[ Δρόμοι ]

Η γέφυρα…
… Το στριφογυριστό φίδι από τσιμέντο. Τα κουτιά από τούβλα και σοβά, ορθογώνια, ανώνυμα, άλλα από αυτά παλιοκαιρισμένα κι άλλα ολοκαίνουργια κι αστραφτερά σαν γύφτικα χαϊμαλιά. Το ένα πάνω στο άλλο, μοιάζουν με κολόνες ενός απέραντου παγανιστικού ναού. Ο σταθμός των υπεραστικών λεωφορείων. Το αεροδρόμιο. Το λιμάνι. Οι βαλίτσες παραμάσχαλα. Η επιστροφή.

Αν κάποιο…
… αόρατο χέρι άλλαζε ξαφνικά τις επιγραφές και τα οδόσημα, οι καλοκαιρινοί ταξιδιώτες θα επέστρεφαν σε μιαν άλλη πόλη χωρίς καν να το πάρουν χαμπάρι. Όπως θα έπεφταν να κοιμηθούν ανυποψίαστοι σε ένα άλλο διαμέρισμα ολόιδιο με το δικό τους, που θα είχε έπιπλα ολόιδια με τα δικά τους. Η πόλη που θα έβλεπαν το άλλο πρωί μέσα από το παράθυρο ή από το παρμπρίζ του αυτοκινήτου τους δεν θα έμοιαζε σε τίποτα με τις εικόνες που πήραν μαζί τους από την εξοχή. Ο τσιμεντένιος ορίζοντας βαραίνει τα βλέφαρα. Δεν αφήνει περάσματα για να δει το μάτι τις εναλλαγές της μέρας και της νύχτας στην ώρα τους όπως στο ανοιχτό ύπαιθρο. «Χωρίς τις βιτρίνες των καταστημάτων», έγραφε ο αρχιτέκτονας Γιόνα Φρίντμαν, «οι άνθρωποι δεν θα αναγνώριζαν ούτε τον δρόμο του σπιτιού τους». Ένας άλλος αρχιτέκτονας, ο Κρίστιαν Νόρμπεργκ-Σουλτς, είχε επιχειρήσει να εξερευνήσει τις σχέσεις ανάμεσα στο χωριό και την πόλη, ανάμεσα σε τόπους κατασκευασμένους και τόπους φυσικούς. Το συμπέρασμά του ήταν καταδικαστικό για τις πόλεις: «Οι οικισμοί μέσα στη φύση δεν υπάρχουν πια και ακόμη και η σχέση ανάμεσα στη γη και τον ουρανό έχει χαθεί κι αυτή. Όσο για το εσωτερικό των κτιρίων, ούτε κι εκεί είναι τα πράγματα καλύτερα. Κυριαρχεί η αφηρημένη ζωή και νιώθει κανείς σαν να ζει μέσα στο τίποτα».

Η φαντασία…
… όμως του ανθρώπου δεν παύει να τρέχει μέσα στις τσιμεντένιες φυλακές της και να ελπίζει σε ένα θαύμα, όπως ακριβώς έτρεχε η φαντασία του Βιτόριο Ντε Σίκα στην ταινία του «Θαύμα στο Μιλάνο». Η υπόθεση εκτυλισσόταν σε μια παραγκούπολη που είχε ξεφυτρώσει δίπλα στις σιδηροδρομικές γραμμές. Ήταν μια ταινία γεμάτη ερωτισμό, που έβγαζε τις κρυφές ελπίδες και τους πόθους των ανθρώπων που ζούσαν στο περιθώριο της μεγαλούπολης. Η πόλη μάς ξεσηκώνει αλλά και μας εξουθενώνει, φουντώνει πάθη, ακόμη και πάθη πολιτικά, αλλά και μας φέρνει αποστροφή.

Αν η πόλη…
… έχει ψυχή, τότε καλύτερα από όλους είχε μιλήσει κάποτε γι΄ αυτήν ο ψυχαναλυτής Τζέιμς Χίλμαν: «Η πόλη είναι ρομάντσα, ποίηση, χοροί, θεωρίες». Μόνο που δεν μπορούμε να βρούμε πια την ψυχή της. Αν την αναζητήσουμε, τη βρίσκουμε μόνο στο παρελθόν, σπάνια στο παρόν και ποτέ στο μέλλον. Και πέφτουμε σε βαριά μελαγχολία, σε νοσταλγία για κάτι που είχαμε κάποτε και που σήμερα πια είναι οριστικά χαμένο.