«Ο Θεός έχει ανταγωνιστές»

Το πρώτο τους βήμα στην κατεύθυνση της δημιουργίας συνθετικής ζωής πραγματοποίησαν επιστήμονες στις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταφέροντας γενετικό υλικό από ένα βακτήριο σε άλλο. Με επικεφαλής τον βιολόγο Κρεγκ Βέντερ, ο οποίος εργάστηκε για το ανθρώπινο γονιδίωμα, οι ειδικοί που συμμετέχουν στις έρευνες για τις συνθετικές μορφές ζωής λένε πως απώτερος στόχος τους είναι να δημιουργήσουν τεχνητά κύτταρα.

Μέχρι να φτάσουν όμως σε αυτό το στάδιο, ευελπιστούν πως πρώτα θα έχουν βοηθήσει στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, με την παραγωγή φιλικών προς το περιβάλλον ενεργειακών πηγών και τον καθαρισμό των μολυσμένων από τοξικά απόβλητα περιοχών. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτοί οι φιλόδοξοι στόχοι θα μπορούσαν να επιτευχθούν με τη δημιουργία βακτηρίων που θα επιτελούν τις συγκεκριμένες λειτουργίες- θα παράγουν δηλαδή τεχνητά καύσιμα και θα καθαρίζουν τα τοξικά απόβλητα. Για να φτάσουν όμως σε αυτό το επίπεδο οι νέοι οργανισμοί και να ακολουθούν τις οδηγίες που τους δίνονται, θα πρέπει να έχουν διαμορφωθεί κατάλληλα, να έχουν σχεδιαστεί γι΄ αυτόν τον σκοπό.

Μεταλλαγμένα καύσιμα
Θα δούμε δηλαδή συνθετικούς μικροοργανισμούς που θα είναι «ειδικά δημιουργημένοι», κατόπιν παρέμβασης του ανθρώπου, με συγκεκριμένες εντολές. «Θα είναι σα να αλλάζεις έναν υπολογιστή Μacintosh σε ΡC, προσθέτοντας νέο λογισμικό», επισήμανε ο δρ Κρεγκ Βέντερ, πρωτοπόρος στη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. «Θέλουμε να δημιουργήσουμε καύσιμα από γενετικά μεταλλαγμένους οργανισμούς μέσα στην επόμενη δεκαετία, ίσως και σε πέντε χρόνια».

Ο Βέντερ, επικεφαλής σήμερα του δικού του Ινστιτούτου ερευνών στο Μέριλαντ, προσπαθεί εδώ και χρόνια να δημιουργήσει συνθετικές μορφές ζωής. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει φτάσει σε αυτό το στάδιο, επισημαίνει πως το πρώτο βήμα έγινε: «Με τη μελέτη που δημοσιεύουμε στην επιστημονική επιθεώρηση “Science” δεν ανακοινώνουμε τη δημιουργία συνθετικού οργανισμού, αλλά τα βήματα που έγιναν μέχρι στιγμής προς αυτήν την κατεύθυνση». Κατά τη διαδικασία των ερευνών τους, ο δρ Βέντερ και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν ένα απλό βακτήριο, το οποίο συχνά προσβάλει τις κατσίκες, το αποκαλούμενο Μycoplasma capricolum. Στο βακτήριο αυτό πραγματοποίησαν έγχυση χρωμοσώματος από άλλο βακτήριο (Μycoplasma mycoides), της ίδιας οικογένειας, με αποτέλεσμα το αρχικό βακτήριο να μοιάζει και να ενεργεί- σε κάποιο βαθμό- όπως ακριβώς και το δεύτερο, από το οποίο αντλήθηκε γενετικό υλικό.

Περίπλοκη διαδικασία
Οι επιστήμονες παραδέχονται πως θα είναι πολύ πιο δύσκολο να επαναλάβουν την διαδικασία με πιο περίπλοκους οργανισμούς- τα βακτήρια θεωρούνται απλοί οργανισμοί γιατί δεν έχουν πυρήνα όπως τα κύτταρα σύνθετων οργανισμών- ακόμη και με άλλα πιο σύνθετα βακτήρια, τα οποία διαθέτουν κυτταρικά τοιχώματα και αμυντικούς μηχανισμούς που κρατούν μακριά το ξένο DΝΑ. Παραδέχονται ακόμη πως δεν μπορούν να εξηγήσουν με λεπτομέρειες πώς το ξένο γενετικό υλικό κατέλαβε το αρχικό. «Δεν είμαστε βέβαιοι για τον τρόπο με τον οποίο το γονιδίωμα- δωρητής κατέλαβε το πρώτο βακτήριο», επισήμανε ο Χαμ Σμιθ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Βέντερ.

Αν και πολλά ερωτήματα δεν έχουν απαντηθεί για τη διαδικασία που ακολουθήθηκε, η εργασία του Βέντερ και των συνεργατών του επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση περί ηθικής στη δημιουργία από τον άνθρωπο μορφών ζωής- και πού αυτό σταματά- καθώς και τους κινδύνους που εγκυμονεί. Επιπλέον, η ομάδα του Βέντερ έχει καταθέσει αίτηση με την οποία ζητεί να κατοχυρωθεί με πατέντα το «ελάχιστο γονιδίωμα» που προέκυψε από τις έρευνές της- δηλαδή 381 γονίδια, τα οποία οι επιστήμονες πιστεύουν ότι απαιτούνται για τη δημιουργία των πρώτων συνθετικών βακτηρίων. Η κατάθεση της αίτησης προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την περιβαλλοντική, μη κερδοσκοπική καναδική οργάνωση ΕΤC Group. «Για πρώτη φορά ο Θεός έχει ανταγωνιστές», τόνισε και ζήτησε από τον Βέντερ να αποσύρει την αίτηση, κατηγορώντας τον ότι θέλει να ιδιωτικοποιήσει τις συνθετικές μορφές ζωής και να δημιουργήσει μονοπώλιο.