Φαινόμενα

Ειρωνεία της Ιστορίας

Ακόμη και αν ειρωνεύεται με ένα χαμόγελο την Ιστορία ο Παττακός τού «στιγμιαίου», υπάρχουν πάντα τα δάκρυα εκείνων που την έζησαν, μόνο που αυτάευτυχώς- δεν γίνονται τηλεόραση
Τι μπορεί να θυμίσει μια επετειακή τηλεοπτική εκπομπή από τα επτά χρόνια της χούντας σε όσους τα έζησαν και τι μπορεί να συγκρατήσει από εκείνα τα συναισθήματα ασφυξίας, ώστε να τα αντιληφθούν όσοι δεν θα καταφύγουν από το πρώτο λεπτό στο βαριεστημένο ζάπινγκ για να ανακαλύψουν μιαν άλλη εκπομπή με την ανακουφιστικά γνώριμη ψυχαγωγία της αφασίας;

Σαράντα χρόνια συμπληρώθηκαν από εκείνη την 21η Απριλίου που σταμάτησε το ρολόι του χρόνου και της εξέλιξης για την χώρα. Στη «Μηχανή του χρόνου» (Αlpha) ο Παττακός δίνει συνέντευξη για τα έργα του στρατιωτικού καθεστώτος. Ούτε η πρώτη φορά που μιλάει είναι και φυσικά κάθε άλλο παρά η πρώτη που αρνείται ότι ασκήθηκε βία κατά του λαού των Ελλήνων. Και οι συλλήψεις;

Α, όχι, ένας περιορισμός ήταν της πολιτικής ηγεσίας του τόπου σε ένα ξενοδοχείο στο Πικέρμι. Πρώτης κατηγορίας,χλιδή.Ό,τι ζήτησαν το είχαν.Ζήτησαν ναπαίζουν πρέφα,το επιτρέψαμε,έπαιζαν πρέφα,ρωτήσαμε τι θέλουν να τρώνε,ό,τι ζήτησαν,αστακό κάθε μέρα,χίλιες δραχμές κόστιζε το γεύμα ημερησίως κατ΄ άτομο.

«Και η Γυάρος;» ρωτάει ο δημοσιογράφος.

«Και στη Γυάρο,όλα τα ΄χαν».

«Και αστακό;».

Ναι,και αστακούς… ( μια χαμογελαστή γκριμάτσα στα χείλη του Παττακού γίνεται ανατριχιαστική ειρωνεία για όσους γνώρισαν τη βία της εξορίας)… κολυμπούσαν γύρω γύρω, απλώς δεν τους έπιαναν… (το χαμόγελο γίνεται πιο πλατύ, με εκείνη την «επικοινωνιακή» πονηριά τού πολιτικάντη, που κλείνει το μάτι με την άνεση ιδιοκτήτη τής τηλεοπτικής στιγμής, μπροστά στην κάμερα. Γνωρίζει τη δύναμή της, το χουντικό καθεστώς ήταν το πρώτο που πρόσθεσε και αυτή στο προπαγανδιστικό μοντέλο του βομβαρδισμού των συνειδήσεων με θεάματα και εικόνες-σύμβολα) Και συνεχίζει ακάθεκτος: « Ακούτε αυτά που σας λένε για βασανισμούς,για ξύλο;Τα έχετε πιστέψει.Δεν ήταν έτσι,είναι όλα ψέματα… ».

Εκείνη τη στιγμή στην οθόνη προβάλλονται οι αεροφωτογραφίες από τα κολαστήρια της Γυάρου, που είχαν κάνει τον γύρο του κόσμου τότε ερεθίζοντας δημοκρατικές ευαισθησίες σε όλο τον κόσμο. Αυτές ήταν ακόμη έντονες. Οι μύθοι της δημοκρατίας δεν είχαν μπερδευτεί στις συνειδήσεις των λαών των τηλεθεατών, με εκείνους της αγοράς, για να προκαλέσουν τον σύγχρονο εθισμό στη θέα της βίας.

Πόσο αντέχουν όμως, αυτές οι θολές, μακρινές φωτογραφίες ενός παρελθόντος κοντινού για τον τόπο, αλλά και τόσο «μακρινού», όταν συγκρίνονται με τα θεαματικά βίντεο απαγχονισμού «εχθρών της παγκόσμιας δημοκρατίας», όπως εκείνο του Σαντάμ Χουσεΐν ή με τις φωτογραφίες από βασανιστήρια Ιρακινών αιχμαλώτων από Αμερικανούς κομάντο και δη γυναίκες;

Θέαμα αδύναμο, με όρους κυνικούς, με όρους της τηλεοπτικής «αγοράς» (χωρίς τη φόρτιση της αναλλοίωτης συμβολικής σημασίας τους) να μεταδώσει στο τηλεοπτικό κοινό του «κοντινού πλάνου», το κόστος σε ανθρώπινες ζωές και ψυχικές επενδύσεις.

Μπροστά στις τηλεοπτικές υπερπαραγωγές βίας και ανθρώπινου πόνου, δίπλα στην ψυχαγωγία του ριάλιτι χαβαλέ, μοιάζει αδύναμο το ασπρόμαυρο θέαμα των φυλακών στο ξερονήσι της εξορίας. Αδύναμο για να εισχωρήσει με τα δικά του νοήματα της δημοκρατικής αντίστασης στον περιορισμό της σκέψης και των ιδεών, σε ένα παρόν όπου κυρίως αυτά καταργούνται στο όνομα της μαζικότητας.

Μπροστά στις τηλεοπτικές υπερπαραγωγές βίας και ανθρώπινου πόνου, δίπλα στην ψυχαγωγία τού ριάλιτι χαβαλέ, μοιάζει αδύναμο το ασπρόμαυρο θέαμα των φυλακών στο ξερονήσι της εξορίας

Δάκρυα μνήμης

Στις κάπως θολές, ασπρόμαυρες φωτογραφίες από τις στιγμές της χουντικής βίας, που σε πολλούς γοητευμένους από το «κοντινό πλάνο» της τηλεόρασης, μπορεί να μοιάζει «όχι και τόσο σοβαρή», παραμένει αναλλοίωτο το νόημα όλων των στρατοπέδων συγκέντρωσης, της βίας της απομόνωσης, που καταργεί τον άνθρωπο γιατί καταργεί κάθε ηθικό κανόνα.

Σαράντα χρόνια μετά, το χαμόγελο τού διαπράξαντος «στιγμιαίο αδίκημα» Παττακού καθώς ειρωνευόταν την Ιστορία με τους αστακούς της Γυάρου, συναντούσε την ιλαρή συνενοχή ενός ολόκληρου «πολιτισμού» της στιγμής, του τηλεοπτικού. Αυτού που δεν συνάντησανκαι ούτε θα μπορούσαν- τα δάκρυα του Δημήτρη Μαρωνίτη, όταν στην εκδήλωση για φίλους και συνοδοιπόρους με αφορμή την έκδοση του κειμένου που είχε γράψει στην απομόνωση της φυλακής «Μαύρη Γαλήνη» (Εκδ. Ροδακιό) προσπάθησε να βρει μια έκφραση, που θα συνόψιζε ίσως το «γιατί» της αντοχής, της δικής του και των υπολοίπων, που βρέθηκαν στα κελιά, ίσως και το «γιατί» της Ιστορίας: «Ήταν εποχές της αθωότητας και της αφέλειας», είπε πριν τον σταματήσει ένα κύμα δακρύων και ήταν ένα προσωπικό ξέσπασμα, που γινόταν βαθιά πολιτική πράξη με τον αφόρητο υπαινιγμό του.