Το μετέωρο βήμα των προσφύγων

«Η Λίστα είναι ένα στεγνό κείμενο, το παραδέχομαι. Πιστεύω όμως ότι αυτή είναι η δύναμή της. Και αυτό, γιατί δίνει χώρο στον αναγνώστη να φτιάξει τις δικές του ιστορίες, αντί να τις πάρει έτοιμες από τον δημοσιογράφο».

Αυτό απαντά η Μπάνου Τζενέτογλου στην ερώτηση για τη σκοπιμότητα της δημοσίευσης σε μια εφημερίδα του καταλόγου με τα ονόματα (ή τα αρχικά) 8.855 προσφύγων και τις συνθήκες υπό τις οποίες έχασαν τη ζωή τους τα τελευταία 14 χρόνια προσπαθώντας να μπουν στο φρούριο που λέγεται Ευρώπη. «Πιστεύω στη μικροδράση, στις ατομικές πράξεις», τονίζει. «Αν καθαρίζει κανείς την αυλή του, θα καθαρίσει όλη η γειτονιά. Οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη δύναμη από αυτή που πιστεύουν. Εμείς ψηφίζουμε τους πολιτικούς και εκείνοι θέλουν να μας κάνουν να αισθανόμαστε αδύναμοι και εύθραυστοι, μια μάζα. Αν θέλουμε όμως να γίνει κάτι, θα γίνει. Μπορούμε να σκεφτούμε. Μπορούμε να πιέσουμε».

Πώς ξεκίνησαν όλα αυτά; Μέσα από ποια διαδικασία έφτασε η μαχητική Τουρκάλα καλλιτέχνις στη Λίστα; «Έχω σπουδάσει Ψυχολογία και φωτογραφία. Και αυτό που με ενδιέφερε πάντα ήταν το “ανάμεσα” εκείνες οι στιγμές που αιωρείσαι, δεν έχεις χαρτιά, δεν έχεις μια θέση στην κοινωνία, στο σύστημα. Εγώ έχω ζήσει πολλές φορές σε μια τέτοια κατάσταση, στην Ολλανδία, στις ΗΠΑ, χωρίς να μπορώ να φύγω από τη χώρα. Για μένα ήταν έξι μήνες, για άλλους μπορεί να είναι έξι χρόνια. Σε τέτοιες περιόδους, άρχισα να φωτογραφίζω τόπους. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, επισκέφθηκα το κέντρο υποδοχής προσφύγων Τerapel, στα σύνορα με τη Γερμανία. Όποιος ζητά άσυλο εκεί μπαίνει από μια γαλάζια πόρτα, που συμβολίζει την Ανατολή. Αν το αίτημά του γίνει δεκτό, βγαίνει από μια πόρτα χρώματος πορτοκαλί, που συμβολίζει τη Δύση, το φως, αλλά είναι και το χρώμα της Ολλανδίας. Κάθε δωμάτιο συνεντεύξεων είναι χωρισμένο σε δύο χώρους: στον λευκό κάθεται αυτός που παίρνει τη συνέντευξη και στον έγχρωμο κάθεται ο πρόσφυγας, που υποτίθεται ότι έχει πολύχρωμη ιστορία».

Κάπως έτσι, φωτογραφίζοντας κτίρια και ανθρώπους σε μετέωρη κατάσταση, η Μπάνου έφτασε και στη Λίστα των χαμένων προσφύγων. Ήταν αναρτημένη στην ιστοσελίδα μιας ανθρωπιστικής οργάνωσης, της United, που εδρεύει στην Ολλανδία. Εκείνη την εποχή ήθελε να ταξιδέψει από το Άμστερνταμ στο Βελιγράδι, αλλά είχε προβλήματα με τη βίζα και της είπαν πως έπρεπε να περάσει πρώτα από την Κωνσταντινούπολη. Θύμωσε. Και ξεκίνησε το ταξίδι της κολλώντας σε όλα τα μέρη από τα οποία περνούσε αυτοκόλλητα με ονόματα από τη Λίστα. Γρήγορα όμως κατάλαβε ότι αυτό δεν ήταν αρκετό. Κάλεσε τότε τον Ολλανδό επιμελητή Χάουπ Χέι βαν ντερ Βερφ και του ζήτησε να συνεργαστούν ώστε η Λίστα να πάρει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη δημοσιότητα. Ζήτησαν από την United την άδεια να τη χρησιμοποιήσουν. Η ανταπόκριση
Το έκαναν για πρώτη φορά τον περασμένο Μάρτιο στο Άμστερνταμ, αναρτώντας τη Λίστα σε 110 διαφημιστικές πινακίδες. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν μεγάλη, η United έλαβε δεκάδες τηλεφωνήματα από ανθρώπους που ρωτούσαν αν η Λίστα είναι πραγματική και τι μπορούν να κάνουν. Ακολουθεί αύριο η δημοσίευση της Λίστας στα «ΝΕΑ», σε έξι μήνες η πρωτοβουλία μπορεί να μεταφερθεί σε άλλη χώρα, με άλλη μορφή.

