«Η λογοτεχνία είναι λέξη ανθυγιεινή»

Για το μυστικό της επιτυχίας του θρυλικού πολιτιστικού εντύπου «Granta», τη λογοτεχνία και το ρεπορτάζ, μιλάει στα «ΝΕΑ» ο βετεράνος εκδότης του, Ίαν Τζακ
« Έχει το πρόσωπό του κολλημένο στο παράθυρο, αποφασισμένο να είναι μάρτυρας του κόσμου».

Δεν είναι μανιφέστο, αλλά η φιλοσοφία του «Granta», του σημαντικότερου λογοτεχνικού περιοδικού του καιρού μας, όπως την περιέγραφε ο «Οbserver». Άλλωστε το διευκρινίζει και ο άνθρωπος που το διευθύνει από το 1995. Το θρυλικό τριμηνιαίο περιοδικό δεν έχει μανιφέστο. Ούτε κι ο ίδιος ο Ίαν Τζακ, που είναι εκδότης ενός λογοτεχνικού περιοδικού χωρίς να είναι λογοτέχνης.

Ο Σκωτσέζος με το βρετανικό φλέγμα και τη μακρά θητεία στη δημοσιογραφία χαρακτηρίζει μάλιστα τη λογοτεχνία «ανθυγιεινή λέξη» και προτείνει μέσα από τις σελίδες του περιοδικού τον δικό του ορισμό για το τι είναι λογοτεχνία. «Οτιδήποτε μπορεί να αποτελέσει λογοτεχνία, οποιαδήποτε καλογραμμένη ιστορία», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ίαν Τζακ, που βρέθηκε στην Αθήνα με αφορμή την

ΙΝFΟ

«Granta 2. Η θέα από την Αφρική», Εκδ. Γιαννίκος, σελ: 399, τιμή: 15 ευρώ.

κυκλοφορία του δεύτερου τεύχους της ελληνικής έκδοσης του «Granta».

Η δημοσιογραφική επάρκεια του Ίαν Τζακ του έχει δώσει τη δυνατότητα να προβάλλει και να καλλιεργήσει με τον αποτελεσματικότερο τρόπο την τέχνη του Λόγου. Έκανε το ντεμπούτο του τη δεκαετία του ΄60 σε μια εβδομαδιαία σκωτσέζικη εφημερίδα, δούλεψε επί τριάντα χρόνια ως δημοσιογράφος πεδίου, ρεπόρτερ ή αρχισυντάκτης , ξένος ανταποκριτής στην Ινδική Χερσόνησο, σχολιαστής- την περίοδο 1970-1986 έλαμψε στους «Sunday Τimes»- υπήρξε συνιδρυτής του κυριακάτικου «Ιndependent» και συνεκδότης του το διάστημα 199195, βραβεύθηκε ως «δημοσιογράφος της χρονιάς», αλλά ποτέ δεν έγραψε λογοτεχνικό βιβλίο.

Δεν είναι τυχαία, λοιπόν, η ποιότητα της γραφής αλλά και η ευρύτητα των θεμάτων που παρουσιάζονται στο «Granta». Όπως λέει ο ίδιος, «παρ΄ όλο που δεν είμαι υπέρ της παγκοσμιοποίησης, σήμερα πρέπει να έχουμε πλήρη γνώση του τι συμβαίνει στις άλλες κοινωνίες». Γι΄ αυτό, εκτός από νουβέλες και αποσπάσματα μυθιστορημάτων- στο «Granta» έχουν υπογράψει κατά καιρούς από τον Σαλμάν Ρούσντι και την Αρουντάτι Ρόι μέχρι τον Τζον Απντάικ και τον Χάρολντ Πίντερ- το περιοδικό φιλοξενεί μαρτυρίες, απομνημονεύματα, βιογραφικά πορτρέτα, ταξιδιωτικές αφηγήσεις, μεγάλα ρεπορτάζ και φωτορεπορτάζ που λείπουν από τα παραδοσιακά λογοτεχνικά περιοδικά.

«Ο όρος “λογοτεχνικό περιοδικό” προκαλεί ρίγη στη ραχοκοκαλιά. Η επιτυχία του “Granta ” είναι ότι αντιμετώπισε ισότιμα όλα τα είδη γραφής και ότι οι αναγνώστες εξ αρχής δεν το θεώρησαν λογοτεχνικό περιοδικό», λέει.

