Επιφυλλίδα

Μουσεία- φυλακές

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα μουσεία συγκροτούν μια ειδική κατηγορία φυλακών και μάλιστα υψηλής ασφαλείας με κρυφές κάμερες, φωτοκύτταρα, συναγερμούς και φύλακες. Εκεί βρίσκονται έγκλειστα τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, αποκομμένα για πάντα από το φυσικό τους περιβάλλον, την αρχική λειτουργία και χρήση τους, είτε βίαια και τραυματικά αποσπασμένα από αρχαιοκάπηλους είτε μεθοδικά αποσπασμένα με τη διαδικασία της ανασκαφής, αναπόφευκτα «καταστροφικής» και πάντως μη αναστρέψιμης. Το αντικείμενο που αποσπάται βίαια από το στρωματογραφικό περιβάλλον όπου κείτονταν επί χιλιάδες χρόνια παύει ν΄ αποτελεί αυθεντική μαρτυρία. Το αναποδογύρισμα της γης για την ανακάλυψη «του αρχαίου», για κερδοσκοπικούς σκοπούς, είναι πράξη απαράδεκτη, παράνομη και καταδικαστέα. Και η αγωνιώδης όμως προσπάθεια ορισμένων αρχαιολόγων να φέρνουν συνεχώς στο φως «μοναδικά αριστουργήματα» αποτελεί παράγωγο μιας παρανοημένης άποψης για την αρχαιολογική έρευνα και τη σημασία της ανασκαφής και του ευρήματος.

Τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, από τη στιγμή που θα έλθουν στο φως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, παραμένουν κατά κανόνα συσσωρευμένα σε αποθήκες είτε στην καλύτερη περίπτωση τοποθετημένα σε κρυστάλλινα κλουβιά ως έκθεμα στα μάτια των πολλών. Η σύγχρονη μουσειολογική πρακτική πασχίζει να απαλύνει τη μοναξιά της φυλακής και την κατάθλιψη των

Το αναποδογύρισμα της γης για την ανακάλυψη «του αρχαίου», για κερδοσκοπικούς σκοπούς, είναι πράξη απαράδεκτη, παράνομη και καταδικαστέα

τέχνεργων του παρελθόντος μας, δημιουργώντας ένα νέο γι΄ αυτά περιβάλλον, συνήθως αστραφτερό, χρωματιστό και εικονογραφημένο. Επιθυμεί να τους δώσει ένα νέο ρόλο, αυτόν του δασκάλου μικρών και μεγάλων για την ιστορία του πολιτισμού, τη θρησκεία, τα ήθη κι έθιμα, την κοινωνική οργάνωση, τη σχέση με τη φύση, για τη ζωή γενικά του ανθρώπου της εποχής τους. Παρά τις αγαθές προθέσεις ικανότατων αρχαιολόγων και άλλων ειδικών, δεν είναι πάντοτε εφικτό να πειστούν τα αυστηρά επιλεγμένα και «ωραιοποιημένα», σχεδόν αποστειρωμένα αντικείμενα (καλά πλυμένα, συμπληρωμένα, συντηρημένα, υποβλητικά φωτισμένα) να αρθρώσουν γλώσσα κατανοητή σε όλους. Μια μειοψηφία που επισκέπτεται τα μουσεία κατανοεί και διδάσκεται. Η μεγάλη μάζα των επισκεπτών του καλοκαιριού, που συνδυάζει θάλασσα- συρτάκι- μουσακά, παραμένει άγνωστο τι αφομοιώνει.

Ήλθε ο καιρός νομίζω να προχωρήσουμε στη δημιουργία μουσείων μιας νέας αντίληψης, όπου η αρχική λειτουργία και το περιβάλλον των υλικών κατάλοιπων θα έχει κατά το δυνατόν αναπλασθεί, όπου τα «απαγορεύεται η φωτογράφιση, μην πλησιάζετε, μην αγγίζετε, μη σχεδιάζετε, μη ζωγραφίζετε, μη…» θα έχουν εκλείψει, όπου άτομα κάθε ηλικίας ανεξαρτήτως καταγωγής, κοινωνικής θέσης και μορφωτικού επιπέδου θα διδάσκονται και ταυτόχρονα θα ευαισθητοποιούνται πάνω στο πρόβλημα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.