Φθινοπωρινή σονάτα  

ΑΝ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΗΡΩΑΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ,
ΘΑ ΕΙΧΕ ΒΡΕΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΕΠΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΚΩΣΤΑ ΣΗΜΙΤΗ, ΚΑΠΟΥ ΜΕΤΑΞΥ
1996 ΚΑΙ 2004. ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΙΣΩΣ ΝΑ
ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ Ή
ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΜΙΑΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ. Ο
ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΠΟΛΙΤΗ, ΚΑΘΗΓΗΤΗ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ «ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ»
ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΟΛΥΣΕΛΙΔΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ
ΝΙΚΟΥ ΘΕΜΕΛΗ
ΟΘέμελης ήταν και παραμένει ο πιο στενός συνεργάτης του Κώστα Σημίτη. Όπως και στο Μέγαρο Μαξίμου έτσι και στο πολιτικό γραφείο του πρώην Πρωθυπουργού στην Ακαδημίας, είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Από το 1998, έχει αναδειχθεί- και- σε πεζογράφο. Πολυγραφότατος, έχει εκδώσει μέσα σε εννέα χρόνια τέσσερα μυθιστορήματα, που έχουν γνωρίσει πρωτοφανή αναγνωστική απήχηση. Χωρίς υπερβολή, ο Θέμελης θα μπορούσε να είναι ο πιο πολυδιαβασμένος συγγραφέας της δεκαετίας. Το πέμπτο κατά σειρά βιβλίο του, Μια ζωή,δυο ζωές, κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις Εκδόσεις Κέδρος. Είναι εξίσου πολυσέλιδο και χειμαρρώδες με τα υπόλοιπα. Η διαφορά είναι πως εκτυλίσσεται στο παρόν.

Ως μυθιστοριογράφος, ο Θέμελης είχε ως τώρα κινηθεί στις παρυφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Οι ήρωες του, που τα πορτρέτα τους είχαν μια «πατίνα» 19ου αιώνα, μετακινούνταν επάνω σε ένα γεωγραφικό τόξο που ξεκινούσε από την Τεργέστη κι έφθανε μέχρι την Οδησσό. Η Βιέννη, η επικράτεια της Ηπείρου και οι παραδουνάβιες περιοχές ήταν τόποι ζωτικής σημασίας για την τριλογία Αναζήτηση – Ανατροπή – Αναλαμπή, που έβαλε τα βιβλία του Θέμελη σε χιλιάδες νεοελληνικά σπίτια. Το ίδιο και στο Για μια συντροφιά ανάμεσά μας, ένα κάπως πιο ανάλαφρο πεζογραφικό «ιντερμέτζο» που κατέληγε στα Ιόνια. Αντιθέτως, το Μια ζωή,δυο ζωές εκτυλίσσεται στην Αθήνα, σε ένα διάστημα μερικών εβδομάδων πριν και μετά την Πρωτοχρονιά του 2000. Ο Θέμελης εγκαταλείπει τα πανοραμικά ιστορικά αφηγήματα, για μια σύγχρονη αθηναϊκή ηθογραφία, με όλους τους κινδύνους, αλλά και το εύλογο ενδιαφέρον που αυτό συνεπάγεται.

Φυσικά, η αγάπη της ιστορικότητας δεν εγκαταλείπει έναν συγγραφέα ζυμωμένο μέσα στην πολιτική. Το χρονικό φόντο είναι το millennium- δηλαδή το πέρασμα στη δεύτερη χιλιετία του 21ου αιώνα. Τις ημέρες εκείνες κυριαρχούσε ο φόβος για μια παγκόσμια κρίση υπολογιστών που όριζαν ως τότε τον χρόνο στο λογισμικό τους μόνο με τα δύο τελευταία ψηφία κάθε έτους- άρα απειλούνταν από τα δύο μηδενικά του 2000. Αντιθέτως, το μυθιστόρημα εντοπίζεται στην κρίση μέσης ηλικίας που απειλεί τον καθηγητή Πολίτη. Φθάνοντας στα πενήντα, ο Οδυσσέας βουλιάζει σε έναν υπαρξιακό προβληματισμό. Και δεν είναι διατεθειμένος να αφεθεί σε εύκολες λύσεις, όπως γνωστός και συνομήλικος του που συναντάει στον δρόμο παρέα με την Ανατολικοευρωπαία Ταμάρα.

