ΠΡΟΣΩΠΑ Η φωνή ως απουσία

Η Μαχσά Βαχντάτ δεν μπορεί να τραγουδήσει στην πατρίδα της. Στο Ιράν, κοιτίδα ποιητών και μουσικών, το τραγούδι της γυναίκας είναι απαγορευμένο εδώ και 28 χρόνια, από τότε που οι μουλάδες πήραν την εξουσία. «Στο κομμάτι του κόσμου που ζω, η φωνή ενός άνδρα είναι παρουσία, η φωνή μιας γυναίκας είναι απουσία», λέει στο σπίτι της στην Τεχεράνη στην απεσταλμένη της γαλλικής «Λε Φιγκαρό».

Η πόρτα του σπιτιού πρέπει να κλείσει επιμελώς για να μπορέσει η Μαχσά να τραγουδήσει, όσο πιο διακριτικά μπορεί, τις μελωδίες που παρουσιάζει στις περιοδείες της στο εξωτερικό- τη Δευτέρα τραγούδησε στην Πόλη της Μουσικής, στο Παρίσι. Το 1979, όταν ο Αγιατολάχ Χομεϊνί απαγόρευσε τη μουσική, εκείνη ήταν μόλις 6 ετών. Σύντομα οι φωνές διάσημων τραγουδιστριών της χώρας, της Γκουγκούς, της Παρισά και της Ομεϊρά, εξαφανίσθηκαν από τα τρανζίστορ, ενώ οι τραγουδιστές και οι τραγουδίστριες του βαριετέ αυτοεξορίστηκαν στο Λος Άντζελες. Όμως, η Μαχσά είχε πάθος με το τραγούδι- κληρονομημένο από τη γιαγιά της: «Όταν συγκεντρωνόταν η οικογένεια, η γιαγιά μας τραγουδούσε ποιήματα της Ταχερέχ Γορατόλ Εΐν, από τις πρωτοπόρους του φεμινιστικού κινήματος την εποχή της δυναστείας των Ναζάρ (1795-1925), που εκτελέστηκε με διαταγή του σάχη Νασρεντίν. Επί της δυναστείας των Ναζάρ, οι γυναίκες είχαν δικαίωμα να τραγουδούν μόνο στο ανταρουνί (εσωτερικό, στα περσικά), δηλαδή μέσα στο χαρέμι». Κατά τη δυναστεία των Παχλεβί (1925-1979) οι γυναίκες μπόρεσαν επιτέλους να τραγουδήσουν δημόσια, όμως η Μαχσά ήταν πολύ μικρή για να επωφεληθεί.

Το 1980 έπαιξε τις πρώτες κλίμακες στο πιάνο. Αυτό το «δυτικό» όργανο είχε ήδη απαγορευτεί, όμως οι γονείς της κατάφεραν να της αγοράσουν ένα μεταχειρισμένο από φίλο φίλου. Άρχισε να κάνει λαθραία μαθήματα με την Παρί Μαλεκί, μία από τις ελάχιστες τραγουδίστριες που δεν διέφυγαν από τη χώρα. «Ήταν η εποχή που μπορούσαν να σε συλλάβουν στον δρόμο, αν κρατούσες έγχορδο όργανο», θυμάται. Ακολούθησαν λαθραίες συναυλίες, μουσικές βραδιές μεταξύ φίλων, μακριά από το βλέμμα των φρουρών της ισλαμικής ηθικής. «Καθετί απαγορευμένο είναι πηγή επιθυμίας», λέει χωρίς περιστροφές.

Σήμερα η Μαχσά δίνει συναυλίες στο εξωτερικό και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί όσο μπορεί τα «παραθυράκια» στους φετφάδες. Ένα από αυτά προβλέπει ότι μια γυναίκα μπορεί να τραγουδήσει ντουέτο με έναν άνδρα «με τον όρο ότι η αρσενική φωνή θα κυριαρχεί». Μπόρεσε έτσι να κυκλοφορήσει ένα και μοναδικό άλμπουμ στο Ιράκ, το «Ρισεχά νταρ Χακ» (Οι ρίζες μέσα στη γη), όπου τραγουδάει με τον βιρτουόζο Πεζμάν Ταχερί. Έχει ηχογραφήσει άλλο ένα στο σαλόνι της, σε μελωδίες του συζύγου της, του συνθέτη Αταμπάκ Ελιασί. «Σίγουρα δεν θα κυκλοφορήσει στο Ιράν, όμως είναι από αυτά τα πράγματα που μας επιτρέπουν να αντέχουμε…», λέει.