Τρύπια κάλαντα

ΘΑ ΕΡΘΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ, ΟΠΩΣ ΗΡΘΕ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ, ΟΠΩΣ
ΗΡΘΕ ΚΑΙ ΠΕΡΥΣΙ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ
ΚΑΙ ΦΩΤΑ. ΘΑ ΕΡΘΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΠΕΙ ΤΑ
ΚΑΛΑΝΤΑ, Ο ΑΡΤΕΜΗΣ, Ο ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΜΑΣ
Πρωτοεμφανίστηκε στις πόρτες της πολυκατοικίας μας πριν από τρία χρόνια, χρονιάρες μέρες, παραμονές των τριών μεγάλων γιορτών, ψηλός, αξύριστος, με φθαρμένα, τριμμένα ρούχα αλλά καθαρά, γύρω στα τριάντα, αχτένιστος αλλά όχι άπλυτος, άλουστος, λερός. Να λάμπει, να μοσχοβολάει σαπούνι. Στα άσαρκα χέρια του φαίνονται οι κόμποι των οστών. Χέρια κίτρινα όπου κάπου κάπου μελανιάζουν κάτι βούλες. Χέρια τρεμάμενα καθώς κρατούν το τρίγωνο και το χτυπούν άρρυθμα. Και η φωνή σπασμένη, σπηλαιώδης, θαμπή, με κενά, με τα σύμφωνα στραμπουλιγμένα και τα φωνήεντα μασημένα, να τραγουδάει φάλτσα τα κάλαντα, τα πατροπαράδοτα. Η προφορά λίγο ρουμελιώτικη, βαριά, χωρίς να προδίδει την ντοπιολαλιά αλλά με παρελθόν ορεινής επαρχίας ανάμεσα στην Παρνασσίδα και τη Φωκίδα. Τη γνωρίζω αυτήν τη λαλιά, τη μίλησα στα μικράτα μου.

Από τη στιγμή που άνοιξα την πόρτα ακούγοντας πρωινιάτικα το κουδούνι, περιμένοντας τα γνωστά χαμογελαστά, χαρούμενα αναψοκοκκινισμένα μουτράκια, και τον είδα να προβάλλει με τα μεγάλα, έκπληκτα, μελαγχολικά του μάτια, τον γνώρισα. Γνωστή φιγούρα στο αλσύλλιο της ενορίας μου, κυρίως τα βράδια. Τον έχω χίλιες φορές δει, όταν βγάζω τον σκύλο μου νύχτα περίπατο, να κάθεται στα παγκάκια, να κοιτάει αγωνιωδώς το ρολόι του, άλλοτε με χαμηλή φωνή, γεμάτη όμως ικεσία, να εκλιπαρεί κάποιον μιλώντας στο κινητό. Όταν κάθεται σε φωτεινή γωνιά, το άλσος φωτίζεται άπλετα, με χαιρετάει με ένα κούνημα του κεφαλιού, όπως κάνουν οι γείτονες, οι συχνοί περιπατητές κι όσοι στις γειτονιές της Αθήνας συναντώνται στα μικρομάγαζα, στα φαρμακεία, στα προποτζήδικα και όσοι πασχίζουν γυρίζοντας γύρω γύρω στα τετράγωνα να βρουν μια άδεια θέση να παρκάρουν. Ξέρεις πως όλοι αυτοί είναι γείτονες, ενορίτες, πιθανόν και συγκάτοικοι, όταν οι πολυκατοικίες αλλάζουν συχνά ενοίκους και αριθμούν ακόμη και σαράντα πέντε διαμερίσματα.

Έτσι ο Αρτέμης ήταν γνωστός, ο οικείος, δικός μας ναρκομανής, ο ενορίτης μας. Ομολογώ πως αισθάνθηκα παράξενα την πρώτη φορά που τον είδα στην πόρτα μας να λέει τα κάλαντα χαμηλόφωνα και φάλτσα. Τέλειωσε και με κοιτούσε και περίμενε. Αποβραδίς πάντα, τέτοιες μέρες, το έχω συνήθεια, χαλάω χοντρά στο ψιλικατζήδικο της γειτονιάς, κάνω ψιλά και περιμένω τα πρωινά αναψοκοκκινισμένα μουτράκια με τα τρίγωνα. Ο Αρτέμης περίμενε το φιλοδώρημά μου και εγώ ήξερα, το ένιωθα, πως ζητούσε μέσα από το έθιμο, σεμνά, με διάκριση, τη δόση του. Έχω χρηματίσει μέλος του Δ.Σ. του ΚΕ.Θ.Ε.Α, είμαι τώρα επίτιμο μέλος και γνωρίζω πως κάθε βοήθεια, συνδρομή, ενίσχυση, διευκόλυνση, κάλυψη ενός χρήστη είναι μια ακόμη πατητή στο χάος και στον βέβαιο θάνατο.

