Κριτική εικαστικών 

Επιστροφή στις ρίζες;

Πολλά φαίνεται να αλλάζουν στη ζωγραφική μας μετά τη νέα έκθεση του Εδουάρδου Σακαγιάν- έκθεση μεγάλων διαστάσεων, και ως προς το περιεχόμενο των έργων και ως προς την κάποια θεατρικότητα με την οποία παρουσιάστηκε, όχι πλέον στη «Ζουμπουλάκη», όπου ήταν μόνιμος συνεργάτης και «ναυαρχίδα» αμέσως μετά τον Γ. Μόραλη, αλλά στη νέα αίθουσα των Καλφαγιάν, στο Κολωνάκι επίσης, αίθουσα με διαστάσεις μουσειακές, σε ισόγειο χώρο, φτιαγμένη από τους ίδιους τους αρχιτέκτονες του Μουσείου Μπενάκη, Δ. Κούρκουλα και Μ. Κοκκίνου.

Αυτοί οι «εκτός εικαστικού κειμένου» συντελεστές επιδρούν άλλωστε στην επικοινωνία με τα εκθέματα, θέλουμε δεν θέλουμε, και εν προκειμένω το σαφέστατο μήνυμα ήταν ότι η νέα εποχή στην τέχνη του Σακαγιάν- του ζωγράφου που όπως και ο Θεοφυλακτόπουλος «δημιούργησαν αμέσως σχολή» κατά τον ίδιο τον Μόραλη- ξεκινά με νέα γκαλερί. Αν τώρα συνυπολογίσει κανείς ότι η νέα αυτή δουλειά χαρακτηρίζεται από νοσταλγία της πριμιτιβιστικής τέχνης και από έντονα αρμενικά εικονογραφικά χαρακτηριστικά και ότι τιτλοφορείται «Ουτοπίες Παραδείσου», τότε είναι ώρα να αναρωτηθεί κανείς για το μήνυμα αυτών των έργων, τα οποία- ας προκαταβάλλω- δεν έχουν εκείνη την αδιέξοδη μιζέρια και κατάθλιψη, χαρακτηριστική του Σακαγιάν από το 1984 που πρωτοεμφανίστηκε στην «Ώρα» του Α. Μπαχαριάν, αλλά- επιτέλους – μια διάθεση εξομολογητική, στοχαστική, ιερατική, αναστάσιμη θα έλεγε κανείς· είναι πίνακες παρηγορητικοί, σχεδόν «ποιμαντικοί»:

Με άλλα λόγια ο Εδουάρδος Σακαγιάν, από τους κορυφαίους σήμερα νέους Έλληνες ζωγράφους- για πολλούς ο σπουδαιότερος, μαζί με τον Γ. Ρόρρηεκθέτει μια ζωγραφική σχεδόν εθνικο-θρησκευτική, εξ ονόματος της αρμενικής του ιδιαίτερης ρίζας. Στον

ΙΝFΟ

Εδουάρδος Σακαγιάν: «Ουτοπίες Παραδείσου», γκαλερί «Καλφαγιάν», Χάρητος 11, Κολωνάκι, τηλ. 210-7217.969, μέχρι 26 Μαΐου

κατάλογο διαβάζουμε, επιπλέον, ένα ημερολογιακό του κείμενο με τον εύστοχο τίτλο «Ουτοπίες Παραδείσου», όπου μεταξύ άλλων δηλώνει το πόσο του αρέσει που ο Χόπερ φαίνεται ότι είναι Αμερικανός, ο Ντιξ Γερμανός, ο Τσαρούχης Έλληνας. «Και ο Μπολτάνσκι Εβραίος», συμπληρώνουμε νοητά, αφού πράγματι εδώ και αρκετά χρόνια στον μητροπολιτικό χώρο της σύγχρονης τέχνης η εθνικο-θρησκευτική καταγωγή δεν είναι πλέον «ντροπή» αλλά παράσημο, ιδιαιτερότητα, ταυτότητα, εξοπλισμός επιβίωσης στην παγκοσμιοποίηση.

Η έκθεση του Σακαγιάν είναι όμορφη, θα εκπλήξει τους έως τώρα συλλέκτες του- είναι πολλοί, φανατικοί, αποταμιευτές των πινάκων του κατά ντουζίνες- και για τους έχοντες εντόπια ιδεολογική βάση δεν μπορεί παρά να θυμίσει τον δικό μας Κόντογλου, διεθνώς πρωτοπόρο στο θέμα «επιστροφή στις ρίζες» κατά τον Μεσοπόλεμο. Θυμίζει επίσης και τον Σπ. Βασιλείου του 1930, στη νοσταλγία της παιδικότητας.

Οι πίνακες οι ίδιοι, ωστόσο, έχουν μια νέα μορφοπλαστική τελετουργία υψηλής μαστοριάς, χωρίς αμφιβολία, με την οποία πραγματοποιείται η επανεμβάπτιση στη συλλογική ιδεολογία της κοινότητας: χαρακτηριστικά πρόσωπα και κορμιά αποτυπωμένα με την ειδική γωνία κλίσης του σκελετού, έκφραση ταπεινή-σκοτεινιασμένη, γραμμή σχεδίασης σκοπίμως πρωτόγονη-παιδική, χρώμα απλοϊκό και φόντο συχνά χρυσό, σαν από εικόνισμα πρωτοχριστιανικό.

Ας μη βιαστεί κανείς να θεωρήσει τη μεταστροφή του Σακαγιάν ως επιδέξια καλλιτεχνική προσχώρηση στον «χρηστικό» μεταμοντερνισμό. Πιστεύω ότι πρόκειται για μια έμπρακτη, βιωμένη «μετάνοια» από τον πεσιμισμό στην αισιοδοξία, από το αδιέξοδο της ατομικότητας στον θετικισμό της συλλογικότητας, από τον ορθολογισμό στην πίστη όπως θα μπορούσε να προσθέσει ο γκαιτικός Φάουστ, από τον «χυδαίο πραγματισμό στον ιδεαλισμό» όπως δηλώνει και ο ίδιος ο ζωγράφος στον πρόλογο της έκθεσής του.