[ ΓΝΩΜΗ ] Ο εκτοπισμός στον 21ο αιώνα

Σήμερα αντιμετωπίζουμε κάτι που μπορεί να αποδειχθεί ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του αιώνα. Σχεδόν 40 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν ξεριζωθεί και αναγκαστεί να φύγουν εξαιτίας της βίας και των διώξεων. Στο μέλλον είναι πιθανόν να αυξηθεί ο αριθμός των ανθρώπων που μετακινούνται. Πολλοί από αυτούς επειδή θα αναζητούν οικονομικές ευκαιρίες και μια καλύτερη ζωή ή εξαιτίας της καταστροφής του περιβάλλοντος και των φυσικών καταστροφών. Άλλοι θα αναγκαστούν να φύγουν από χώρες που ταλανίζονται από βία και διώξεις. Τις περισσότερες όμως φορές, οι άνθρωποι φεύγουν εξαιτίας ενός συνδυασμού αυτών των παραγόντων, που προκαλούν μια καταιγίδα απώλειας και ξεριζωμού.

Τις τελευταίες μέρες βρίσκομαι στο Σουδάν, μία χώρα που είναι στο επίκεντρο ενός από τους μεγαλύτερους εκτοπισμούς του πλανήτη. Εδώ, είδα από πρώτο χέρι τη στυγνή πραγματικότητα του βίαιου εκτοπισμού, αλλά και κάποιες λύσεις.

Η προσδοκία ότι η παγκοσμιοποίηση θα έφερνε σταθερή ανάπτυξη ενώ θα μείωνε ταυτόχρονα το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών δεν έχει ευοδωθεί. Τη στιγμή που το παγκόσμιο εμπόριο και ο πλούτος αυξάνουν, το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών μεγαλώνει, οδηγώντας περισσότερους ανθρώπους να μετακινούνται και να πέφτουν στα χέρια αδίστακτων συμμοριών που κερδίζουν δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο από τη λαθροδιακίνηση και την εμπορία ανθρώπων.

Οι κλιματικές αλλαγές και η καταστροφή του περιβάλλοντος ευθύνονται για τις ολοένα και πιο συχνές φυσικές καταστροφές, με δραματικές για τον άνθρωπο συνέπειες. Η Ανατολική Αφρική αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όλες οι προβλέψεις λένε ότι θα υπάρξει σταθερή επέκταση της ξηρασίας, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μην μπορούν να βγάζουν τα προς το ζην και να αναγκάζονται να μεταναστεύουν. Όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς να υπάρχει η διεθνής βούληση και αποφασιστικότητα για την αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού.

Hκρίση του Νταρφούρ στο Σουδάν αποτελεί καλό παράδειγμα για την περιπλοκότητα των πραγμάτων. Η σύγκρουση έχει πολιτικά αίτια αλλά επιδεινώνεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ των παραδοσιακών βοσκών και αγροτών για τους σπάνιους πόρους, ειδικά το νερό. Όταν αυτό συνδυάζεται με πολιτικές εντάσεις, τα αποτελέσματα είναι εκρηκτικά.

Η σχετικά πρόσφατη έννοια της «ανθρωπιστικής παρέμβασης» σημαίνει ότι τα κράτη έχουν την υποχρέωση να προστατεύουν τους πολίτες τους, και εάν δεν μπορούν ή δεν θέλουν να το κάνουν, τότε πρέπει να επεμβαίνει η διεθνής κοινότητα. Σήμερα, στον απόηχο των γεγονότων του Ιράκ, η ιδέα μιας διεθνούς «υποχρέωσης προστασίας» χάνει οπαδούς. Το να βοηθάς ανθρώπους που είναι εκτοπισμένοι μέσα στην ίδια τους τη χώρα και δεν καλύπτονται από το διεθνές δίκαιο- σε αντίθεση με τους πρόσφυγες- μπορεί να αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολο. Αλλά υπάρχουν και καλά νέα. Όπως εδώ, στο απομακρυσμένο Νότιο Σουδάν, όπου δεκάδες χιλιάδες Σουδανοί πρόσφυγες επιλέγουν να επιστρέψουν στην κατεστραμμένη πατρίδα τους έπειτα από δεκαετίες συγκρούσεων. Παρ΄ όλο που δεν έχουν γίνει εκτεταμένες αναφορές, επιστρέφουν, με τη βοήθεια του ΟΗΕ, από προσφυγικούς καταυλισμούς στην Ουγκάντα, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, την Κένυα, την Αιθιοπία και την Κεντρική Αφρικανική Δημοκρατία. Άλλοι επιστρέφουν από εξορία στη Λιβύη και στην Αίγυπτο, καθώς και από άλλες περιοχές μέσα στο ίδιο το Σουδάν.

Όπως όλοι οι άνθρωποι που αναγκάζονται να εκπατριστούν εξαιτίας της βίας και των διώξεων, έτσι και οι Σουδανοί του Νότου ονειρεύονται να γυρίσουν σπίτι τους- παρ΄ όλη την αβεβαιότητα και τις δυσκολίες. Και όλοι αυτοί αξίζουν πολύ μεγαλύτερη στήριξη από αυτή που λαμβάνουν. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, είναι από το 2005 επικεφαλής της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που έχει έδρα της τη Γενεύη. Το άρθρο του δημοσιεύεται στην Ελλάδα κατ΄αποκλειστικότητα από «ΤΑ ΝΕΑ», με την ευκαιρία της σημερινής Παγκόσμιας Ημέρας των Προσφύγων.