Μετά τα ομόλογα…

Και πώς θα κυβερνήσει το ΠΑΣΟΚ, αν κερδίσει τις επόμενες εκλογές; Με τι μοντέλο διακυβέρνησης; Πώς, για παράδειγμα, θα επιλέξει τους επόμενους διοικητές των ασφαλιστικών ταμείων; Από τα «χαμηλά» της κομματικής του επετηρίδας, όπως έκανε η Ν.Δ.; Από ένα σύστημα «κολλητών» της κομματικής Σχολής Ευελπίδων; Ή με κάποιον άλλο τρόπο; Ποιον ακριβώς;

Ερωτήματα σαν αυτά, μέχρι πριν από λίγους μήνες, κανείς δεν έθετε. Θα ηχούσαν εκτός τόπου- ή μάλλον εκτός χρόνου. Οι εκλογές έμοιαζαν «κλειδωμένες». Η νίκη της Νέας Δημοκρατίας, προεξοφλημένη. Και οι αναζητήσεις ή οι υποσχέσεις της αντιπολίτευσης έμοιαζε να έχουν θεωρητική αξία μόνον. Όχι πια. Τώρα, στο εκλογικό τοπίο- για πρώτη φορά από το 2004-εμφανίζεται ρευστότητα. Η ατμόσφαιρα (και τα νούμερα των δημοσκοπήσεων, όση αξία έχουν) μυρίζει εκλογικό ντέρμπι. Ένα κρίσιμο τμήμα του εκλογικού σώματος φαίνεται πως «το ξανασκέφτεται».

Τ ο σκάνδαλο των δομημένων ομολόγων έπαιξε, χωρίς αμφιβολία, ρόλο καταλύτη σε αυτήν την αλλαγή. Ήταν η «στιγμή της αλήθειας» για ένα σύστημα διακυβέρνησης που απήλαυσε (και κατασπατάλησε) ένα μεγάλο κεφάλαιο επιείκειας και εμπιστοσύνης. Υπό το σκληρό φως των ομολόγων, ο συνολικός απολογισμός της κυβέρνησης Καραμανλή αναδεικνύεται απελπιστικά φτωχός: η θρυλική «καθημερινότητα», ιδίως στις πιο πολυσυζητημένες σφαίρες της, όπως η Υγεία και η Παιδεία, δεν βελτιώθηκε. Αντίθετα, από πολλές απόψεις επιδεινώθηκε- όπως μαρτυρούν και τα πρόσφατα δράματα στα νοσοκομεία. Η βαριά ατμόσφαιρα διαφθοράς και κακοδιοίκησης δεν ελάφρυνε. Έγινε ακόμη βαρύτερη- κι αν χρειάζεται απόδειξη γι΄ αυτό, αρκεί η ανάγνωση της έκθεσης του επιθεωρητή της Δημόσιας Διοίκησης. Η ίδια η Δημόσια Διοίκηση- ο μεγάλος ασθενής- είδε την πατρογονική της ασθένεια, τον κομματικό ζυγό υπό τον οποίο στενάζει, να δημιουργεί πια κινδύνους ανηκέστου βλάβης. Η Δικαιοσύνη, ακόμη χειρότερα. Οι διεθνείς

Αν, παραμονές εκλογών, ο Καραμανλής είχε την έμπνευση να θέσει στους Έλληνες το κλασικό αμερικανικό εκλογικό ερώτημα «είστε καλύτερα από ό,τι ήσασταν πριν από τρία χρόνια;», η απάντηση της μεγάλης πλειονότητας θα ήταν: «Όχι βέβαια». Σε κανέναν τομέα- με μοναδική εξαίρεση, ίσως, το Φεστιβάλ Αθηνών, το οποίο ο Λούκος έκανε καλύτερο

φιλοδοξίες της χώρας μοιάζουν νεκρές. Και, αν μια εξαιρετική διεθνής οικονομική συγκυρία επέτρεψε μια ανέφελη τριετία στο οικονομικό επιτελείο, το παιχνίδι της «εξόδου από την επιτήρηση» με φτηνά κόλπα, αντί για δομικές διορθώσεις αδυναμιών, δείχνει τα όρια των δυνατοτήτων του συγκεκριμένου επιτελείου.

Αν, λοιπόν, παραμονές εκλογών ο Καραμανλής είχε την έμπνευση να θέσει στους Έλληνες το κλασικό αμερικανικό εκλογικό ερώτημα «είστε καλύτερα από ό,τι ήσασταν πριν από τρία χρόνια;», η απάντηση της μεγάλης πλειονότητας θα ήταν: «Όχι βέβαια». Σε κανέναν τομέα- με μοναδική εξαίρεση, ίσως, το Φεστιβάλ Αθηνών, το οποίο ο Λούκος έκανε καλύτερο.

Πρόκειται για κάτι περισσότερο από αποτυχία ενός κυβερνητικού σχήματος. Η θητεία Καραμανλή στο Μέγαρο Μαξίμου ίσως αποδειχθεί ένα σημείο καμπής για όλο το πολιτικό σύστημα. Ίσως προσφέρει την τελική και πλήρη απαξίωση του ισχυρότερου πολιτικού ταμπού της μεταπολίτευσης: του μύθου πως η χώρα, για να καλοδιοικηθεί, έχει ανάγκη από «ισχυρές, μονοκομματικές κυβερνήσεις». Και πως μέρος του τιμήματος που η κοινωνία πρέπει να πληρώσει, για να έχει μια «ισχυρή μονοκομματική κυβέρνηση» από ένα πολυσυλλεκτικό κόμμα-αστερισμό πολιτευτών, είναι και η προγραμματική απονεύρωση της πολιτικής, ο συγκερασμός στον κατώτερο κοινό παρονομαστή, η δικτατορία του «πολιτικού κόστους» και το μετα-οθωμανικό «μπαξίσι», υπό μορφήν κομματικών διορισμών, πελατειακών εξυπηρετήσεων, δομημένων συναλλαγών και άλλων προμηθειών, για τη συντήρηση του αναγκαίου πολιτικού στρατού και την παραγωγή του αναγκαίου πολιτικού χρήματος.

Το τίμημα μοιάζει πια υπερβολικό, για τόσο χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες. Και αυτή η αίσθηση αρχίζει να γενικεύεται και να συντίθεται σε μια πραγματική και χειροπιαστή νέα «πολιτική ζήτηση». Την ικανοποίηση της οποίας είτε θα πρέπει να προσφέρει η αντιπολίτευση, με κάτι περισσότερο από ένα πρόγραμμα κυβερνητικών υποσχέσεων (την αξιοπιστία των οποίων έχει συνολικά υποθηκεύσει το προηγούμενο Καραμανλή), με μια πραγματική πρόταση αλλαγής προτύπου διακυβέρνησης, είτε θα αποπειραθεί να την εκβιάσει το εκλογικό σώμα, απαγορεύοντας- με τη βοήθεια του εκλογικού νόμου- τον σχηματισμό «ισχυρής μονοκομματικής κυβέρνησης» παλαιού τύπου.