Φαινόμενα

Ο θάνατος ως τηλελιχουδιά

Οι αρχαίοι Ρωμαίοι θα στριφογυρνούν ευτυχείς στους τάφους τους για τη δικαίωση της αρένας τους χάρη στο τηλεπαιχνίδι που μετατρέπει την αγωνία θανάτου σε τηλελιχουδιά
Τριάντα πέντε κάμερες, μια μελλοθάνατη, 35 χιλιάδες μέτρα καλώδιο, 65 προβολείς, 12 τηλεοπτικά συνεργεία, δυο νεφροί, ένα σπίτι, 3 νεφροπαθείς, ένας νικητής!

Θα μπορούσε να διαφημίζεται κάπως έτσι το ριάλιτι «Το Σόου του Μεγάλου Δωρητή», που μπορεί να σοκάρισε η δημιουργία του, στην πραγματικότητα όμως ουδένα εξέπληξε. Μία μελλοθάνατη προσφέρει τους υγιείς νεφρούς της σε τρεις νεφροπαθείς, οι οποίοι θα εκθέσουν το δράμα τους στο τηλεοπτικό κοινό και εκείνο θα βοηθήσει διά ψηφοφορίας τη μελλοθάνατη δότρια να επιλέξει έναν εκ των τριών να ζήσει. Μπορεί κανείς να φανταστεί τα συναισθήματα μελλοθάνατης και καταδικασμένων σε μισή ζωή; Μπορεί κανείς να φανταστεί τι θα υποστούν περιμένοντας, ελπίζοντας, αφήνοντας την ίδια τους τη ζωή στα χέρια της αθέατης αρένας των φιλοθεαμόνων οι τρεις νεφροπαθείς;

Και μπορεί κανείς να φανταστεί έναν κόσμο, όπου μελλοθάνατοι θα προσπαθούν να εφεύρουν τρόπους για να κερδίσουν τη ζωή εις βάρος άλλων μελλοθανάτων; Α! Οι αρχαίοι Ρωμαίοι θα στριφογυρνούν στους τάφους τους ευτυχείς για τη δικαίωση της περιβόητης αρένας τους.

Αλλά ήταν αναμενόμενο να συμβεί και αυτό στην εποχή των μπιγκμπραδερικών ριάλιτι, όπου ο άνθρωπος αναδείχθηκε σε Απόλυτο Προϊόν. Ένα Εμπόρευμα με χρησιμότητα για την Αγορά και τίποτε άλλο.

Η κεντρική ιδέα αυτής της μορφής τηλεόρασης είναι πάντα ίδια από το πρώτο «αθώο» ριάλιτι με τις εξομολογήσεις οικογενειακών δραμάτων, ερώτων και παθών, μέχρι τα ριάλιτι «νέας γενιάς» (Βig Βrother, Survivor) και μέχρι το ανατριχιαστικό «Σόου του Μεγάλου Δωρητή» και η ιδέα δεν είναι άλλη από την τηλεοπτική εξίσωση ανθρώπων και προϊόντων, την ταύτιση της ανθρώπινης προσωπικότητας με τα ποσοστά τηλεθέασης που «πιάνει», επομένως την κοστολόγηση της ανθρώπινης ουσίας με τιμές αγοράς.

Εδώ και χρόνια έχει περάσει στο λεξιλόγιο της καθημερινότητας η έκφραση «αυτός πουλάει», «εγώ πουλάω», ο «τάδε δεν πουλάει» εννοώντας κάθε φορά ότι αυτό που πουλιέται είναι πρόσωπο και όχι ότι το πρόσωπο πουλάει άλλα προϊόντα. Πουλάει τον εαυτό του πακέτο (άλλη έννοια του τηλεοπτικού συρμού).

