[ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ] Ιστορία και Παιδαγωγική

Ο κ. Νίκος Παπαδόπουλος, ψυχολόγος- συγγραφέας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, γράφει για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού:

«Θα ήθελα να κάμω μερικές, κυρίως ψυχοπαιδαγωγικές, παρατηρήσεις αποσκοπώντας στη “διόρθωση” της νοοτροπίας μας, αφού αυτή ορισμένων σχολικών βιβλίων χωλαίνει… εκ γενετής.

1. Είχα ως ένας από τους υπεύθυνους και έχω τη γνώμη ότι τα βιβλία Ιστορίας βαρύνονται από τον κατακλυσμό των πληροφοριών, άποψη που ισχύει περισσότερο όσο κατεβαίνουμε τις τάξεις. Νομίζω, κουράζουν, απωθούν. Άλλωστε, στην ηλικία των 11 περίπου χρόνων το άτομο για πρώτη φορά αντιλαμβάνεται τον χρόνο στη διάσταση του βάθους. Πριν, δηλαδή, του φαίνονται τα πράγματα περίπου μυθώδη.

2. Στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο δεν εφαρμόζεται συνήθως η σύγχρονη ερευνητική εμπειρική μεθοδολογία. Μια δοκιμαστική εφαρμογή του βιβλίου Ιστορίας ΣΤ΄ Δημοτικού σε περιορισμένο αριθμό σχολείων, όπως απαιτεί η σχετική δεοντολογία, θα είχε προλάβει τα πολλαπλά ψυχοπαιδαγωγικά προβλήματα. Μήπως αυτή θα πρέπει επιτέλους να γίνει κανόνας;

3. Η επιστημονική γνώση είναι σοβαρή όταν στηρίζεται σε όλες τις έγκυρες πηγές και διατυπώνεται προσεκτικά- προβλεπτικά, αφού αναζητούμε διαρκώς (πβ. ενδεικτικά Κ. Ρopper). Σε αντίθετες απόψεις η παράθεση και των δύο είναι αναγκαία και θαυμάσια υποβοηθητική στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης. Αν το “κρυφό σχολειό” ήταν κατά πάντα “μύθος”, μια αντίστοιχη τοποθέτηση είναι διδακτικά σκόπιμο να συνοδεύεται από κάποια επεξήγηση πώς ο “μύθος έγινε ιστορία” (πβ. C. LeviStrauss, “Μύθος και νόημα”, μτφρ. Β. Αθανασόπουλος, σ. 79). Είναι άλλωστε οι μύθοι τελείως άσχετοι προς την πραγματικότητα; 4. Είναι αναγκαία για τη συμφιλίωση των λαών η αλλοίωση της Ιστορίας ή διευκολύνει απλώς την περαιτέρω συρρίκνωσή μας (πβ. “συνωστισμό”); Ενδεικτικά μόνο: Α) Οι Έλληνες συμμετείχαν συμπάσχοντας κυριολεκτικά, όταν πρόσφατα οι σεισμοί είχαν πλήξει τους γείτονες Τούρκους. Β) Οι Γερμανοί αναφέρονται στις χιτλερικές θηριωδίες τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα πρέπει να ξανασυμβεί (“Νie wieder”!). Άλλωστε πώς αλλιώς θα “διδαχτούμε από την Ιστορία”;

5. Τέλος, η επιτυχής ιστορική αφήγηση και διδαχή, δύσκολη ψυχοπαιδαγωγική διαδικασία, χρειάζεται δημιουργική “ευελιξία της σκέψης”- όχι δογματισμούς- και σύνεση ή “επιφυλακτικότητα” για να θυμηθούμε τον Θουκυδίδη, που επισημαίνει: “Η αμάθεια είναι θρασεία, η γνώση επιφυλακτική”.