Ο στρατός παρεμβαίνει στην πολιτική

Η πολιτική διάσταση των στρατιωτικών πραγμάτων, η οποία ξεκινά από τον Μεσοπόλεμο, κορυφώνεται την 21η Απριλίου 1967 και θα ακυρωθεί μετά τη Μεταπολίτευση του 1974, ενισχύεται και αυτονομείται στην κρίσιμη δεκαετία 1940-1950 και φωτίζεται εδώ για πρώτη φορά ολοκληρωμένα και σε βάθος μέσα από την εκτενέστατη μελέτη του Τάσου Σακελλαρόπουλου «Το σώμα των Ελλήνων αξιωματικών στον πόλεμο και την πολιτική». Αυτήν την περίοδο τα αντιμοναρχικά βενιζελικά στοιχεία θα εξοστρακιστούν τελικά, το δίπολο θρόνος- στρατός θα γίνει καθοριστικό και ο στρατός θα προετοιμαστεί να διεκδικήσει ρόλο και μετά την Απελευθέρωση. Ο Σακελλαρόπουλος αναλύει και ερμηνεύει τις αδράνειες, τους στόχους και την κινητοποίηση των αντίπαλων πλευρών στο πλαίσιο της Κατοχής, της ΕΑΜικής και αστικής αντίστασης, της συνεργασίας με τον κατακτητή, της ελληνικής παρουσίας στη Μ. Ανατολή και του Δεκέμβρη, εστιάζοντας στον υποφωτισμένο κεντρώο χώρο, και επισημαίνει:

Διαιρέσεις
«… Όσο ακόμη το αριστερό κίνημα δεν αναπτυσσόταν πολιτικά και στρατιωτικά, η συσπείρωση του αστικού κόσμου εμποδιζόταν από τις διαιρέσεις του εθνικού Διχασμού και από την επιμονή πολλών βενιζελικών στην αντιβασιλική τους στάση. Οι αξιωματικοί των δύο αστικών πολιτικών χώρων, στο πλαίσιο του συμμαχικού αγώνα, κατηύθυναν κατ΄ αρχήν τη δράση τους στη δημιουργία κυρίως κατασκοπευτικών δικτύων, υποστηρικτικών στο έργο του συμμαχικού Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής. Τα δίκτυα αυτά ήταν, τουλάχιστον μέχρι το 1942, χωριστά έως και ανταγωνιστικά και οι αξιωματικοί που τα στελέχωσαν παρουσίαζαν την εξής διαφοροποίηση: οι μεν αξιωματικοί που ήταν εν ενεργεία κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο συνδέθηκαν με την εξόριστη κυβέρνηση (οργάνωση Θέρος), οι δε απότακτοι του 1935 δραστηριοποίησαν τις σχέσεις τους με τον βρετανικό παράγοντα, ισχυρές την εποχή του εθνικού Διχασμού, και οργάνωσαν αυτόνομα δίκτυα και επαφές με Βρετανούς κατασκόπους (οργάνωση Προμηθέας). Όσο για τους πολύ λίγους αξιωματικούς που βρίσκονταν στις γραμμές του Κομμουνιστικού Κόμματος ήδη προ του πολέμου, αντιμετωπίστηκαν από τα πολιτικά στελέχη του ΚΚΕ, κυρίως λόγω της αστικής καταγωγής τους, περισσότερο ως εμπειρογνώμονες για λογαριασμό του κόμματος παρά ως μαγιά για τη συγκρότηση αντιστασιακού στρατού».