Ο τρόμος του αφύσικου

Πάντα το τερατώδες τρομοκρατεί. Ως ανωμαλία, ως διαμαρτυρία, ως δυσαρμονία, ως αφύσικη διάπλαση
Το τερατώδες τρομοκρατεί κάθε τι που παραχαράσσει τη νόρμα, αιφνιδιάζει τη συνήθεια, κάθε ανοίκειο, δύσμορφο, γιγαντιαίο ή σπιθαμιαίο μάς ταράζει, μας ξεβολεύει, μας ενοχλεί.

Η Μέδουσα, ο Μινώταυρος, η Σφίγγα της Θήβας, η Σκύλλα και η Χάρυβδις, ο Κύκλωψ, η Χίμαιρα, η Λερναία Ύδρα και τόσα άλλα από τα μυθολογούμενα αρχαία τέρατα η παράδοση αλλά και τα λογοτεχνικά κείμενα μας τα παρουσιάζουν ως καταδαμάζοντα, τυραννικά, τρομοκρατούντα όντα. Ολόκληρη η παγκόσμια λαϊκή μυθολογία και η λογοτεχνική παράδοση μάς μιλούν για ζώα και φυτά με ανθρωποφάγα ένστικτα, τερατώδη διάπλαση. Ο Βιβλικός Λεβιάθαν, το κήτος του Ιωνά, ο Μόμπυ Ντικ του Μέλβιλ και ο Πόρφυρας του Σολωμού κ.τ.λ.

Στη Λαϊκή μας Παράδοση και ο Διάβολος, ο Εξαποδώς, είναι κουτσός, σημαδεμένος όπως λέγεται γιατί δυστυχώς στη λαϊκή φαντασία κάθε αναπηρία, άρα κάθε παρέκκλιση από τον Κανόνα, τη Νόρμα, αποδίδεται στο κακό! Αυτή η εντύπωση έχει κάτι από την ορθολογιστική σκέψη της κλασικής εποχής, όπου το Καλόν (όμορφο) συμπορεύεται και συναποτελεί το έτερον ήμισυ του Αγαθού.

Έκανα τον μεγάλο αυτόν πρόλογο για να αντιληφθούμε γιατί έγινε δημοφιλές ως φιλμ και ως μιούζικαλ τα τελευταία χρόνια το «Μαγαζάκι του Τρόμου» των Μένκεν και Άσμαν. Οι δύο αυτοί Εβραίοι δημιουργοί διαθέτοντας το γνωστό και μη εξαιρετέο χιούμορ του Μπρούκλιν, ιδιάζον μαύρο χιούμορ των Εβραίων αποίκων, κατορθώνουν να συνδυάσουν τις παραδόσεις της φυλής τους για άτομα προικισμένα με μεταφυσικές ιδιότητες που συνάμα παρουσιάζουν και μια προσωπικότητα αφελή, αμήχανη και παιδαριώδη και τα παγκόσμια μοτίβα παραμυθιών για ανθρωποφάγα φυτά και άλλα τέτοια τέρατα.

Σ΄ ένα συνοικιακό ανθοπωλείο της «φωτιάς» που πάει να βαρέσει διάλυση λόγω αναδουλειάς ο ιδιότυπος, λίγο χαζούλης, λίγο φευγάτος, λίγο λοξός υπάλληλος φροντίζει ένα καχεκτικό κακτοειδές υβρίδιο σε μια γλαστρούλα. Λες όμως και το ποτίζει με το παράπονο, την ανέχεια, τη μιζέρια της οικονομικής του κατάστασης αλλά και συνάμα με τον κρυφό έρωτά του και τα δάκρυα του έρωτά του για την τσαχπίνα ταμία του μαγαζιού και το φυτό αρχίζει να αυθαδιάζει, να επαναστατεί, να σπάει τα όριά του, να διογκούται, να μεγαλώνει και σιγά σιγά να γίνεται τεράστιο και σαρκοβόρο. Μεγαλώνει μέσα στο μαγαζάκι, το καταλαμβάνει, εκδιώκει τους ενοίκους του αλλά γίνεται και πηγή πλούτου γι΄ αυτούς αφού, ως αξιοθέατο με εισιτήριο, είναι αντικείμενο θαυμασμού των επισκεπτών και των ΜΜΕ.