Όσο για την πολιτική τοποθέτηση του σημαντικού περιοδικού, «πρόκειται για ένα φιλελεύθερο περιοδικό», εξηγεί ο Τζακ, που έγραψε για πολιτική στο «Granta», εναντίον του πολέμου στο Ιράκ. «Ως άνθρωπος που διαδήλωσε ενάντια σε αυτόν τον πόλεμο, έπρεπε να πω την άποψή μου».

Την άποψή του λέει και για τον Τ όνι Μπλερ, «τον γιο της Θάτσερ»: «Νομίζω πως είναι εντυπωσιακός πολιτικός, αλλά δυστυχώς όλοι θα τον θυμούνται για το τεράστιο λάθος που έκανε στο Ιράκ και για την προσκόλλησή του στον Τζορτζ Μπους». Όσο για τη Θάτσερ, με την οποία είχε κάνει το πρώτο του ταξίδι στην Αθήνα ως ρεπόρτερ(θυμάται τον τρόπο με τον οποίο χτυπούσε νευρικά τα τακούνια της στην Ακρόπολη!), «εξαιτίας ανθρώπων σαν κι αυτήν, σήμερα το Λονδίνο θυμίζει την Αθήνα και η Αθήνα το Λονδίνο».

Πολιτικό ήταν και το τεύχος του «Granta» που κυκλοφόρησε μετά την 11η Σεπτεμβρίου, με τίτλο «Τι πιστεύουμε για την Αμερική». «Αυτό έδωσε ένα πολιτικό προφίλ, γιατί υπήρχε μια μεγάλη ποικιλία απόψεων, από τον Χάρολντ Πίντερ μέχρι τον Ορχάν Παμούκ, και έδειχνε πώς οι ΗΠΑ από αντικείμενο συμπάθειας μετατράπηκαν σε αντικείμενο μίσους». Πάντως, εκτός από την ποίηση, «κομμένοι» από το «Granta» είναι και οι πολιτικοί. «Η ποιότητα γραφής είναι υψηλή στο “Granta” και δεν νομίζω ότι οι πολιτικοί είναι καλοί σ΄ αυτό. Άλλωστε, τους έχουμε πια βαρεθεί». Γράφοντας, άλλωστε, στον «Guardian» για τα βιβλία των πολιτικών που «πουλάνε», ο βετεράνος δημοσιογράφος κατέληγε: «Επειδή είμαστε ηλίθιοι»!


«Ο πλούτος μετράει»

«Αφηγηματικός ρεαλισμός». Αυτό είναι το στυλ γραφής που περικλείει όλα όσα δημοσιεύονται στις σελίδες του περιοδικού. Γιατί η λογοτεχνία «συχνά προκαλεί τρόμο στις ΗΠΑ και την Αγγλία. Κι αυτό επειδή θεωρείται μια σιδηρά μορφή γραφής που πρέπει να αντέξει για πάντα. Η ελίτ αποφασίζει τι είναι λογοτεχνία». Πολλοί έχουν αποκαλέσει αυτό που κάνει το «Granta» «λόγια γραφή». Ο Τζακ προτιμά τη γαλλική λέξη «reportage», γιατί «είναι γαλλική και γιατί περιγράφει καλύτερα τα εκτενή κείμενα». «Η Αμερική είναι η χώρα που το κάνει αυτό. Που έχει τη δυνατότητα δημοσίευσης αφηγηματικού λόγου και χιλιάδων λέξεων . Κι αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές του αγγλοσαξονικού κόσμου· η αφηγηματική γραφή. Βέβαια, αυτή είναι η λειτουργία του πλούτου. Λίγα είναι τα έντυπα που μπορούν να πληρώσουν γι΄ αυτό που γράφεις και τα αγγλοσαξονικά έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν για να στείλουν έναν συντάκτη για τρεις εβδομάδες κάπου, ακόμη κι αν δεν βγει τίποτα από αυτό. Οι ιδιοκτήτες του “Granta” είναι πολύ γενναιόδωροι σ΄ αυτό. Δεν μπορείς να βάζεις τους ανθρώπους να γράφουν για ψίχουλα».