«Το μέλλον της ανθρωπότητας είναι ο σοσιαλισμός»

Πέρασε τα 101 αλλά δεν το βάζει κάτω ο καθηγητής -μέγας λάτρης της Γλώσσας- Εμμανουήλ Κριαράς. Ετοιμάζει ογκώδη τόμο με 944 επιστολές λογίων και πολιτικών για τη γλώσσα
Στα 100 και ένα χρόνια του βίου του, ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας της Μεσαιωνικής Γραμματείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Εμμανουήλ Κριαράς εξακολουθεί να συγγράφει, να επιστατεί των εργασιών των συνεργατών του, να ανατρέχει σε κείμενα, να αποδέχεται τις τιμές και να αναρωτιέται: «Γιατί κάποιοι φθονούν τη μακροημέρευσή μου; Δεν ήταν επιλογή μου να ζήσω τόσο, άρχισα πλέον να κουράζομαι…», Ετοιμάζει (η έκδοση από το Ίδρυμα «Μανόλη Τριανταφυλλίδη» αναμένεται στα τέλη του ερχόμενου μήνα) πολυσέλιδο βιβλίο «Επιστολές λογίων του 20ού αιώνα» με 944 επιστολές που αντάλλαξε ο ίδιος με λόγιους και πολιτικούς τον περασμένο αιώνα (Αλέξανδρος Πάλλης, Γιώργος Σεφέρης, Νίκος Καζαντζάκης, Κων. Θ. Δημαράς, Κοσμάς Πολίτης, Ανδρέας Παπανδρέου κ.ά.). Στις 9 το πρωί έχει ήδη μελετήσει τις δύο τοπικές πρωινές εφημερίδες, αναμένει τις απογευματινές αλλά… «όχι, τηλεόραση δεν βλέπω. Με κουράζει το περιεχόμενο των εκπομπών. Ακόμα και των ειδήσεων- τα θέματά τους με ενοχλούν».

«Η δημοσιογραφική γλώσσα δεν είναι ένας τύπος δημοτικής ενιαίος. Αλλιώς γράφει ο διευθυντής της εφημερίδας, αλλιώς οι συντάκτες, αλλιώς οι συνεργάτες. Δεν υπάρχει ενιαία δημοσιογραφική γλώσσα. Υπάρχει αυτή η ποικιλία στη δημοσιογραφία- και είναι φυσικό να υπάρχει. Διότι η δημοσιογραφία απευθύνεται σ΄ ένα ευρύτερο κοινό κι εκείνος που γράφει πρέπει να φροντίζει να προσαρμόζεται σε ένα γλωσσικό ύφος, που να είναι προσιτό στον κάθε αναγνώστη. Γενικά όμως θα έλεγα είναι ικανοποιητική η γλώσσα που χρησιμοποιείται στις εφημερίδες- και ειδικότερα σε εκείνες που θεωρούνται σοβαρότερες.

«Ο άνθρωπος ζει πιο ευτυχισμένα όταν δεν έχει συνείδηση της τραγικότητας της ζωής του. Εγώ, δυστυχώς, την έχω»

Ποτέ δεν πίστεψα πως η γλώσσα κινδυνεύει. Από τους ακατάρτιστους ναι, αλλά εφ΄ όσον υπάρχουν πολλοί καταρτισμένοι, αλλά και λογοτέχνες οι οποίοι καλλιεργούν τη σύγχρονη ελληνική γλώσσα, δεν κινδυνεύει. Όσο για το μονοτονικό; Ο Ελληνισμός αγωνίζεται για την εφαρμογή του από τον 19ο αιώνα. Ευχής έργο θα ήταν να μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε το ατονικό. Δυστυχώς δεν είναι εφαρμόσιμο 100%…».

Δείχνει- το δηλώνει απερίφραστα- μάλλον απαισιόδοξος. «Δεν έχω πλέον ελπίδα ότι η κοινωνία θα μπορούσε να διαμορφωθεί λίαν προσεχώς σοσιαλιστικά. Δεν έχω ενδείξεις που θα μπορούσαν να μου δημιουργούν αισιοδοξία.

Δεν είμαι καθόλου ικανοποιημένος από τη σύγχρονη πολιτική μας ζωή. Μ΄ ενοχλεί η ασυνεννοησία. Δεν υπάρχει επιθυμία για συνεννόηση. Με ενοχλεί το ότι ο καθένας μας δουλεύει ως άτομο και όχι ως μέλος της κοινωνίας. Ο εγωκεντρισμός έχει υπερπλεονάσει».

Είναι πολιτικό, τελικά, το ζήτημα; «Βεβαίως και είναι πολιτικό. Η πολιτική έχει άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνική, την καθημερινή μας ζωή. Κι εμείς πάμε πλέον πίσω… Όταν η Αριστερά σήμερα είναι τόσο διασπασμένη, τι μπορούμε πλέον να περιμένουμε; Εγώ είμαι κατ΄ αρχήν σοσιαλιστής. Αλλά σήμερα ο σοσιαλισμός έχει τόσο διασπαστεί. Σοσιαλιστής είναι και ο Μπλερ… Δεν τον συμπαθώ καθόλου. Όπως και τον σύντροφό του, τον Μπους».

Είναι και η εννοιολογική διαφοροποίηση της γλώσσας με την οποία ορίζουμε τα πράγματα… «Φυσικά. Οι λέξεις και οι όροι παίρνουν κατά εποχές και περιόδους διαφορετικά νοήματα. Ίσως πρέπει να ξαναδούμε την έννοια των λέξεων- ιδιαίτερα εκείνων που αφορούν στη ζωή μας».


«Διδασκαλία του ήθους δεν υπάρχει»

< «Το μέλλον της ανθρωπότητας είναι ο σοσιαλισμός. Η ήττα του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν δηλώνει και ήττα του σοσιαλισμού».

< «Η γνώση δεν φέρει απαραίτητα και ήθος. Διδασκαλία του ήθους δεν υπάρχει».

< «Η έξαρση είναι το σημαντικότερο. Να εξαρθείς πάνω από τον εαυτό σου. Η θυσία, ο έρωτας, η αφοσίωση, η αλήθεια είναι έξαρση».

< «Δυστυχώς, στα χρόνια που έρχονται, η πρόοδος της γνώσης συμπορεύεται με την καθυστέρηση στο ηθικό μέρος κι αυτό είναι απογοητευτικό».

< Για το άρθρο 16: «Είμαι 40 χρόνια μακριά από την πανεπιστημιακή ζωή διότι η χούντα φρόντισε να με απομακρύνει. Δεν μπορώ να αποφανθώ με βεβαιότητα για τα εκπαιδευτικά θέματα που συζητούνται σήμερα. Αλλά για το άρθρο 16 υποστηρίζω ότι μάλλον δεν χρειάζεται ν΄ αλλάξει».

< Για το Διαδίκτυο: «Δυστυχώς, τα εξελιγμένα τεχνικά μέσα- η τεχνολογία δηλαδή- δεν είναι υπέρ των ανθρωπιστικών σπουδών. Δεν μπορούμε όμως να την καταδικάσουμε. Μας βοηθά σε τόσα άλλα».