Θυμάμαι μια φορά που με πλησίασε ένα παλικάρι σαν τα κρύα νερά, μου είπε κοιτώντας με στα μάτια πως είναι χρήστης και θέλει να πάει στην «Ιθάκη» να απεξαρτηθεί και μου ζητούσε λεφτά για τα ναύλα του. Χωρίς εκείνη τη στιγμή να συνειδητοποιήσω πως συχνά επιστρατεύεται αυτό το πρόσχημα για να σου κεντρίσουν τα ελεήμονα αισθήματα, του είπα χαρούμενος (τρομάρα μου!) πως δεν υπάρχει λόγος να ζητιανεύει ναύλα. Θα τον πήγαινα με το αυτοκίνητό μου στο Κέντρο όπου υπάρχει ειδικά διαμορφωμένο με κλίνες διώροφο λεωφορείο που διοχετεύει τους προσφεύγοντες στα Κέντρα Απεξάρτησης. Το έβαλε στα πόδια και έγινε μπουχός. Ο Αρτέμης περίμενε. Χωρίς πολλή σκέψη βούτηξα από το ράφι όλα τα ψιλά, ένα γερό ποσό, και του τα ΄βαλα στη φούχτα λέγοντας μάλλον αυστηρά: «Αυτό που κάνω είναι έγκλημα, είναι σαν να σε πυροβολώ, αλλά είναι η τελευταία φορά. Είναι κρίμα νέος άνθρωπος να περπατάς σταθερά προς τον τάφο. Φύγε, μήπως το μετανιώσω». Έφυγε με το κεφάλι σκυφτό. Αλλά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ξανάρθε, σαν το λυπημένο, δαρμένο σκυλί και με τη φάλτσα φωνή, τη βραχνή, με τα σαπισμένα δόντια τραγούδησε, τρόπος του λέγειν, τα κάλαντα. Περίμενε πάλι σιωπηλός γεμάτος ικεσία. Και ξανακύλησα, του γέμισα τη φούχτα ψιλά, γερό ποσό. Αρκετό για μία ή και δύο δόσεις. Είχα τύψεις αλλά ένιωθα κι ένα ξαλάφρωμα, κάτι σαν την τραγική κάθαρση που επέρχεται ευεργετική αφού φιλτραριστεί μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες του φόβου και του ελέου. Ο Αρτέμης ήρθε και τα Φώτα και πέρυσι πάλι τρεις φορές. Και δεν έφυγε με άδεια χέρια.

Φέτος τα Χριστούγεννα τον περίμενα με αγωνία γιατί είχα μήνες να τον δω στη γειτονιά, στα παγκάκια ή σκιά πίσω από τις πικροδάφνες να συνομιλεί συνωμοτικά με τα βαποράκια. Είχα ανησυχήσει, ρώτησα κάποιους γνωστούς περιπατητές, κυρίους σκυλιών που συναντιόμαστε στο αλσύλλιο. Δεν είχαν δει τον τελευταίο καιρό τον Αρτέμη. Κι όμως ήρθε στην ώρα του, πρωί πρωί. Ακόμη πιο αδύνατος, με μεγαλωμένο το γένι, τα μάτια με μαύρους κύκλους και με λάμπουσα πυρετώδη και θλιμμένη λάμψη. Λαμπρή μελαγχολία! Ήμουν μόνος εκείνο το πρωί στο σπίτι και ήμουν αποφασισμένος, αν εν τέλει θα εμφανιζόταν, να μιλήσω μαζί του. Άνοιξα και πριν αρχίσει με το τρεμάμενο χέρι να χτυπάει άτσαλα το τρίγωνο τού ζήτησα να μπει μέσα. Δίστασε αλλά σε λίγα δευτερόλεπτα πέρασε το κατώφλι λέγοντας

Ο Αρτέμης ήταν γνωστός, ο οικείος, δικός μας ναρκομανής, ο ενορίτης μας

ειρωνικά: «Μπήκα με το δεξί αλλά δεν ξέρω αν είμαι το γούρι σου». Έτσι άνετα, στον ενικό. Τον έμπασα στο καθιστικό αφού περάσαμε από το χολ και το γραφείο.

