Η αυταπάτη της αξιοκρατίας

Σε λίγο καιρό, όταν πια ο Τόνι Μπλερ θα έχει αποχωρήσει από το προσκήνιο, θα έρθει η ώρα να κάνει έναν απολογισμό του «μπλερισμού», που τόσο επηρέασε τη σύγχρονη ευρωπαϊκή Αριστερά. Στην κορυφή του καταλόγου με τις αποτυχίες του θα πρέπει σίγουρα να βάλει την αξιοκρατία.
Πριν από δέκα χρόνια, όταν ο Μπλερ έβγαινε με το σλόγκαν «παιδεία, παιδεία, παιδεία», ένα βιβλίο τράβηξε την προσοχή του. Ήταν το δοκίμιο των Άντριου Άντονις και Στίβεν Πόλαρντ «Μια ταξική υπόθεση» για την ταξική κοινωνία. Εξηγούσε πώς, από τη μοναρχία μέχρι τις Ένοπλες Δυνάμεις, από την υγεία μέχρι την πρόνοια, το αγγλικό σύστημα ήταν αφοσιωμένο στον συντηρητισμό και πώς το εκπαιδευτικό σύστημα είχε συμβάλει στην εδραίωση των τάξεων και στην επιβράδυνση της κοινωνικής κινητικότητας. Τότε, ο Άντονις λίγο έλειψε να γίνει υπουργός Παιδείας. «Η εποχή των ελίτ έχει τελειώσει, τώρα έχει έρθει η εποχή της αξιοκρατίας» ανακοίνωνε ο Μπλερ και προσέθετε περήφανα: «Το παλιό κατεστημένο πρόκειται να αντικατασταθεί από ένα νέο, πιο ευρύ και πιο αξιοκρατικό, που θα προέρχεται από τη μεσαία τάξη».

Η Βρετανία βρίσκεται στην 23η θέση της παγκόσμιας κατάταξης των χωρών με τους περισσότερους πτυχιούχους, πίσω από την Ελλάδα

Για τον Μπλερ εκείνης της εποχής, ο ταξικός άξονας ήταν το πρόγραμμα επιδότησης των δωδεκάχρονων μαθητών, που μόλις έβγαιναν από τα δημοτικά σχολεία μπορούσαν να συνεχίσουν ακόμη και σε ιδιωτικά σχολεία με έξοδα του κράτους. Το πρώτο βήμα της κυβέρνησής του ήταν να καταργήσει αυτές τις επιδοτήσεις και να διαθέσει τα κονδύλια σε δημόσια ιδρύματα.

Όμως, σήμερα, ύστερα από δέκα χρόνια εμπειρίας, αυτή ακριβώς η λογική που εφαρμόστηκε για να δώσει σε όλα τα κοινωνικά στρώματα θετικές προοπτικές αμφισβητείται. Πριν από μερικές ημέρες, σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Τoday program», ο ίδιος ο Μπλερ υποχρεώθηκε να παραδεχθεί πως στον εκπαιδευτικό τομέα υπάρχει ακόμη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στα προγράμματα και την πραγματικότητα και πολλά ακόμη που πρέπει να γίνουν προς την κατεύθυνση μιας πιο δίκαιης κοινωνίας.

Τα τελευταία στοιχεία μιλούν από μόνα τους και είναι ανησυχητικά. Μολονότι οι δαπάνες για την παιδεία έχουν αυξηθεί κατά 52%, η ανταγωνιστικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος παραμένει πολύ χαμηλή. Το χάσμα που χωρίζει τα δημόσια σχολεία των μητροπολιτικών από τα σχολεία των πιο φτωχών περιοχών της χώρας έχει βαθύνει. Το ποσοστό των σχολείων που βρίσκονται κάτω από το ελάχιστο πρότυπο αξιολόγησης έχει ανέβει στο 17%, από τα οποία το 25% είναι δημοτικά- δηλαδή, εκείνα τα σχολεία στα οποία η κυβέρνηση επένδυσε περισσότερο. Ο ανταγωνισμός. Έτσι εντάθηκε ο ανταγωνισμός των πιο εύπορων οικογενειών για να βάλουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία (το 13% του συνόλου των μαθητών, με μέσο ετήσιο κόστος περισσότερα από 15.000 ευρώ για τον καθένα). Όσο για τις υπόλοιπες οικογένειες, διαγκωνίζονται ποια θα προλάβει να εγγράψει τα παιδιά της στα λιγοστά δημόσια σχολεία που λειτουργούν κανονικά.

