Μην πετάτε την Τουρκία από το τρένο

«Εφόσον η Τουρκία βρίσκεται στην Ασία, η θέση της δεν είναι μέσα στην Ε.Ε., η οποία ιδρύθηκε για τα ευρωπαϊκά κράτη», δήλωσε ο Νικολά Σαρκοζί πριν από λίγες μέρες, δίνοντας το στίγμα της κρίσης που περνά η ευρωπαϊκή ταυτότητα. Η παρ΄ ολίγον σύγκρουση των «τρένων» Τουρκίας- Ε.Ε. θέτει ξανά το ερώτημα: ανήκει ή δεν ανήκει η Τουρκία στην Ευρώπη; Εντέλει, ποια είναι τα κριτήρια; Γεωγραφικά, πολιτικά ή πολιτισμικά;
Στα «ΝΕΑ» απαντούν τρεις γνωστοί ειδικοί: ο Βρετανός Μαρκ Μαζάουερ, ο Αμερικανός Άντριου Μοράβσικ και ο Γάλλος Πασκάλ Μπονιφάς.
Ακόμη, η νομική σύμβουλος της Τουρκίας στην Ε.Ε. Τουλού Γκουμουστεκίν.


Προτιμώ μια πολυπολιτισμική Ευρώπη

«Γεωγραφικά, η Τουρκία φτάνει ώς την Ευρώπη. Πολιτιστικά και ιστορικά το ίδιο. Πολλοί κάτοικοί της έχουν στενούς δεσμούς με την Ευρώπη. Είναι οι Τούρκοι των οποίων οι παππούδες ήρθαν από τη Βοσνία λιγότερο Ευρωπαίοι από τους Έλληνες των οποίων οι οικογένειες προέρχονται από την Τραπεζούντα; Το ζήτημα είναι η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Νικολά Σαρκοζί, όπως και άλλοι που δεν θέλουν να της επιτραπεί η ένταξη, διεκδικούν “την Ευρώπη για τους Ευρωπαίους”. Αλλά τέτοιας μορφής ήταν και το δημαγωγικό επιχείρημα που κάποτε απέκλειε τους Εβραίους και πιο πρόσφατα τους Ορθόδοξους Χριστιανούς από την “ευρωπαϊκή Ευρώπη”. Προτιμώ η δική μου Ευρώπη να είναι αναμεμειγμένη πολιτιστικά, όπως ήταν πάντοτε στην ιστορία. Εφόσον η Ε.Ε. προσφέρεται να συζητήσει την ένταξη της Τουρκίας κι εφόσον βλέπω πολλά πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα στην ένταξη, πιστεύω πως όλα αυτά πρέπει να συζητηθούν με ευρύ πνεύμα και όχι να προδικαστούν με την υπαγωγή τους στο κάλπικο ζήτημα της ευρωπαϊκής “ταυτότητας”».


Να εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις που καθόρισε η Ε.Ε.

«Πρέπει να προσεγγίσουμε την τουρκική υποψηφιότητα σε μια προοπτική Ευρώπης υπερδύναμης. Οι αντιτιθέμενοι στην ένταξή της έχουν πολλά επιχειρήματα. Σύμφωνα με το πρώτο, η Τουρκία πολύ απλά δεν ανήκει στην Ευρώπη. Η ιστορική ισχύς αυτού του επιχειρήματος μένει να αποδειχθεί, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχει ήδη χαρακτηριστεί ως “ο ασθενής της Ευρώπης”. Κάτι που υποδεικνύει ότι ως προς τις πολιτιστικές και πολιτικές αναπαραστάσεις ανήκει στην ήπειρό μας σήμερα. Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη από το 1963 αναγνώρισε την τάση της Τουρκίας προς την Ευρώπη, μια τάση που επαναεπιβεβαι- ώθηκε το 1999 και το 2005, ώρα έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύ- σεων. Είναι δύσκολο να πεις το αντίθετο σήμερα. Σύμφωνα με το δεύτερο επιχείρημα, η Τουρκία δεν είναι έτοιμη. Αυτό είναι ολωσδιόλου θεμιτό. Αν η Τουρκία δεν πρέπει να τύχει δυσμενούς μεταχείρισης, δεν πρέπει να τύχει ούτε και ευνοϊκής. Πρέπει να εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις που καθόρισε η Ε.Ε.

Ξέρουμε καλά ότι το επιχείρημα που υποκρύπτεται (ή και εκφράζεται ρητά ενίοτε) είναι ότι η Τουρκία είναι μουσουλμανική χώρα. Αλλά η Ευρώπη δεν είναι χριστιανικό κλαμπ και περιλαμβάνει ήδη μεγάλο αριθμό μουσουλμάνων στο μεγαλύτερο μέρος των κρατών της. Μένει, τέλος, το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η Τουρκία είναι πολύ φιλοαμερικανική για να μπορέσει να ενσωματωθεί στην Ευρώπη. Αν πράγματι η Τουρκία είναι σύμμαχος μακράς πνοής των ΗΠΑ, να σημειωθεί ότι αρνήθηκε τη διέλευση των αμερικανικών στρατευμάτων από το έδαφός της στον πόλεμο του Ιράκ, παρά την υπόσχεση βοήθειας 25 δισ. δολαρίων. Στο ζήτημα της ενδεχόμενης ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε. πρέπει να ληφθεί υπ΄ όψιν η εξής ουσιώδης διάσταση: συμβάλλει θετικά ή όχι στο εγχείρημα μιας Ευρώπης υπερδύναμης;».