Στάθηκε και κοίταξε με άκρα περιφρόνηση τις βιβλιοθήκες και τα στοιβαγμένα σε τραπέζια και πατώματα βιβλία. «Μ΄ αυτά χάνεις τον καιρό σου;», είπε σαρκαστικά. «Γηράσκεις αεί διδασκόμενος; Και τι κέρδισες έως τώρα, έγινες καλύτερος; Έμαθες το μυστικό; Σου μίλησε το άγνωστο; Πέταξες; Σταμάτησες τον χρόνο; Βρήκες μονοπάτι να πας να συναντήσεις τον Θεό; Ή μπας και ανακάλυψες το ελιξίριο της αθανασίας;». Με προκαλούσε, αλλά κρατήθηκα. Του έβαλα καφέ. Άναψε τσιγάρο. Κάθησε με άνεση. Φαινόταν πως αισθανόταν οικεία σ΄ έναν αστικό χώρο, σαν να προερχόταν από αυτό το περιβάλλον. Δεν ανοίχτηκε εύκολα σε εξομολογήσεις. Επαλήθευσε την εικασία μου στην καταγωγή του από τη Ρούμελη, μετατοπίζοντας λίγο δυτικότερα το λίκνο του, στην Αιτωλία. Το σπίτι του στην Αθήνα μεγαλοαστικό, μοναχογιός, φευγάτος χρόνια ζει ποζάροντας σε εργαστήρια ζωγραφικής και καμιά φορά στην Καλών Τεχνών αλλά ζητιανεύει τη δόση του, αν δεν τον φιλεύουν φίλοι, καλλιτέχνες και κάτι αφελείς σαν την αφεντιά μου. Είπε «αφελείς» και εξήγησε πως εννοούσε τις ενοχές μου, τις ψευδαισθήσεις μου, την ιεραποστολική μου διάθεση να σώσω τους ανθρώπους. «Ξέρεις», του είπα, «ένα από τα βιβλία που χλεύασες, ενός ποιητή μας, γράφει: “Δεν το ΄λπιζα νάν΄ η ζωή μέγα καλό και πρώτο”». «Τον ξέρω τον ποιητή σου», μου αντιγύρισε, «δεν είναι αυτός που μισούσε τη μάνα του, έμεινε ανέραστος, έγινε αλκοολικός, είχε φωτοφοβία και τραμπούκιζε τους φίλους του; Δεν είναι αυτός που πέθανε βυθισμένος στην κατάθλιψη αφήνοντας έργο κουρέλι στίχων;». «Αυτός είναι», είπα. «Ε! Του μοιάζω λιγουλάκι», μου λέει. «Τρυπιέμαι, έχω κατάθλιψη, διώχνω κάθε τι που με πλησιάζει, δεν θέλω να με αγγίζει κανείς, έχω να κάνω σεξ δέκα χρόνια και αφήνω κάθε μέρα τα κουρέλια της ύπαρξής μου στα καναβάτσα νέων φερέλπιδων νεαρών που κάνουν τέχνη, αισθητική, “σχολή”, άποψη με το κατατρυπημένο κορμί μου, αποτυπώνοντας μια στιγμή από τη φθορά, άρα αθανατίζοντας το μελλοντικό μου λείψανο». «Νιώθεις σαν τον άλλο ποιητή μας;», τον αιφνιδιάζω, «που έγραφε πως δεν φοβάται τίποτα, δεν ελπίζει τίποτα, είναι ελεύθερος; Νιώθεις ελεύθερος;». «Μα αυτό δεν είναι γραμμένο στον τάφο του; Χαρά στην ελευθερία του. Μόνο να πεθάνουμε είμαστε ελεύθεροι. Κι αυτό εκμεταλλεύονται. Από δειλία δεν αυτοκτονώ, όπως ο άλλος εκείνος ποιητής σας, γι΄ αυτό πεθαίνω με δόσεις. Και για να τελειώνουμε, ήπια τον καφέ σου, έχεσα τα βιβλία σου, εκτονωθήκαμε με λόγια της αράδας και της κουράδας, δώσε μου τώρα, αν είναι ορισμός σου, τη δόση θανάτου μου».

Και άρχισε καθισμένος στον καναπέ να παίζει άτσαλα, άρρυθμα, νευρικά το τρίγωνο και στο φαφούτικο στόμα του είχε παγώσει ένα μακάβριο χαμόγελο καθώς με τα μασημένα φωνήεντα της αιτωλικής του προφοράς φάλτσα ψιθύρισε: «Εκ της Ασίας έρχονται τρεις μάγοι με τα δώρα». Σταμάτησε, με κοίταξε στα μάτια. «Είχε δίκιο ο Γερμαναράς», είπε, «το όπιον των Λαών, ήξερε τι έλεγε, οι τρεις μάγοι από την Περσία δεν ήρθαν ακολουθώντας κανένα αστέρι. Με το καράβι που τραγουδάει ο Τσιτσάνης ήρθανε να φέρουνε Μπρουσαλιό χασισάκι. Αυτός με τον χρυσό ήταν ο έμπορας, ο άλλος με τη σμύρνα ήταν το βαποράκι και ο τρίτος, ο καλύτερος, δεν έφερε λίβανο, ήταν από τον Λίβανο. Τα λένε αυτά τα πράγματα τα βιβλία σου, δασκαλάκο; Έλα κατέβα τώρα το χαρτζιλίκι των πιτσιρίκων. Και άκου μια συμβουλή. Μην ξαναβάλεις μέσα χρήστη. Μην τον βάλεις στον πειρασμό. Εκτός από τα ηλίθια βιβλία σου έχεις πίνακες, βίντεο, τιμαλφή και τ΄ ασημικά της γιαγιάς σου. Αν σου το κάνουν καμιά φορά καλοκαιρινό, το μυαλό σου, φυσικά, θα πάει σε μένα. Κι αν με χώσουν στην ψειρού, ποιος θα σου λέει τα κάλαντα, ποιος θα σε γεμίζει ενοχές και ποιος θα σου κάνει ποδαρικό;», έφυγε. Τον περιμένω σήμερα και τα Φώτα με τα ψιλά στη φούχτα μου κι έχω την αίσθηση πια πως δωροδοκώ τον βαρκάρη της Αχερουσίας.

Εν πάση περιπτώσει, Καλή Χρονιά.