Αφελώς τα αφελή

Μεγάλη σύγχυση, προϊόν καραμπινάτης απαιδευσιάς και της σύμφυτης με την αγραμματοσύνη αλαζονείας, δέρνει μερικές νεότευκτες θεατρικές ομάδες
Δεν γνωρίζω με ποια κριτήρια επελέγη η ομάδα του κ. Ανέστη Αζά να παρουσιάσει έργο της στο Φεστιβάλ Αθηνών. Προϊστορία δεν έχει, δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο που να δοκιμάστηκε στη σκηνή, στον τόπο μας τουλάχιστον. Διότι διαβάζω πως ο νεαράς ηλικίας κ. Αζάς σπούδασε στη Γερμανία και δεν γνωρίζω αν εκεί δοκίμασε τις σκηνοθετικές του προθέσεις. Το έργο που παρουσίασε πάλι, δεν επελέγη διότι κάποιοι το είδαν να παίζεται και το τίμησαν με μια πρόσκληση στο Φεστιβάλ Αθηνών, ώστε να γίνει δημοσία δαπάνη κτήμα του επιλεγμένου ποιοτικά φεστιβαλικού κοινού. Πιθανόν να έγινε η επιλογή μέσω φακέλου προθέσεων ή κάποιου demo με αποσπάσματα από τις πρόβες.

Ας δούμε λοιπόν τα πιθανά κριτήρια. Εν πρώτοις το έργο που πρότεινε η τελείως άγνωστη άλλοθεν θεατρική ομάδα. Σπεύδω να πω ότι οι ηθοποιοί- συντελεστές του «Αγαπητικού της Βοσκοπούλας» είναι ταλαντούχα παιδιά, αλλά εκ του αποτελέσματος. Ποιος άγνωστος, νέος ηθοποιός προεξοφλεί (και μάλιστα σε έναν επίσημο επιχορηγούντα κρατικό τομέα) ασφαλή επιτυχία. Άρα το μόνο ερεθιστικό για την έγκριση τεκμήριο ήταν το έργο του Δημητρίου Κορομηλά. Δεν μπορώ να διανοηθώ πως η θεατρική ομάδα στο σκεπτικό της σχεδίασε να ανεβάσει το δραματικό ειδύλλιο του τέλους τού 19ου αιώνα με φουστανέλες. Άρα στο σκεπτικό θα συμπεριλαμβανόταν και ο τρόπος που σκόπευαν οι φιλόδοξοι να επανεξετάσουν ένα διάσημο και δημοφιλές θεατρικό κείμενο, και μάλιστα ένα ιδιοφυές υβρίδιο της νεοελληνικής δραματουργίας.

Ας δούμε λοιπόν τις πιθανές προσεγγίσεις μιας κριτικής, ακόμη και ανατρεπτικής ερμηνευτικής πρότασης.

Το δραματικό ειδύλλιο είναι όντως μια νεκρανάσταση μιας ρομαντικής λογοτεχνικής μόδας που επανέρχεται στην παγκόσμια πνευματική αγορά από τα αλεξανδρινά ήδη χρόνια. Επανακάμπτει στην Αναγέννηση και σκάζει μύτη στον ρομαντικό ευρωπαϊκό αιώνα. Τα ειδύλλια του Θεοκρίτου και οι μυθιστορίες όπως «Τα Κατά Δάφνην και Χλόην» του Λόγγου είναι καταγωγικά του είδους κείμενα. Η στροφή της λογοτεχνίας προς την υπαίθρια ζωή, τον ποιμενικό και τον γεωργικό βίο, ωραιοποιημένα αντλούν υλικό από το «Έργα και Ημέραι» του Ησιόδου, το ειρηνικό έπος πλάι στην πολεμική «Ιλιάδα» και την περιπετειώδη «Οδύσσεια».

Είναι φυσικό στην κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια, χοάνη φυλών, γλωσσών, θρησκειών και συμφερόντων, να δημιουργείται ένα κύμα «φυγής» προς τα παρελθόντα αγνά ήθη της υπαίθρου, στην «πρωτόγονη» ηθική και τις απλούστερες μορφές κοινωνικής συμβίωσης.