Το έδαφος έχει προετοιμαστεί από χρόνια, η συνείδηση του «πολιτισμού» μας έχει διαμορφωθεί καταλλήλως και ναι, το σηκώνει και το κανιβαλικό ριάλιτι, αντέχει να παρακολουθήσει τρεις ανθρώπους με το ένα πόδι στον άλλο κόσμο να δίνουν on camera την κορυφαία μάχη, να κερδίσουν τη ζωή και αυτό να μην εξαρτάται από τους ίδιους και τους γιατρούς τους, αλλά από την ψηφοφορία της αθέατης αρένας, του φιλοθεάμονος.

Μικρό το βήμα του «πολιτισμού» μας από τις «τρελές αγελάδες» ώς το κανιβαλικό ριάλιτι «Το Σόου του Μεγάλου Δωρητή». Στην πρώτη περίπτωση μετατράπηκαν τα ζώα σε κανίβαλους με ζωοτροφές εμπλουτισμένες με κύτταρα από ανθρώπινο πλακούντα… για να μεγαλώνουν γρήγορα και να διπλασιάζουν τον όγκο τους! Στη δεύτερη περίπτωση ανθρώπινα όργανα προσφέρονται σε απελπισμένους για να διογκωθεί η τηλεθέαση. Ο στόχος ένας, κοινός και στις δύο εμπορικές περιπτώσεις, το κέρδος- και μάλιστα σε δύο επίπεδα: οικονομικό, αλλά και «ηθικό», αφού αλλοιώνεται η ανθρώπινη ουσία, εκποιείται το ανθρώπινο σώμα ως ύλη και κατ΄ επέκταση ως πνευματική αξία, ταπεινώνεται και στη συνέχεια η Αγορά έχει στη διάθεσή της ανθρώπους-προϊόντα, ανθρώπους προς εκποίηση, ανθρώπους χωρίς ιστορικότητα και συνείδηση, ανθρώπουςκατσαρίδες (ο προφητικός Κάφκα).


Ο νέος ριαλιτάνθρωπος

Έχει προκαλέσει πανευρωπαϊκή αίσθηση το τηλεπαιχνίδι της εταιρείας που έκανε τον Βig Βrother, της ολλανδικής Εndemol, που προσφέρει την κατανάλωση της ιδέας του θανάτου ως τηλεοπτική delicatessen. Το σόου έχει επικάλυψη εκείνη την τόσο βολική έννοια του οικονομικού μας συστήματος, την έννοια της «χρησιμότητας». Κάτω από το εύηχο λούστρο της έχουν κρυφτεί πλήθος αγριότητες, αφού το ερώτημα που εγείρεται σε κάθε περίπτωση είναι «πόσο χρήσιμη» για τον άνθρωπο είναι μια ενέργεια της αγοράς που θα του προσφέρει μια στιγμιαία απόλαυση, θα ικανοποιήσει μια στιγμιαία ανάγκη (για εκείνον, για την αγορά μία είναι η ανάγκη: το κέρδος). Στόχος είναι να ευαισθητοποιηθούν οι πολίτες και να γίνουν δότες οργάνων, ισχυρίζεται η εταιρεία παραγωγής. Δότης είναι αυτός που σέβεται τον άνθρωπο και τη ζωή. Αν καταργηθεί ο σεβασμός, απομένει μόνον το εμπόριο.

Όλα όσα διαπραγματεύτηκε το ανθρώπινο πνεύμα στην πορεία της ιστορίας, όσα συνιστούν τον ανθρώπινο πολιτισμό, που άλλωστε είναι απόρροια του δέους του θανάτου, διαλύονται καθώς ο θάνατος μετατρέπεται σε σόου με πρόσχημα την κατανίκησή του ή έστω την καθυστέρησή του.

Γι΄ αυτό και όποιος πει ότι δεν φανταζόταν πως η υπόθεση των ριάλιτι θα έφτανε ώς εδώ κινδυνεύει να χαρακτηριστεί αφελής. Γιατί, είτε την προσωπικότητά του προσφέρει προς τέρψιν του φιλοθεάμονος ο ριαλιτάνθρωπος είτε το ψυχορράγημά του, το ίδιο είναι.