Αυτό είναι το σκηνικό παραμύθι και δεν μπορούν οι δημιουργοί του να κρύψουν τις οφειλές τους στα μεγάλα παραδείγματα των αρχαίων μύθων. Η ανθρωποβόρα Σφίγγα των Θηβών που είχε καταλάβει την πηγή του ποταμού Ισμηνού, Δίρκη, απαιτούσε να καταβροχθίζει ετησίως Θηβαίους εφήβους για να επιτρέπει την υδροδότηση της πόλης. Ώσπου ήρθε ο Οιδίπους και έλυσε το Αίνιγμα και απελευθέρωσε την πόλη. Αλλά και ο λύτης, ανάπηρος από την κούνια, με τα πρησμένα πόδια θα μετατραπεί από εραστής της πόλης σε εφιάλτη της κ.τ.λ. Επίσης ο τερατώδης Μινώταυρος εγκατεστημένος στον Λαβύρινθο απαιτεί κάθε χρόνο θυσία δέκα Αθηναίων εφήβων, ώσπου ο Θησέας με τη βοήθεια της ερωτευμένης Αριάδνης που του ενεχείρισε τον μίτο σκότωσε το τέρας και αναχώρησε με

Το μεγάλο ατού σ΄ αυτό το ιδιότυπο σκηνικό συμβολικό παραμύθι είναι το τερατώδες φυτό

τη βασιλοπούλα για να την εγκαταλείψει στη Νάξο και να γίνει από αμέλεια, αφέλεια (;) αιτία να πεθάνει ο πατέρας του. Αλλά και στην Ομηρική Οδύσσεια ο περιπλανώμενος ήρωας χρειάστηκε να επιστρατεύσει δόλο και ευφυΐα για να νικήσει το τέρας Κύκλωπα.

Το τερατώδες φυτό του αμερικάνικου μιούζικαλ διαθέτει και άλλα γνωστά από τα Ομηρικά Έπη μοτίβα. Γοητεύει τους επισκέπτες, τους σαγηνεύει και τους καταβροχθίζει, όπως ακριβώς οι τερατώδεις Σειρήνες ελκύουν με τις μελωδικές τους φωνές τους ναυτιλλόμενους ή όπως η Κίρκη (εκπάγλου καλλονής τέρας ψυχικό) τους ναρκώνει.

Γύρω από το κεντρικό αυτό εύρημα οι δύο δημιουργοί του μιούζικαλ πολώνουν αφελή, καθημερινά, φαιδρά και ρομαντικά επεισόδια, σκιτσάροντας γραφικούς τύπους, υστερικές γειτόνισσες, φασαριόζους επισκέπτες, ερωτευμένους μεσήλικες κ.τ.λ.

Αν αφαιρέσει κανείς τη μουσική και τα τραγούδια και αφηγηθεί γυμνή την υπόθεση, πέρα από το κεντρικό μοτίβο του τερατόμορφου φυτού, τα ρέστα είναι αφελέστερο θέατρο και επιφανειακότερο κι από τη λαϊκότερη ελληνική φάρσα ή τα αφελέστερα κωμειδύλλια. Περισσότερο ζουμί έχει ο «Βαφτιστικός» ή «οι Απάχηδες των Αθηνών» ως κείμενα ομόλογα, αφού κι αυτά ως οπερέτες ανήκουν στο ευρύ φάσμα του μουσικού έργου, από το εβραϊκό κωμικοτραγικό εργάκι των Μένκεν και Άσμαν.

Κι όμως το πράγμα είναι γοητευτικό στην αφέλειά του. Το σώζει η Μουσική. Μουσική χυμώδης, δηλαδή γεμάτη με οίστρο, χιούμορ, τεχνάσματα, ρυθμική ποικιλία, ευφρόσυνη. Στο θέατρο «Κιβωτός» στην οδό Πειραιώς η Μουσική παίζεται «ζωντανά» επί σκηνής με ταλαντούχους μουσικούς που γνωρίζουν το στυλ αυτών των έργων. Την ενορχήστρωση, τη μουσική διδασκαλία και τη διεύθυνση της ορχήστρας έχει ο πιανίστας Αχιλλέας Γουάστωρ και δίπλα του συνδημιουργούν δέκα όργανα με τους έξι σολίστες τους.