Οι βοσκοπούλες, οι ερωτιδείς, οι βρυσούλες, η γεροντική θυμοσοφία και η εφηβική ανακάλυψη του σαρκικού έρωτα μακριά από προκαταλήψεις και κώδικες ηθικούς, συναρτήσει στην Αλεξάνδρεια και της στωικής, επικούρειας και κυνικής φιλοσοφίας όσο και της κρίσης στα θεολογικά δόγματα της παράδοσης δημιούργησαν τα πρώτα δείγματα αυτής της λογοτεχνικής μόδας .

Στην Αναγέννηση, και η λογοτεχνία αλλά και οι εικαστικές τέχνες πάλι για τους ίδιους λόγους (ιδεολογικές και ηθικές κρίσεις, αλλαγές κάθετες στις κοινωνικοπολιτικές δομές) δημιούργησαν την «Αρκαδία», γενναία και γόνιμη σε έργα Σχολή έκφρασης. Φανταστικά ειδυλλιακά τοπία και μια επιστροφή στην α-ηθική προϊστορική ερωτική και κοινωνική ζωή. Στο θέατρο αυτό, ιδιαίτερα στην εποχή του Μπαρόκ, αποτυπώθηκε στις θεατρικές παστοράλες και στα ποιμενικά δράματα. Απόηχος αυτής της ευρωπαϊκής μόδας στο κρητικό μας θέατρο «Η Πανώρια» του Χορτάτζη.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα επιχειρήματα,

«Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας» είναι ο «Ριγκολέτο» και η «Αΐντα» σε πεζό και συνοδεία κλαρίνου και πίπιζας

με την πολιτική του Τρικούπη, της δημιουργίας, επιτέλους, ενός αστικού κοινοβουλευτικού κράτους, ο κίνδυνος των νέων ιδεών, τα ευρωπαϊκά ήθη, τα νέα προϊόντα και η αστική νοοτροπία σπουδαγμένων στην Ευρώπη και των ευδοκιμησάντων Ελλήνων της διασποράς που επιστρέφουν (Μπενάκης, Αβέρωφ, Αρσάκης, Ζάππας, Συγγρός, Μαρασλής κ.λπ.), σε μερικές ομάδες του συντηρητικού πληθυσμού φάνταζαν σαν απειλή και άλωση για την παράδοση και τα ήθη, έθιμα και αξίες της «φυλής».

Η «Γκόλφω», ο «Αγαπητικός», η «Μαρία η Πενταγιώτισσα», ο χορός του Ζαλόγγου, ακόμη και η «Εσμέ η Τουρκοπούλα» ήταν η απάντηση, η άμυνα του πανικόβλητου μπροστά στο «Νέον», Νεοέλληνα.

Ο «Αγαπητικός της Βοσκοπούλας» είναι ένα λαϊκό ρομαντικό μελόδραμα με εμφανή τα γνωρίσματα του είδους στα ανάλογα ευρωπαϊκά λαϊκά ρομάντζα. Μόνο που ενοφθαλμίζεται στην ελληνική ύπαιθρο. Είναι η «Παναγία των Παρισίων», η «Κυρία με τις Καμέλιες» με φουστανέλες, μπροστέλες, τσελιγκάδες και κοπάδια. Ο «Ριγκολέτο» και η «Αΐντα» σε πεζό και συνοδεία κλαρίνου και πίπιζας. Αλλά με άλλο ιδεολογικό πρόσχημα. Την επιστροφή στις αγνές ρίζες και στο ήθος της υπαίθρου, όπου όμως οργιάζουν οι ρομαντικές λογοτεχνικές νόρμες με τους ραδιούργους, τους προδομένους έρωτες, τους άπιστους εραστές, τη νοσταλγία της ερωτικής εφηβείας κ.λπ. Σημειώνω εδώ πως ο συγγραφέας του «Αγαπητικού», ο Κορομηλάς, δεν είναι όπως ο Περεσιάδης της «Γκόλφως» ένας τυφλός ποετάστρος ερασιτέχνης στην Ακράτα, είναι μεγαλοαστός Αθηναίος πολιτικός, διπλωμάτης, συχνά πρεσβευτής της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και ιδεολογικά συντηρητικός και γλωσσικά καθαρευουσιάνος .