Το παράδοξο είναι ότι στην Οξφόρδη και το Κέμπριτζ, τα δύο πανεπιστήμια για τα οποία ο Μπλερ είχε πει κάποτε πως είναι μόνο για τους προνομιούχους φοιτητές, φοιτούν σήμερα περισσότεροι νέοι που προέρχονται από το δημόσιο σύστημα παρά από το ιδιωτικό. Και κάτι ακόμη: ο αριθμός των μαθητών που ολοκλήρωνε την υποχρεωτική βασική εκπαίδευση είχε αυξηθεί από το 26% στο 45% στα τελευταία εννέα χρόνια των συντηρητικών κυβερνήσεων Θάτσερ και Μέιτζορ.

Στα χρόνια του Μπλερ αυξήθηκε από το 45% στο 58%, μόλις δεκατρείς μονάδες. Η Βρετανία βρίσκεται στην 23η θέση της παγκόσμιας κατάταξης των χωρών με τους περισσότερους πτυχιούχους, πίσω από την Ιαπωνία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, τη Ν. Ζηλανδία και την Ουγγαρία.


Οι μεταρρυθμίσεις της Θάτσερ

Α κόμη και στην πιο δυσάρεστη εικόνα, μπορεί να ανακαλύψει κανείς μια ευχάριστη πλευρά. Όπως, ας πούμε, στην εκπαιδευτική πολιτική των Νέων Εργατικών. Είναι αξιοσημείωτη η αύξηση του αριθμού των φοιτητών που προέρχονται από δημόσια σχολεία στο περίφημο «Οxbridge», όπως είναι γνωστά τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέμπριτζ. Όμως, οι στόχοι που είχε θέσει ο Τόνι Μπλερ και που υπολόγιζε ότι θα είχαν ολοκληρωθεί σε δύο θητείες, δεν έχουν επιτευχθεί ακόμη, μολονότι ο Βρετανός πρωθυπουργός βρίσκεται στην τρίτη θητεία του. Και τα πράγματα γίνονται πιο απογοητευτικά, αν αναλογιστεί κανείς πόσα παιδιά εγκαταλείπουν την υποχρεωτική εκπαίδευση, πόσα μπαίνουν υπό επιτήρηση για «αντικοινωνική συμπεριφορά» και πόσα καταλήγουν κατευθείαν από την αυλή του σχολείου στην αυλή της φυλακής μόλις στα δέκα τους χρόνια. Περισσότερο από τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις που σκέφτηκαν τα «think tank» του Μπλερ, σχολιάζει ο Μαρτσέλο Σόρτζι στην εφημερίδα «Λα Στάμπα», η πραγματική ώθηση στην κοινωνική κινητικότητα δόθηκε στη Βρετανία με τις σκληρές οικονομικές και εργασιακές μεταρρυθμίσεις που είχε επιβάλει η Μάργκαρετ Θάτσερ. Εκείνη η πολιτική, που είχε χαρακτηριστεί στην υπόλοιπη Ευρώπη μια «κοινωνική σφαγή», στην πραγματικότητα είχε ετοιμάσει τον δρόμο στον Τόνι Μπλερ για να κάνει πολύ περισσότερα πράγματα απ΄ όσα κατάφερε τελικά.