Ο Πολίτης δεν είναι άνθρωπος της δράσης, όπως οι προηγούμενοι ήρωες του Θέμελη.

Είναι άνθρωπος της σκέψης.

Και το άνετο πανεπιστημιακό ωράριο προσφέρει άφθονες ευκαιρίες για στοχασμό και αναστοχασμό της παρελθούσας και της τρέχουσας ζωής του. Ο καμβάς είναι ο συνήθης σε τέτοιες περιπτώσεις. Η μαμά, οι σπουδές, η πρώτη σύζυγος που έφυγε πρόωρα, κάποιες μεταβατικές σχέσεις. Πίσω από τα οικογενειακά και τα προσωπικά, σε ένα δεύτερο πλάνο, περνάει η ελληνική ιστορία των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Πολίτης δεν έχει τέκνα. Είναι παντρεμένος με δεύτερο γάμο με μια γιατρό- τη Μαρία. Μαζί της περνάει μια ζωή του καναπέ, στη θαλπωρή ενός μεσοαστικού περιβάλλοντος. Ακούει ατελείωτη κλασική μουσική, τρώει ατελείωτα γλυκά και, τις κατάλληλες στιγμές, δεν αρνείται ένα καλό κονιάκ. Τούτο χαρακτηρίζει το σύνολο των ηρώων του βιβλίου, που ανήκουν σε ένα είδος φωτισμένης μεσοαστικής μειονότητας, με σπίτια στο κέντρο της Αθήνας, παιδιά που

Νίκος Θέμελης

ΜΙΑ ΖΩΗ,

ΔΥΟ ΖΩΕΣ

ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2007

σπουδάζουν στο εξωτερικό- μεταξύ Κολούμπια της Νέας Υόρκης και Λόντον Σκουλ οφ Εκονόμικς του Λονδίνου- και έχουν τις αναζητήσεις ανθρώπων χωρίς προβλήματα βιοπορισμού. Η αφήγηση κινείται μεταξύ δύο πανεπιστημιακών συνεδρίων- το ένα στις Βρυξέλλες, το άλλο στη Βιέννη- με επαρκή χρόνο για τα ρεβεγιόν των εορτών και μια εκδρομή στα Ζαγοροχώρια. Στα περιβάλλοντα αυτά, το «Τρίτο Πρόγραμμα» δεν σταματά ποτέ να παίζει- ακόμη και στο αυτοκίνητο το αναζητά ο Πολίτης!

Κοινωνιολογικά, θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο Θέμελης τοποθετεί το μυθιστόρημά του εντός της παρέας εκείνης, από την οποία προήλθε η ομάδα των εκσυγχρονιστών που πλαισίωσε τον Κώστα Σημίτη. Σε αντίθεση με αντίστοιχες ομάδες που διεκδίκησαν και τελικά ανέλαβαν την εξουσία, οι εκσυγχρονιστές είχαν σαφή και ενδεχομένως στεγανή κοινωνική αναφορά, με μεσαία προς ανώτερα χαρακτηριστικά. Από την παρέα αυτή πανεπιστημιακών και αστών με γερμανική παιδεία- όπως ο Πολίτης!- προέκυψαν οι «εκδρομείς του ΄96» που κατέλαβαν το ΠΑΣΟΚ για μια οκταετία, ενώ ήταν πάντα σε μια ιδανική απόσταση από αυτό για λόγους πολιτικούς και πολιτισμικούς. Ωστόσο, ο Θέμελης δεν έχει γράψει ένα «βιβλίο με κλειδί». Ούτε έχει διάθεση να εκθέσει κανέναν. Αν τοποθετεί την υπόθεση εν μέσω αυτής της παρέας είναι μάλλον γιατί οι «φωταδιστές» του είναι εξίσου προσφιλείς με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό.

Αυτό είναι και ένα από τα προβλήματα του Μια ζωή,δυο ζωές.