[ Δρόμοι ]

Ο ιστορικός…
… Βάλεντιν Γκρέμπνερ του Πανεπιστημίου της Λουκέρνης αρχίζει το βιβλίο του «Ποιος είσαι;» με μια ιστορία.

Στα πρώτα χρόνια…
… της Αναγέννησης, κάτι πλούσιοι Φλωρεντίνοι αποφάσισαν μια μέρα να σκαρώσουν στον συντοπίτη τους μαραγκό Μανέτο ένα άσχημο παιχνίδι. Έπιασαν και μίλησαν σε όλους τους γνωστούς του και τα κανόνισαν μαζί τους να φέρονται στον μαραγκό σαν να μην ήταν ο Μανέτο αλλά κάποιος άλλος. Φίλοι, αδέρφια, χωροφύλακες, ακόμη κι ο παπάς, άρχισαν άξαφνα να φέρονται στον μαραγκό σαν να μην ήταν ο Μανέτο αλλά ο Ματέο. Όταν ο δύστυχος πήγε στον δικαστή, εκείνος τον μπέρδεψε ακόμη περισσότερο. Τα συμπτώματα, του είπε, είναι τακτικά και επαναλαμβανόμενα. Ίσως να πρόκειται για ένα είδος αμνησίας. «Και γιατί παιδί μου να αποδιώχνεις τόσο πεισματικά την αλήθεια, όταν μάλιστα ο Ματέο έχει ένα τόσο γερό κομπόδεμα, ενώ ο Μανέτο δεν έχει δεκάρα;». Με τέτοια και με άλλα, ο Μανέτο αποδέχτηκε τελικά πως ήταν ο Ματέο και στο εξής απαντούσε μονάχα όταν τον φώναζαν με αυτό το όνομα.

Η ταυτότητα…
… είναι πολλές φορές κάτι εντελώς υποκειμενικό. Κινηματογραφικές ταινίες όπως το «Μάτριξ» και η «Ολική επαναφορά» αποκαλύπτουν έναν κόσμο στον οποίο επικρατεί η αυταπάτη. Μυθιστορήματα όπως του συγγραφέα Φίλιπ Ντικ δείχνουν πως ακόμη και η παράνοια μπορεί να κρύβεται μέσα σε μια απόλυτα λογική κατάσταση. Είμαστε άραγε αυτό που φαινόμαστε; Και πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι γι΄ αυτό; Πώς ξέρουμε πως είμαστε πράγματι αυτό που νομίζουμε; Στο κάτωκάτω η ταυτότητά μας είναι κάτι που κατασκευάζεται από άλλους. Από τα παλιά χρόνια, γράφει ο Γκρέμπνερ, πορτρέτα, εμβλήματα, σφραγίδες, σημαίες, ενδυμασίες, τατουάζ και έγγραφα βοηθούσαν τους ανθρώπους να αναγνωρίζονται μεταξύ τους. Αυτά τα διακριτικά έδειχναν επίσης αν κάποιος ανήκε σε ένα συγκεκριμένο σύνολο ή ήταν αποκλεισμένος από αυτό. Κατάδικοι και δούλοι έφεραν ειδικά τατουάζ, η πόρνη ήταν σημαδεμένη με το άλικο γράμμα κι ακόμη και χαρισματικοί θρησκευτικοί ηγέτες θεωρούσαν καλό να ξεχωρίζουν τον εαυτό τους από τα πλήθη με έναν σταυρό χαραγμένο στο μέτωπο.

Το δελτίο…
… ταυτότητας παρουσιάζει ένα άλυτο πρόβλημα για τις αρχές. Από τη στιγμή που θα εκδοθεί παραμένει αναλλοίωτο, ενώ ο άνθρωπος που απεικονίζει αλλάζει συνεχώς. Παρόμοιο πρόβλημα παρουσιάζει και η ιστορική ταυτότητα. Η Ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται διαρκώς. Ένας Μανέτο μπορεί να γίνει και να ξαναγίνει χίλιες φορές Ματέο και το ανάποδο. Ένα σοβαρό ζήτημα προκύπτει όταν του υπαγορεύουν τι πρέπει να γίνει από τα δυο. Η ιστορική αλήθεια δεν αποφασίζεται από «αρμόδιες» επιτροπές ούτε από κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Και δεν επιβάλλεται με ποινές και με κυρώσεις, όσους διαφωνούντες ιστορικούς κι αν κλείσουν οι «αρμόδιες» αρχές στη φυλακή. Οι πολιτικές σκοπιμότητες προσφέρουν κακές υπηρεσίες στην ιστορική επιστήμη. Η αλήθεια στην Ιστορία ποτέ δεν υπήρξε ζήτημα πλειοψηφίας, όπως έχουν αποδείξει έως τώρα αναρίθμητες ιστορικές ανατροπές.