Φαινόμενα

Ασύμμετρος εθισμός

Φτάσαμε να συγχέουμε την κατανάλωση εικόνων καταστροφής με την ευαισθησία και τη συγκίνηση για τους πληγέντες με τη δράση

Ο εθισμός στη θέα της καταστροφής, στον ήχο της δυστυχίας, στεγνώνει μαζί με τα τοπία και τις ανθρώπινες ψυχές

Μετά τις φωτιές και τις εικόνες της καμένης γης, οι εικόνες της πλημμυρισμένης. Πέρυσι κάηκαν, φέτος πλημμυρίζουν στη Χαλκιδική. Ένα αυτοκίνητο βουλιάζει στα βουρκώδη νερά, ενώ οι επιβάτες του σώζονται την τελευταία στιγμή πατώντας στην οροφή για να πηδήξουν σε στέρεο έδαφος. Μια νοικοκυρά κλαίγοντας σκουπίζει τον βούρκο από το πάτωμα του σπιτιού της, μια άλλη εξηγεί μέχρι πού έφτασε το νερό, «να, εδώ, μέχρι τον λαιμό» και μετά έφυγε αφήνοντας πίσω του συντρίμμια. Πόσες φορές θα δούμε τις ίδιες εικόνες; Πέρυσι από την Κέρκυρα, από περιοχές της Αθήνας που παραμένουν έρμαια της πρώτης βροχής, όχι μόνο γιατί τα φρεάτια είναι βουλωμένα, αλλά και γιατί το νερό σχηματίζει ποτάμια μέσα στην πόλη αφού χτίστηκαν οι κοίτες των κανονικών. Και με τρόμο περιμένουμε τις εικόνες που θα δημιουργήσουν οι φετινές βροχές, στην Ηλεία, την Καλαμάτα όπου υπάρχει γη που χτίστηκε ή που κάηκε, όπως συνέβη στη Χαλκιδική και σε περιοχές των Αθηνών.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτές τις ώρες είναι ο «ασύμμετρος εθισμός» ενός λαού φιλοθεάμονος που έχει καταναλώσει μέσα σε ελάχιστα χρόνια κολοσσιαίες ποσότητες θεάματος δυστυχίας και θανάτου, έχει βομβαρδιστεί από συνθήματα «μάγων» της πολιτικής επικοινωνίας με μηδενικό αντίκρυσμα στην πραγματικότητά του, όπως εκείνο το προεκλογικό σύνθημα της Ν.Δ. περί «ανασυγκρότησης του κράτους», που το είδε να λαμπαδιάζει μαζί με τα δέντρα και τους ανθρώπους στις πυρκαγιές αυτών των ημερών.

Μια καταστροφή που συμβαίνει άπαξ προκαλεί άμεση αντίδραση για την ανάρρωση, την επιστροφή στην κανονικότητα όσων την υφίστανται. Όμως, ο εθισμός στη θέα της καταστροφής, στον ήχο της δυστυχίας στεγνώνει μαζί με τα τοπία και τις ανθρώπινες ψυχές.

Γιατί μπορεί να σπεύδουν να καταθέσουν στους τηλεμαραθώνιους και όπου αλλού τον οβολό για την ανακούφιση των ομοίων τους οι απλοί πολίτες, αλλά η θέα της ευσυγκινησίας τους μετατρέπεται σε απόδειξη ενός πολιτισμού της ανθρωπιάς. Μόνο που πολιτισμός, ευαισθησία και ανθρωπιά δεν είναι η συγκίνηση, αλλά η φροντίδα να μη χρειαστεί να συγκινηθούμε. Είναι καλύτερα να βουρκώνουν όλοι από δέος μπροστά στην ομορφιά της φύσης, παρά από συγκίνηση για τις χαμένες ζωές λόγω της αδιαφορίας γι΄ αυτές και είναι καλύτερα να καθαρίζει κανείς το χωράφι του από ξερόχορτα και να μην πετάει τα μπάζα στον διπλανό από το να μαζεύει κούτες με γάλα για τα παιδιά των περιοχών που κάηκαν.


Και μακάβριες «λεπτομέρειες»

Συνηθίσαμε να καταναλώνουμε φωτιά και αγωνία, καταστροφή και απόγνωση. Συνηθίσαμε όλα αυτά να γίνονται πολλές ώρες τηλεόρασης. Πτυχή δεν μένει άγνωστη, μέχρι την τελευταία και πιο μακάβρια, αυτή που έδιναν οι «ανταποκρίσεις» από τα νεκροταφεία όπου είχε γίνει ταφή άλλων αντί άλλων σορών, όπως απέδειξε η ταυτοποίηση με τη μέθοδο DΝΑ (Αlter, Καλημέρα με τον Τέρενς).

Μόνο που κάτι τέτοιο είναι διαφορετικό να αναφερθεί μεταξύ άλλων γεγονότων σαν ένα ακόμη ενδεικτικό του πανικού, ίσως και της ανευθυνότητας και διαφορετικό να υπάρχει δορυφορική σύνδεση της εκπομπής με τον τόπο της ταφής και να ακούγονται ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για το πώς ήταν παραμορφωμένοι, για το πώς ο ένας πυροσβέστης αναγνωρίστηκε από τη βέρα και άλλοι από τις ζώνες ή από τα παπούτσια. Η φρίκη αυτού του μεγέθους δεν μπορεί να συνοδεύει τις γουλιές του πρωινού καφέ. Όπως οι εικόνες μιας καταστροφής δεν μπορεί να κατακλύζουν επί 12ωρο την καθημερινότητα συνοδεύοντας διάφορες δραστηριότητες.

Το έθιμο των ενημερωτικών μαραθώνιων σε κάθε κρίση, που καθιερώθηκε με την υπόθεση Σορίν Ματέι και έκτοτε το συντηρεί ο ανταγωνισμός των καναλιών, μετατρέπει την ενημέρωση σε εθιστική ψυχαγωγία μέχρι να προκληθεί πλήξη και εν τέλει αποστροφή. Αν απορεί κανείς γιατί επαναλαμβάνονται οι καταστροφές με μια παράδοξη κανονικότητα και ομοιότητα είναι γιατί απλώς συγχέουμε την κατανάλωση του θεάματός τους με τη δράση για να μην ξανασυμβούν.