Τα ελληνικά κείμενα- ελεύθερη διασκευή- υπογράφουν η Βασιλική Ανδρίτσου και η Θέμις Μαρσέλλου που έχουν κάνει και τη σκηνοθεσία. Η Μαρσέλλου ως εύελπις παλαιότερα τραγουδοποιός (είχε βραβευθεί από τον Μάνο Χατζιδάκι στους μουσικούς αγώνες της Καλαμάτας) έχει γράψει τους έξοχους στίχους των τραγουδιών. Ο Πάνος Μεταξόπουλος χορογράφησε την παράσταση και έδωσε με χιούμορ το παράλογο συχνά πνεύμα της παρέμβασης του χορού στη δράση. Ο Τάσος Ζαφειρόπουλος φώτισε τη σκηνή και σ΄ αυτό το έργο ο φωτισμός είναι κύριος ρόλος. Ο ταλαντούχος Πάρις Μέξης (δεύτερη συνάντηση σε μία εβδομάδα, ήταν ο σκηνογράφος του Αμφι-θεάτρου ) έχτισε κυριολεκτικά το μαγαζάκι αλλά με τη σκηνική μηχανική κίνησε τα σκηνικά δρώμενα με ευφυή τρόπο. Τα κοστούμια θεατρικά, δηλαδή αναγνωρίσιμα αλλά και με ποιητική υπερβολή.

Το μεγάλο όμως ατού σ΄ αυτό το ιδιότυπο σκηνικό συμβολικό παραμύθι είναι το τερατώδες φυτό, ο σαρκοβόρος κάκτος. Ένα τέρας που ανοίγει τεράστια σαγόνια, έχει έκφραση, είναι ανθρωπόμορφο, «μιλάει» και βέβαια μεγαλώνει. Τα τέσσερα διαφορετικά μεγέθη του τέρατος κατασκεύασε και χειρίστηκε επί σκηνής- αθέατος- ο Αλέξανδρος Λόγγος. Διαβάζω πως αυτός ο σπάνιος για τα ελληνικά θεατρικά πράγματα τεχνικός έχει κάνει λαμπρές σπουδές στην Αγγλία, ειδικευμένος στα ειδικά θεατρικά εφέ και μηχανικές κατασκευές.


Κλείνει το μάτι με υπόγειο χιούμορ

Το «Μαγαζάκι» κυριολεκτικά οργίασε, κατέστησε το σκηνικό του τέρας τον κυρίαρχο ρόλο του έργου και κατόρθωσε από τη μια να μας ακολουθεί η μορφή για πολύν καιρό αλλά, ενώ τους επί σκηνής τρομοκρατεί, τους θεατές τους τέρπει γιατί έχει κατασκευαστεί κλείνοντας το μάτι με υπόγειο χιούμορ σαν να λέει «πλάκα κάνουμε»! Εύγε. Η Ανδρίτσου και η Μαρσέλλου έχουν αποδείξει και άλλοτε πως κατέχουν το είδος «καλλιτεχνικό μιούζικαλ». Δηλαδή όχι το κιτς μεγαλοθέαμα, το χλιδάτο, αλλά το απαιτητικό που καλλιεργεί με γούστο μια ειδική μανιέρα και ματιέρα θεατρική. Η Ανδρίτσου στον κεντρικό ρόλο λάμπει, χορεύει, τραγουδά με υψηλό γούστο, μέτρο και λιτότητα. Η Μαρσέλλου παίζει τρεις καρατερίστικους ρόλους έξοχα, ο Κώτσαρης τέσσερις με ακρίβεια και χιούμορ, η Ζάννου, η Σάττι, η Ψυχράμη, σε ένα είδος σατιρικού χορού έχουν χάρη, ρυθμό και στυλ. Ο Μπουσουλόπουλος μετρημένος στον ιδιάζοντα ρόλο του. Όσο για τον Τάκη Παπαματθαίου, παρ΄όλο που συχνά μέσα στον αυτοσχεδιαστικό του οίστρο υπερβάλλει, ο ρυθμός του και μια σκηνική ευφράδεια που διαθέτει τον διασώζουν από την σκηνική φλυαρία. Αλλά να, αυτονομείται και κάνει νούμερο. Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος έχει γκελ, ξέρει να φτιάχνει χαρακτήρα με λιτά μέσα. Και κατασκεύασε τον αφελή «χαρισματικό» ερωτευμένο με το ζόρι μάγο με γνήσια υλικά.

Τραγουδά έξοχα, χορεύει εντός της πλοκής και του ρόλου και αλλάζει με άνεση στυλ. Ο Χρήστος Βαλαβανίδης (κύριος Μούσνικ) άνετος, λιτός, λυμένος και τυπίστας πολλών καρατίων. Ο Παίχτης και η Φωνή του τέρατος, Βασίλης Αξιώτης, άξιος. Σημειώνω πως το ιδεολόγημα που περνάει στους στίχους ως δίδαγμα που φαίνεται να θέλει να σημανθεί το τέρας με τους πάσης φύσεως Φασισμούς και Τρομοκρατίες είναι εκ του περισσού. Ένα παραμύθι έστω αφελές ό,τι έχει να πει το λέει μόνο του.