ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Ατυχέστατη ευχή

«Καλές γιορτές με λιγότερα ατυχήματα» εύχονται οι φωτεινές διαφημίσεις στη Μεσογείων και την Κηφισίας, που τις άλλες μέρες του χρόνου (τις μη γιορτινές) προειδοποιούν συνήθως για τον χρόνο που χρειάζεται για να φτάσει κανείς στο Χίλτον ή στην πλατεία Συντάγματος. Αυτόματα ο καθένας σκέφτεται πως η φωτεινή επιγραφή θα έπρεπε να εύχεται «Καλές γιορτές χωρίς ατυχήματα» για να είναι πραγματικά καλές οι γιορτές. Γιατί και ένα έστω ατύχημα, ή ένας έστω νεκρός, δεν θα έπρεπε να επιτρέπει στις γιορτές να είναι «καλές». Δεν έχει σημασία εκείνο που συμβαίνει στην πραγματικότητα: ότι και οι μισοί κάτοικοι μιας πόλης να τραυματίζονταν ή να σκοτώνονταν σε ατυχήματα, οι υπόλοιποι μισοί (εκτός από τους συγγενείς τους) δεν θα ίδρωνε το αυτί τους και θα έκαναν ό,τι ήταν δυνατόν για να περάσουν ευτυχισμένες γιορτές.

Άλλωστε καμία ευχή (αναλογιστείτε τες μία προς μία) δεν δείχνει να σέβεται την πραγματικότητα, αφού ακόμη και σε ανίατα ασθενείς ευχόμαστε «Χρόνια πολλά, χαρούμενα και ευτυχισμένα». Αν λοιπόν κάτι ανάλογο ισχύει στην ιδιωτική ζωή, πολύ περισσότερο θα έπρεπε να υφίσταται στη δημόσια.

Θα έλεγε λοιπόν κανείς πως απαγορεύεται ο δημόσιος χώρος να υπογραμμίζει την αγριότητα που κουβαλάμε μέσα μας, αντίθετα χρειάζεται να υποβάλλει ένα ήθος έστω και αν το στερούμαστε. Δεν γίνεται με όσα συμβαίνουν στους δημόσιους χώρους (από τις διαδηλώσεις έως τις διαφημίσεις) το «πρόσωπο» του κάθε ανθρώπου να εξαίρεται ως πρωταγωνιστικό, ενώ να κρίνεται αμελητέο όσον αφορά την ίδια του τη ζωήμε την ευχή «με λιγότερα ατυχήματα» σαφώς αναγνωρίζεται ότι έστω και λίγα, θύματα θα υπάρξουν. Μα αφού έτσι και αλλιώς θα υπάρξουν ατυχήματα, δεν συνιστά ευχή να διαβάζει κανείς και μάλιστα σε τεράστιες φωτεινές επιγραφές τα ατυχήματα να είναι όσο γίνεται λιγότερα; Κατηγορηματικά όχι. Για το σύνολο των ανθρώπων , ή έστω για τον αριθμό των ανθρώπων που θα διαβάσουν τη διαφήμιση, η ύπαρξη θυμάτων θα έπρεπε να είναι κάτι αδιανόητο. Ενώ τώρα με τον τρόπο που διατυπώνεται η ευχή φαίνεται να αναγνωρίζεται πως το θύμα είναι μια αναπόφευκτη προοπτική. Νομιμοποίηση δηλαδή της πιο καταστροφικής σκέψης: «Αφού θα υπάρξουν θύματα σημασία έχει να μην είμαστε εμείς, όσο για τους άλλους που θα τραυματιστούν ή θα σκοτωθούν, ήταν αναπόφευκτο να συμβεί αφού είναι καταχωρημένη στη ζωή μας η προοπτική αυτή». Ποτέ ευχή δεν θα γινόταν να αφυπνίσει τόσο ενεργά ό,τι πιο σκοτεινό και ευτελές κουβαλάει ο καθένας μέσα του. Στην ουσία η παραπάνω ευχή θέλει να με κάνει ως πολίτη να πιστέψω πως ενδιαφέρονται για μένα επειδή στον βαθμό που αποτελώ μέρος μιας μάζας, τη μάζα αυτή βέβαια με το ατύχημά μου τη λιγοστεύω, αλλά όχι σε δραματικό βαθμό, αφού πάντα κάτι θα «μείνει» ως μάζα για να εξακολουθεί να καταναλώνει.

Ηανώδυνη όμως αναγνώριση της βεβαιότητας ότι θα υπάρξουν θύματα, είναι που παρέχει την ευχέρεια σ΄ ένα νοσοκομείο να μην εξαντλεί όλες τις δυνατότητες προκειμένου να σωθεί ένας ασθενής. Ο δημόσιος χώρος , που τον αντιμετωπίσαμε πάντα ως χώρο συναλλαγής και συχνά εξαπάτησης των άλλων, μας «ανταμείβει» με το να μας εύχεται να περιοριστούμε ως θύματα- και επειδή θα είναι λίγα, κανείς δεν χρειάζεται ιδιαίτερα να σκοτιστεί. Να λοιπόν η αντίφαση που έχει οδηγήσει τη ζωή στα σημερινά της αδιέξοδα: όταν πρόκειται κανείς να φάει, να ντυθεί, να διασκεδάσει, να αισθάνεται ένας πρωταγωνιστής αναγνωρίσιμος και σπουδαίος, ενώ η ίδια η ζωή του για την οποία άλλωστε γίνονται όλα αυτά να μην είναι- και μάλιστα με τη δραματικότητα της έλλειψής της- παρά προϋπόθεση μιας αναίσθητης ευχής.

O Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».