Η ένταξή της θα ήταν φωτισμένο βήμα για τους Ευρωπαίους

«Το ερώτημα αν η Τουρκία ανήκει στην Ευρώπη είναι λάθος. Το σωστό είναι αν η Ευρώπη και η Τουρκία έχουν την πολιτική θέληση και το θάρρος να ενωθούν. Η ένταξη της Τουρκίας είναι πολιτική επιλογή. Η ένταξη κάποιων χωρών χάριν ενός θεσμού όπως η Ε.Ε. ίσως να μην έχει νόημα: η Ρωσία είναι πολύ μεγάλη, η Αυστραλία πολύ μακρινή, το Ισραήλ πολύ ιδιόμορφο, η Γεωργία και η Λευκορωσία πολύ απολυταρχικές. Αλλά η ένταξη της Τουρκίας είναι σαφώς λογική σε μια προοπτική 15-20 χρόνων. Η Τουρκία συνορεύει με την Ευρώπη. Οι πολίτες της είναι διασπαρμένοι στην Ευρώπη λόγω της μετανάστευσης. Έχει ζωτικούς οικονομικούς και γεωπολιτικούς δεσμούς με την Ευρώπη. Και βρίσκεται σε μια γενναία μετάβαση προς την καπιταλιστική δημοκρατία, την οποία θα μπορούσε να προωθήσει περαιτέρω η ένταξη στην Ε.Ε. Είναι πολύ σύγχρονη από πολλές απόψεις. Και παρά τη ρητορική, είναι σχετικά μικρή αν συγκριθεί με τον πυρήνα της Ευρώπης. Γι΄ αυτό η ένταξή της θα ήταν ένα φωτισμένο και πραγματιστικό βήμα για τους Ευρωπαίους. Τα τελευταία 50 χρόνια οι Ευρωπαίοι, ενάντια σε όλες τις προσδοκίες την εποχή ίδρυσης της Ε.Ε., κινήθηκαν με γενναιότητα για τη δημιουργία του πιο επιτυχημένου πειράματος εθελοντικής διεθνούς συνεργασίας στον κόσμο. Ως προς την τουρκική ένταξη, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έδειξαν ανάλογο θάρρος και την υποστήριξαν με πραγματιστική επιθυμία να κάνουν λογικές διευθετήσεις για να πραγματώσουν το όραμά τους για μια ενωμένη Ευρώπη από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τα σύνορα του Ιράκ. Μπορούν οι πολίτες τους, πέρα από χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, να πεισθούν να ακολουθήσουν;».


Η Τουρκία μπορεί να συμβάλει σε λύσεις προβλημάτων

Τ ο 2002 το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός τής απένειμε τον τίτλο μιας από τους «Παγκόσμιους Ηγέτες του Μέλλοντος». Η κ. Τulu Gumustekin διατηρεί από το 2000 γραφείο παροχής συμβουλών σε θέματα στρατηγικής με παραρτήματα σε Ουάσιγκτον και Κωνσταντινούπολη- μεταξύ των «πελατών» συγκαταλέγονται η τουρκική κυβέρνηση αλλά και ο τουρκικός Σύνδεσμος Βιομηχανιών. Η κυρία Τulu Gumustekin είναι η μοναδική νομικός τουρκικής καταγωγής η οποία μετείχε στη διαμόρφωση των κειμένων για την τελωνειακή ένταξη της Τουρκίας στην Ευρώπη ως σύμβουλος της τουρκικής κυβέρνησης. Πιστεύει ακράδαντα πως «η Τουρκία περισσότερο μπορεί να συμβάλει στις λύσεις των προβλημάτων παρά να δημιουργήσει καινούργια. Κάτι που έχει αποδείξει με τη γενικότερη στάση της μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».

«Κάποιοι, για προφανείς λόγους, συγκρίνουν τον ελληνοτουρκικό άξονα με τον γαλλογερμανικό. Γιατί δεν θα έπρεπε, στην περιοχή μας, να γίνουμε μάρτυρες μιας εμπειρίας παρόμοιας με αυτήν στη Δυτική Ευρώπη;» λέει με πάθος. «Τα στοιχεία που προκύπτουν από τις έρευνες του Ευρωβαρόμετρου παρέχουν την καλύτερη απεικόνιση της υποστήριξης των ευρωπαϊκών λαών στην υπόθεση της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρώπη. Αυτές οι έρευνες δείχνουν ότι η κοινή γνώμη δεν είναι αντίθετη με την ένταξη της Τουρκίας, όπως υποστηρίζουν κάποιοι. Σε έναν μεγάλο αριθμό κρατών-μελών η υποστήριξη υπερβαίνει το 50%». Μάλιστα πιστεύει ότι εάν η Τουρκία εκθέσει καλύτερα τα πλεονεκτήματα που θα έχει η Ε.Ε. από την είσοδο της χώρας σε αυτήν («δυναμική οικονομία, νέος πληθυσμός, ρόλος στην ευρύτερη περιοχή») τα ποσοστά αποδοχής των πολιτών θα αυξηθούν, ενώ θεωρεί πως η αντίδραση των λαών στο Ευρωσύνταγμα «δεν ήταν μόνο για την ένταξη της Τουρκίας αλλά και- μέχρι ενός σημείουγια την ίδια τη διαδικασία της διεύρυνσης».