ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Κώστας Βουτσάς εναντίον Αλέξη Μινωτή

Σε συνέντευξή του στο ένθετο των «ΝΕΩΝ» για την τηλεόραση το περασμένο Σάββατο, ο Κώστας Βουτσάς λέει επί λέξει: «Ο Μινωτής στο “Εθνικό” υπήρξε εμπόδιο γενικότερα της πορείας του θεάτρου. Δεν θα μπορούσε να παίξει ο Αυλωνίτης “Σφήκες”, ο Χατζηχρήστος “Θεσμοφοριάζουσες”; Ο Σταυρίδης ή ο Ρίζος να παίξουν Αριστοφάνη στην Επίδαυρο;». Δεν θα ήθελε να αντιδικήσει κανείς μ΄ έναν ευγενή άνθρωπο όπως ο Κώστας Βουτσάς, αλλά επειδή υπάρχουν πολλοί που ενδεχομένως να μη γνωρίζουν ποιος υπήρξε ο Αλέξης Μινωτής, δεν τον συστήνεις ως «ένα εμπόδιο στην πορεία του θεάτρου». Όταν μάλιστα έχει συμβεί το ακριβώς αντίθετο. Το σύνολο των Ελλήνων ηθοποιών (προπαντός όσων πρόκειται να υπάρξουν στο μέλλον) θα οφείλει ευγνωμοσύνη στον Αλέξη Μινωτή, γιατί υπήρξε ο πρώτος ηθοποιός στην ιστορία του θεάτρου που αναγνώρισε με τα θεωρητικά του κείμενα και την υπόκρισή του την πνευματικότητα και τη διάρκεια ενός επαγγέλματος που λογαριάζεται ως η αποθέωση του εφήμερου. Επομένως, ο Μινωτής δεν θα κριθεί για το αν έπαιξε ή δεν έπαιξε στην Επίδαυρο ο Αυλωνίτης και ο Χατζηχρήστος, ο Σταυρίδης ή ο Ρίζος.

Φοβάται κανείς πως ο Κώστας Βουτσάς είναι θύμα μιας πλάνης (λογικό είναι) που έχει πάρει τα χαρακτηριστικά επιδημίας. Η αναθέρμανση του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, λόγω τηλεόρασης, μετέβαλε την πλατύτατη κατανάλωσή του σε αυταπόδεικτο επιχείρημα καλλιτεχνικής αξίας. Μη κοροϊδευόμαστε και μη μασάμε τα λόγια μας. Ο κινηματογράφος αυτός υπήρξε (και επειδή ακριβώς πρόκειται περί τετελεσμένου γεγονότος, ο ίδιος θα παραμείνει πάντα) μια σκέτη καθυστέρηση: ο φτωχός, η πλούσια, ο πλούσιος, η φτωχιά, η ανύπαντρη αδελφή, η στριμμένη θεία, η καταφερτζού γειτόνισσα. Όλα τα χαρακτηρολογικά δηλαδή στερεότυπα, που αντί να απεικονίζουν, πλαστογραφούν μιαν ολόκληρη κοινωνία. Μια ακόμη απόδειξη: ο ομοφυλόφιλος δεν είχε ποτέ τα χαρακτηριστικά ενός Καβάφη ή ενός Τσαρούχη, αλλά προβαλλόταν μέσα από την ευκόλως συκοφαντούμενη και λοιδορούμενη εικόνα ενός «Φίφη». Με άλλα λόγια, χωρίς τον «Οιδίποδα» και τον «Ληρ» του Μινωτή ο πολιτισμός αναμφισβήτητα θα χώλαινε, ενώ δεν θα πάθαινε κανείς απολύτως τίποτε αν δεν είχε δει έστω και μια ταινία του ελληνικού κινηματογράφου. Οι αντιρρήσεις και οι επιφυλάξεις του Μινωτή δεν στρέφονταν κατά των ηθοποιών, εκτιμούσε βαθύτατα ηθοποιούς της επιθεώρησης και είμαστε τέσσερις τουλάχιστον μάρτυρες (ανάμεσά τους ο Χρήστος Βαλαβανίδης, ο Αντώνης Φωστιέρης, ο Γιάννης Βαρβέρης) που τον είχαμε ακούσει να μας λέει πως «αν είχαμε το ταλέντο της Ρένας Βλαχοπούλου, θα είχαμε διαπρέψει στην Ευρώπη και στην Αμερική».

Aγαπούσε την επιθεώρηση, είχαμε κατέβει ώς το «Δελφινάριο», αλλά δεν του άρεσε να ανακατεύει τα πράγματα. Επιφυλασσόταν ακόμη και στην αρχαία κωμωδία, που την χαρακτήριζε «ως διαφυγή από το μεγάλο ερώτημα», αλλά αυτό δεν είχε να κάνει με την εκτίμησή του προς τους ηθοποιούς (απόδειξη ότι είχε συνεργαστεί με τον Σωτήρη Μουστάκα). Θεωρούσε το θέατρο χάρη στην αρχαία τραγωδία και τον Σαίξπηρ μέσον υπαρξιακής αυτοσυνειδησίας και αγωγής θανάτου και δεν δίσταζε να χαρακτηρίζει «εμπορικά καταστήματα» τα θέατρα που ανεβάζανε επιθεωρήσεις και κωμωδίες. Του ήταν επομένως δύσκολο ή αδιανόητο να ανοίξει την πόρτα της Επιδαύρου που, έτσι και αλλιώς, δεν υπάρχει ακόμα και σε σπουδαίους ηθοποιούς, αλλά που η «σεσημασμένη» χάρη στον κινηματογράφο εικόνα τους θα προκαλούσε το ενδιαφέρον ως προς το αναγνωρίσιμο «σήμα» τους, ενώ θα έφερνε σε δεύτερη ή ανύπαρκτη μοίρα τα ίδια τα κείμενα. Μέσα σ΄ έναν καλλιτεχνικό υποτίθεται αναβρασμό, που πάει ωστόσο να εξομοιώσει τα μεγέθη, λείπει αφάνταστα η θυμωμένη επαναστατικότης του «γέροντα» Μινωτή. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».