό και μετριοπαθές; Οι απαντήσεις υπενθυμίζουν το ιταλικό παράδοξο: τα πρόσωπα που φιλοδοξούν να ηγηθούν της Κεντροαριστεράς κουβαλούν σχεδόν διαμετρικά αντίθετα φορτία πολιτικής καταγωγής. Ο Βάλτερ Βελτρόνι, για παράδειγμα, προέρχεται από το Κομμουνιστικό Κόμμα, η Ρόζι Μπίντι από την Καθολική Ένωση.

Θυμίζει Γιώργο Παπανδρέου
«Οι δύο ψυχές του Δημοκρατικού Κόμματος είναι ήδη εμφανείς», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αντόνιο Φεράρι, αρθρογράφος και ειδικός απεσταλμένος για τη Μέση Ανατολή της «Corriere della Sera», ο οποίος γνωρίζει καλά την ελληνική πραγματικότητα. «Από τη μια πλευρά είναι ο Βελτρόνι, εκσυγχρονιστής και ανοικτός στον διάλογο, από την άλλη είναι η Μπίντι.

Ο Ρομάνο Πρόντι, ο οποίος ηγείται της Κεντροαριστεράς σήμερα, είναι ένας σοβαρός καθηγητής που προέρχεται όμως από τη Χριστιανική Δημοκρατία». Υπό αυτές τις συνθήκες μπορεί το Δημοκρατικό Κόμμα να δημιουργήσει μια σαφή ιδεολογική ταυτότητα και να αποτελέσει μια αξιόπιστη λύση απέναντι στην Κεντροδεξιά του Μπερλουσκόνι; «Το Δημοκρατικό Κόμμα», υποστηρίζει ο Φεράρι, «μου θυ μίζει μερικές φορές την επανάσταση που επιχείρησε ο Γιώργος Παπανδρέου στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, προσπαθώντας να ανοίξει και να εκσυγχρονίσει το κόμμα του. Αυτό όμως σημαίνει ότι οι διάφορες τάσεις θα έπρεπε να απαρνηθούν πολλά στοιχεία της ταυτότητάς τους, πράγμα που δεν είναι εύκολο». Όπως σημειώνει, οι τάσεις αυτές συγκλίνουν στην επιθυμία να σταματήσουν τον Μπερλουσκόνι. Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν αποκλίνουσες πολιτικές σε μια σειρά από θέματα, όπως η οικονομία ή η εξωτερική πολιτική. Το πρώτο «προσκλητήριο» της Κεντροαριστεράς για να αντιμετωπισθεί ο Μπερλουσκόνι έγινε το 1995 με την ίδρυση της «Ελιάς» από τον Ρομάνο Πρόντι. Εννέα χρόνια αργότερα και με μια θητεία στην κυβέρνηση, η «Ελιά» μετονομάσθηκε σε «Ένωση». Και στις δυο περιπτώσεις βασικές συνιστώσες ήταν η «Μαργαρίτα» (αριστερή πτέρυγα των Χριστιανοδημοκρατών) και οι «Δημοκράτες της Αριστεράς» (μακρινοί κληρονόμοι του Κομμουνιστικού Κόμματος) του Μάσιμο Ντ΄ Αλέμα, που κατηγορήθηκε ως πρωθυπουργός ότι υπέκυψε στις σειρήνες ενός τρίτου δρόμου τύπου Μπλερ, ενώ του αποδόθηκαν φιλοατλαντικές θέσεις.

Οι δημοσκοπήσεις
Σήμερα, αν οι διχογνωμίες σε βασικά ζητήματα είναι η μία παράμετρος της κρίσης της Κεντροαριστεράς, η άλλη προέρχεται από ένα κύμα απαξίωσης που αγκαλιάζει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα στην Ιταλία«διεφθαρμένο, ανίκανο και το πιο δαπανηρό στην Ευρώπη», όπως υπενθυμίζει συχνά ο ιταλικός Τύπος. Η κεντροαριστερή κυβέρνηση του Ρομάνο Πρόντι εισπράττει, όπως είναι φυσικό, το μεγαλύτερο μέρος της δυσαρέσκειας. Η κατάσταση αυτή αποτυπώνεται ανάγλυφα στις δημοσκοπήσεις. Οκτώ στους δέκα Ιταλούς πιστεύουν ότι τα πράγματα πηγαίνουν άσχημα στη χώρα τους, εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση δηλώνει ότι έχει μόνο το 30% των ερωτηθέντων, ενώ αν γίνονταν αύριο εκλογές η Κεντροδεξιά του Μπερλουσκόνι θα κέρδιζε με περίπου 10 μονάδες διαφορά. Η επιχειρούμενη εξυγίανση της οικονομίας από την κυβέρνηση με μια σειρά από μέτρα αυστηρής λιτότητας προκαλεί την αντίδραση των ελεύθερων επαγγελματιών που θεωρούν την Κεντροαριστερά ένα «κρατικίστικο κόμμα φόρων». Παράλληλα, όμως, απομακρύνει παραδοσιακές κοινωνικές ομάδες, καθώς αισθάνονται ότι απειλούνται από τις κυοφορούμενες μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις και την ελαστικότητα της εργασίας.


«Ένας διάβολος και ένας άγγελος χωράνε στο ίδιο τσουβάλι;»

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ που σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις θα κληθεί να βγάλει την Κεντροαριστερά από την κρίση είναι ο Βάλτερ Βελτρόνι, ο δήμαρχος της Ρώμης και υπουργός Πολιτισμού της πρώτης κυβέρνησης Πρόντι, ξεπερνάει το 70% των προτιμήσεων μεταξύ των υποψηφίων για την ηγεσία του Δημοκρατικού Κόμματος και ουδείς πλέον αμφιβάλλει ότι μετά την ψηφοφορία της 14ης Οκτωβρίου θα καταλάβει την προεδρική καρέκλα του ΡD. Η θετική ρητορική του Βελτρόνι γέννησε έναν νεολογισμό τον buonismo (από το buono- καλός). Και θα τη χρειαστεί- έστω και σε επίπεδο εντυπώσεων- όχι μόνο απέναντι στον Μπερλουσκόνι, ο οποίος γοητεύει εκείνο το κομμάτι της μεσαίας τάξης που θέλει να καθρεφτίζεται στο πρόσωπό του, αλλά και απέναντι στον Μπέπε Γκρίλο, τον κωμικό του οποίου η «αντιπολιτική επανάσταση» τραβάει σαν μαγνήτης πολλούς αριστερούς.

Ο Αντόνιο Φεράρι συμφωνεί ότι ο Βελτρόνι θα μπορούσε να αποτελέσει μια ικανή «αντιεικόνα» σε αυτό που συμβολίζουν ο Μπερλουσκόνι και ο Γκρίλο. Αν το παιχνίδι παιχτεί σε επίπεδο συμβολισμών, τι χώρος υπάρχει για πολιτική και ιδεολογία; «Ο Βελτρόνι προσπαθεί να χωρέσει στο ίδιο τσουβάλι έναν διάβολο κι έναν άγγελο. Την εικόνα από τη μια πλευρά με την ιδεολογία και το πολιτικό πάθος από την άλλη. Η εικόνα μπορεί να συνυπάρξει με την ιδεολογία; Μερικές φορές αμφιβάλλω. Η εικόνα σε κάνει να ξεχνάς την ιδεολογία. Και η ιδεολογία σε κάνει να περιφρονείς την εικόνα».