Κριτική εικαστικών

Ζωγραφική και ποίηση σε διάλογο

Θα μπορούσε να είναι εθνικό γνώρισμα- και με παγκόσμια ιδιαιτερότητα- στην τέχνη μας: μιλώ για την επαμφοτερίζουσα σχέση μεταξύ λογοτεχνίας και ζωγραφικής, γλώσσας και εικόνας. Ως γνωστόν, μιλάμε μια γλώσσα στην οποία μίλησαν, έγραψαν και σκέφτηκαν, και οι αρχαίοι και οι χριστιανοί, ο δυτικός πολιτισμός ολόκληρος. Και προσφέραμε την εκκλησιαστική εικονογραφία, αυτή που συνέχισε την αρχαιοελληνική, στην οποία μετέγραψαν την κληρονομιά του λόγου, όταν άρχισε η εικόνα να είναι πιο χρήσιμη για συνεννόηση μεταξύ των επιμέρους λαών. Αυτό το ζύγιασμα ανάμεσα στα εβραιορωμαϊκά ελληνικά της Βίβλου που έγιναν νεοελληνικά και στην υστερορωμαϊκή-φαγιουμική ζωγραφική που έγινε μέσω Πλατωνικής αισθητικής η ανθρωπομορφική αναπαράσταση, φαίνεται στην τέχνη μας, στον Κόντογλου, στον Εγγονόπουλο, στον Θεόφιλο που ζωγραφίζουν λέξεις μέσα στους πίνακες, φαίνεται και στους ζωγράφους που «σκέφτονται πολύ», όπως ο Γκίκας ή ο Ψυχοπαίδης.

Ωστόσο έχουμε κάτι άλλο, πιο μετρημένο, αλλά και καλοφτιαγμένο: Τον διάλογο ζωγραφικής-χαρακτικής με την ποίηση, σε εκδόσεις και σε λευκώ ματα, αρχίζοντας από τον Γαλάνη και τον Ζαβιτσιάνο, φτάνοντας στις εκδόσεις του «Ίκαρου» με κείμενα ποιητών που εικονογράφησαν ο Γκίκας ή ο Μόραλης. Η νέα προσθήκη του «Ίκαρου» είναι η συνάντηση Γιάννη Ψυχοπαίδη και Κικής Δημουλά, την αντικρύζουμε στη γκαλερί Ζουμπουλάκη, όπου ξεφυλλίσαμε και το βιβλίο.

Τι έρχεται πρώτο, η ποίηση ή η ζωγραφική; Γνωρίζοντας τον προβληματισμό του Ψυχοπαίδη έχει κανείς μια επιφύλαξη, αφού πρόκειται για ζωγραφική έντονα κριτική και αυτοκριτική, στοχαστική για τον εαυτό της και την κοινωνία. Διαβάζοντας- για πρώτη φορά, ομολογώ- στίχους της Δημουλά, ένιωσα την ευχάριστη έκπληξη μιας ποίησης που παίρνει την πίκρα και την κάνει εγκαρτέρηση και θετικό πνεύμα, επιτέλους, μια ποίηση εκ των ενό

ΙΝFΟ

● Γιάννης Ψυχοπαίδης, Ζωγραφικά έργα για την έκδοση «Ψυχοπαίδης-Δημουλά, Συνάντηση», Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Πλ. Κολωνακίου 20, τηλ. 210.3608278 ● Ν. Εγγονόπουλος, Μια εικαστική ΜατιάΑφιέρωμα, Ιανός, Σταδίου 24, τηλ.
210.3217917
● Γιάννης Στεφανάκις, Αναδρομή Χαρακτικής 1975-2007, Σπίτι της Κύπρου, Ηρακλείτου 10, Κολωνάκι, τηλ. 210.3641217

ντων, χωρίς εκδικητικότητα. Η ανασυναρμολόγηση των βιωμένων εικόνων όπως την δίνει ο Ψυχοπαίδης αντικατοπτρίζει πράγματι το κλίμα της ποιήτριας, αλλά, αντίστροφα, η «λυσιτελής παραδοχή» της κάθε μας ευχής από την Δημουλά μού φάνηκε πιο αγαπησιάρικη από τις υπερ-επεξεργασμένες ζωγραφιές του Ψυχοπαίδη. Ωστόσο το τελικό αποτέλεσμα είναι ελκυστικό, υπάρχει ισότιμος διά λογος, νέα δημιουργική ενότητα. Στον «Ιανό» ένα αφιέρωμα στον Ν. Εγγονόπουλο- τον κατ΄ εξοχήν δημιουργό δύο φύσεων, και ζωγράφο και ποιητή- είναι πενιχρό, με το ζόρι ξεχωρίζουν οι πίνακες του Μ. Σπηλιόπουλου με «φωτισμένο εικονοστάσι» παλιάς φωτογραφίας, του Ν. Βατανίδη που θεατρικοποιεί τις φιγούρες του σαν σε πίνακα του τιμώμενου, και του Αχ. Χρηστίδη που ανασκάπτει το πρόσωπο του ποιητή σε σειρά πορτρέτων.

Η αναδρομική του Γιάννη Στεφανάκι στο «Σπίτι της Κύπρου» ήταν η έκπληξη. Γνωστός μολονότι ιδιαίτερα σεμνός και εργατικός, «του παλιού καιρού», ο Στεφανάκις μάζεψε την χαρακτική-τυπογραφική δουλειά του σε μια αναδρομική, με τον αέρα της μαστοριάς άλλης εποχής. Χαρακτική με σκιοφωτισμούς και αφαιρετικότητα, αλλά πάντα ανθρωπομορφική, αυτόνομη ή ως παράλληλη εικόνα σε ποιήματα του Μ. Αναγνωστάκη ή του Μ. Κατσαρού ή στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη, ενότητες που ο Στεφανάκις εξέδωσε «ιδίοις αναλώμασι»- όπως θα έλεγαν προπολεμικά- με δικά του έξοδα, όπως και το περιοδικό «Νέο Επίπεδο» που διακονεί τον διάλογο ποίησης με τη ζωγραφική.

Η τελική αίσθηση από την έκθεση αυτή είναι ότι η αφοσίωση στη μαστοριά δεν χάνεται, το σακούλι της αποταμίευσης γεμίζει, και ολοκληρωμένο αποκαλύπτει μια καλλιτεχνική πορεία σμιλευμένη με την προσοχή του χαράκτη που στοιχειοθετεί γραμμή-γραμμή την εικόνα του, όπως αντίστοιχα ο καλός ποιητής που ζυγίζει λέξη με τη λέξη, σαν να χτίζει ξερολιθιά.