ΕΙΠΕ

Είναι σημαντικό να παραμείνει το Σύνταγμα όσο πιο κοσμικό γίνεται.
Είναι όμως εξίσου σημαντικό να μειωθεί ο ρόλος του Στρατού

[ ΙΝFΟ ]

Η Λίστα των 8.855
προσφύγων που πέθαναν προσπαθώντας να μπουν στο Φρούριο Ευρώπη θα δημοσιευθεί στο σύνολό της στο αυριανό φύλλο των «ΝΕΩΝ»

LΙΝΚS:

● http://www.unitedagainstracism.org
● http://www.thelist.info/

«Εμείς δεν θα μπούμε ποτέ στην Ευρώπη»

ΕΝΑ ΑΛΛΟ έργο της 37χρονης Μπάνου Τζενέτογλου λέγεται «Scary Αsian Μen» («Τρομακτικοί Ασιάτες») και δείχνει μερικούς άνδρες που κάθονται στο γρασίδι κατά μήκος του αυτοκινητόδρομου που συνδέει το ασιατικό με το ευρωπαϊκό κομμάτι της Κωνσταντινούπολης. Οι άνδρες αυτοί περιμένουν μήπως γίνει την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρώπη για να εισβάλουν στις δυτικές πρωτεύουσες; «Δεν ξέρω τι περιμένουν. Δεν τους μίλησα, τους φωτογράφισα χωρίς να το ξέρουν και χωρίς να με δουν. Αλλά η ιδέα πως μόλις ανοίξουν τα σύνορα οι Τούρκοι θα εισβάλουν στην Ευρώπη, μου φαίνεται γελοία. Αυτοί οι άνδρες κάθονται σε εκείνο το θορυβώδες μέρος χωρίς σκοπό, δεν κάνουν πικνίκ, δεν περιμένουν το λεωφορείο, απλώς κάθονται. Από την άλλη μεριά υπάρχει μια επιγραφή που λέει “Καλώς ήλθατε στην Ευρώπη”, αλλά αυτοί κάθονται εκεί, στο ασιατικό κομμάτι. Είναι μετέωροι, είναι σε μια κατάσταση ανάμεσα». Φοβάμαι ότι αυτοί οι άνδρες θα περιμένουν εκεί για πάντα, αφού η Τουρκία δεν πρόκειται ποτέ να μπει στην Ευρώπη. Εκείνη τι νομίζει; «Δεν ξέρω αν περιμένουν κάτι, απλώς κάθονται. Στην Τουρκία, ξέρετε, όταν δύο άνθρωποι κάνουν μια δουλειά, πλησιάζει αμέσως ένας τρίτος και τους παρατηρεί. Αυτή η ενέργεια σε αναμονή είναι ενδιαφέρουσα, είναι μια αδράνεια δυνάμει παραγωγική. Συμφωνώ πως δεν θα μπούμε ποτέ στην Ευρώπη, αλλά δεν νομίζω πως έχει πια μεγάλη σημασία. Ας χαλαρώσουμε, ας μην εξαρτιόμαστε από αυτό. Όλες αυτές οι διαπραγματεύσεις και οι υποσχέσεις μάς βοηθούν να βελτιώνουμε τη δημοκρατία μας. Θα προτιμούσα να το κάνουμε από μόνοι μας, αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές».


«Στο σχολείο μαθαίναμε ότι οι Έλληνες είναι κακοί»

ΠΩΣ ΝΙΩΘΕΙ με την ισλαμική κυβέρνηση; Φοβάται ότι θα επιβάλουν αργά ή γρήγορα τον ισλαμικό νόμο; «Δεν τους εμπιστεύομαι, αλλά ο λόγος δεν είναι ότι θα φέρουν τη σαρία. Είναι θρήσκοι, προσπαθούν να αλλάξουν το κοσμικό Σύνταγμα για να του “εμφυσήσουν” θρησκευτικές αξίες. Αυτός είναι ο κίνδυνος. Είναι σημαντικό να παραμείνει το Σύνταγμα όσο πιο κοσμικό γίνεται. Είναι όμως εξίσου σημαντικό να μειωθεί ο ρόλος του Στρατού. Αυτό το δίπολο Ισλάμ- Στρατός είναι προβληματικό. Πρέπει να μειωθεί η δύναμη και των δύο. Όσο για τη μαντίλα, αν κάποιος θέλει να τη φοράει, πρέπει να μπορεί να το κάνει και να πηγαίνει στο σχολείο έτσι. Όσο δίνουμε έμφαση σε αυτό το θέμα ξεχνάμε άλλα πράγματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα των γυναικών, την εκπαίδευση. Την απουσία της Αριστεράς, την έλλειψη αντιπολίτευσης. Σήμερα οι Τούρκοι δεν έχουν εναλλακτική λύση».

Η Ιστορία
Αυτή την εβδομάδα, υπό την πίεση των εθνικιστών, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αποσύρει το βιβλίο Ιστορίας της Έκτης Δημοτικού επειδή υποβαθμίζει τον ηρωισμό των Ελλήνων. Εκείνη τι έμαθε στο σχολείο για τους Έλληνες; «Ότι είναι κακοί, όπως οι Αρμένιοι και οι υπόλοιποι εχθροί μας. Ξέρετε, στην πρώτη σελίδα κάθε σχολικού βιβλίου υπάρχει ο Ατατούρκ και μια φράση που πρέπει να λέει κάθε μαθητής το πρωί πριν πάει στο σχολείο: “Ο Τούρκος είναι μεγάλος”. Τίποτα δεν έχει αλλάξει. Μόνο μετά τη δολοφονία του Χραντ Ντινκ μερικοί καλλιτέχνες και διανοουμένοι φτιάξαμε μια ομάδα που μελετά, μεταξύ των άλλων και το πρόβλημα των βιβλίων της Ιστορίας».

Σε λίγους μήνες, Μπάνου, θα φέρεις στον κόσμο ένα παιδί, ένα κοριτσάκι. Τι ονειρεύεσαι γι΄ αυτό; «Να μην την απασχολούν όταν μεγαλώσει τα ίδια προβλήματα που απασχολούν εμάς σήμερα. Να προχωρήσει σε άλλα πράγματα. Αυτό είναι το όνειρό μου. Αν όταν γίνει είκοσι ετών συνεχίσει να συζητάει τα ίδια που συζητάμε εμείς σήμερα, θα είναι πραγματικά θλιβερό».