Άρα «Αγαπητικός» ίσον μελόδραμα λαϊκό ρομαντικό, γραμμένο από πολύγλωσσο σνομπ μεγαλοαστό. Προϊόν της κοινωνικής φοβίας ότι θα μας καταστρέψουν τα ευρωπαϊκά ήθη. Αντιλαμβάνεστε; Ο κύριος με την πρεσβευτική βελάδα, τις γκέτες, τα γαλλικά και τις παλατιανές επαφές, γράφει ένα κολακευτικό ρομαντικό για τις λαϊκές μάζες δακρύβρεχτο εργάκι. Παρόλα αυτά ο Κορομηλάς προσφέρει μείζονες πληροφορίες. Ζώντας την εποχή που ο Νικόλαος Πολίτης θεμελιώνει την ελληνική Λαογραφία, την ώρα που ο Παπαρρηγόπουλος και ο Γεώργιος Χατζηδάκις στην Ιστορία και στη γλωσσολογία δογματίζουν τη «συνέχεια» του Ελληνισμού, ο Κορομηλάς λοιπόν καταγράφει ήθη, παραδόσεις, γνωμικά, προλήψεις, τελετές, εθιμικό δίκαιο της ελληνικής υπαίθρου και κυρίως γράφει στον παραδοσιακό δημοτικό ανομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο, μιμούμενος τη γλώσσα και «τους ρυθμούς», παραπέμποντας στους χορούς και στα τραγούδια του λαού, ενάντια στην καθαρευουσιάνικη τότε ιδεολογική τυραννίδα.

Τι απ΄ όλα αυτά είδαν τα καλά παιδιά της παράστασης του Φεστιβάλ στον Β΄ χώρο του Σχολείου, στην Πειραιώς 52. Είδαν μόνο και μάλιστα σχετλιαστικά τη λαϊκή θρησκευτικότητα και τις προλήψεις της (κατάρες, ευχές κ.λπ.) Και πώς; Κάθε φορά που αναφερόταν ο Θεός π.χ. σταματούσαν και κοιτούσαν κοροϊδευτικά τον ουρανό. Κατά τα άλλα με τα μοντέρνα φουστανάκια τους, τα αθλητικά τους παπούτσια, ένα ευρωπαϊκό ακορντεόν είπαν καθαρά τους δεκαπεντασύλλαβους, σατίρισαν μάλλον σεμνά κάποιες ακραίες για τα σημερινά ήθη σκηνές και παγιδεύτηκαν από τη λαϊκότητα και τη γοητεία της γλώσσας και του ρυθμού. Όταν μάλιστα τραγούδησαν και την αριστουργηματική μελωδία σε στίχους Ζαλοκώστα («Μια βοσκοπούλα αγάπησα») που ο Κορομηλάς ενσωμάτωσε στο ειδύλλιο, η συγκίνηση ήταν διάχυτη στο ακροατήριο, κυρίως νέοι και υποψιασμένοι ηλικιωμένοι.


Τσαρούχι κάτω από τα Αρμάνι μας

Θυμάμαι πως είχε εκδικηθεί η «Γκόλφω» την υπονομευτική πρόθεση του «Ελεύθερου θεάτρου» («Μια ζωή Γκόλφω»- πόσο καθυστερημένος έρχεται ύστερα από τριάντα χρόνια ο κ. Αζάς!), όταν στη σκηνή της κατάρας γέμισε η πλατεία στο Άλσος Παγκρατίου με μαντιλάκια και αναφιλητά!! Πιθανόν γιατί όλοι κρύβουμε κάπου καταχωνιασμένο μέσα μας έναν φουστανελά, ένα σεγκούνι και ένα τσαρούχι κάτω από τα Αρμάνι και τα Αντίντας μας.

Αλλά γιατί αυτή η τόσο χλιαρή καταλυτική (τάχα) κριτική των καλών παιδιών για τη νεοελληνική συμπεριφορά πριν από 120 χρόνια. Δεν βλέπουν τάχα δίπλα τους τις χαρτορίχτρες, τους αστρολόγους, τις καφετζούδες, τις τράπουλες ταρό, τις σατανιστικές τελετές, τους αυτοσχέδιους σαμάνους του Κολωνακίου και τους καλοπληρωμένους γκουρού των αθηναϊκών σαλονιών. Αν έχουν κότσια, δεν αφήνουν στη σύγχυσή τους τον Κορομηλά, την Κρυστάλλω και τον Μήτρο και να ανασκουμπωθούν να σατιρίζουν τα τάματα, τα ξόρκια και αγιοκέρια των Ελληνίδων στάρλετ και των πρωινάδικων που έχουν βάλει τα γυαλιά στα παπαδιαμαντικά «καφεκούτια»!!