Ο παιδαγωγικός έρως

Ο Γιώργος Κιμούλης με την Ευδοκία Ρουμελιώτη στην κομεντί «Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα» που παίζεται στο θέατρο «Βρετάνια»

Σκοπός μου δεν είναι να είμαι σχολαστικά εξαντλητικός αλλά αναφέρομαι,
επιλεκτικά, στη μυθική παιδευτική συζυγία Κενταύρου Χείρωνα – Αχιλλέα, Φοίνικα
– Αχιλλέα, στις διαδοχικές σχέσεις δασκάλου – μαθητή στο τρίο Θαλής –
Αναξίμανδρος – Αναξιμένης, όπου ο καθένας ήταν μαθητής και δάσκαλος του
επόμενου.

Στον Πλατωνικό διάλογο «Συμπόσιον» η μαθητεία του Σωκράτη στη Διοτίμα και του
Αλκιβιάδη στον Σωκράτη και στην κωμωδία του Αριστοφάνη «Νεφέλες» η μαθητεία
του Στρεψιάδη και του γιου του Φειδιππίδη στον «σοφιστή» Σωκράτη καλύπτουν ένα
ευρύ φάσμα των διδακτικών μαθησιακών σχέσεων. Ο Παιδαγωγός του Ορέστη και στην
«Ηλέκτρα» του Σοφοκλή και στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη καταλύει τον παιδαγωγικό
μύθο για την αρετή του γένους και θεμελιώνει κυρίως στον Ευριπίδη μια νέα
παιδαγωγική όπου η γνώση και το ήθος διδάσκονται και δεν κληρονομούνται.

Η παιδαγωγική στηρίζεται πάνω σ’ ένα αξίωμα: ο άνθρωπος είναι μορφώσιμο
ον. Όπως ο γλύπτης διαθέτει την ικανότητα και τη φαντασία να αποκαλύψει και να
ανακαλύψει μέσα σ’ έναν όγκο μαρμάρου μια μορφή, που προηγείται πρώτα στον νου
του, έτσι θεμελιώνεται και η βεβαιότητα πως ένα νήπιο έχει εντός του δυνάμει
μια πλειάδα μορφών, ικανοτήτων, δεξιοτήτων που χρειάζεται ένας διαμεσολαβητής
να τις εκμαιεύσει.

Ένας όγκος μαρμάρου δυνάμει έχει εντός του τη μορφή ενός νεροχύτη, μιας πλάκας
πεζοδρομίου αλλά και της Αφροδίτης, του Ερμή· αρκεί να βρεθεί ένας Πραξιτέλης
να πλάσει τη μορφή με τη φαντασία του στον νου του, για να την εκτελέσει και
να την ξεκορμίσει από το μάρμαρο.

Έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται έναν δάσκαλο για να ψαρέψει στην ψυχή του ένα
σπαρταριστό ψάρι ή, αν είναι ανίκανος, ψόφια σαρδέλα.

Ο Μύθος, λογοτεχνικός μύθος, του Πυγμαλίωνα που συνέλαβε ο Οβίδιος στις
«Μεταμορφώσεις» του, στοίχειωσε την παγκόσμια λογοτεχνία. Αυτός μπόρεσε και με
τον έρωτά του ζωντάνεψε ένα άγαλμα, το οδήγησε από την ψύχρα στη θέρμη της
ζωής.

Ο Γουίλι Ράσελ είναι ένας συγγραφέας Βρετανός που μας προίκισε με μια
καινούργια εκδοχή του συνδρόμου τού Πυγμαλίωνα. Κακά τα ψέματα, κάθε άνθρωπος
– όχι μόνο δάσκαλος – φιλοδοξεί να μυήσει έναν άλλον, κυρίως ανώριμο και
μικρότερο στην ηλικία, στα μυστικά της γνώσης, της τέχνης, του εμπορίου, της
πολιτικής, του αθλητισμού, της ασκητικής, της μαγείας, της απάτης, του
εγκλήματος. Καθένας μας κρύβει μέσα του έναν «Γέροντα» έναν «Γκουρού», έναν
Καθοδηγητή, έναν Ανάδοχο. Πριν από τον ηλίθιο νηπιοβαπτισμό, ο άνθρωπος –
ώριμος ώστε να αποφασίζει – που επιθυμούσε να βαπτισθεί Χριστιανός,
αναλαμβανόταν από έναν πιστό που τον δίδασκε τις θεμελιώδεις δογματικές και
ηθικές διδασκαλίες της θρησκείας. Αυτόν τον ρόλο έπαιζε ο Ανάδοχος, ο Νονός, ο
λεγόμενος και πνευματικός πατέρας!!

Χωρίς αμφιβολία ο πρώτος και ουσιαστικότερος δάσκαλος του ανθρώπου είναι η
φύση και η μάνα του. Ο αγγλικός εμπειρισμός θεωρεί τη φύση ως τον κατ’ εξοχήν
δάσκαλο των θεμελιωδών υπαρξιακών εποπτειών που καθορίζει και συγκροτεί τη
συνείδηση. Το έργο του Ράσελ «Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα» που μετέφρασε,
σκηνοθέτησε και όπου πρωταγωνιστεί στο θέατρο «Βρετάνια» ο Κιμούλης, είναι ένα
ευφυές, βαθύ, περισσότερο απ’ ό,τι φαίνεται, αναλυτικό στη συλλογιστική του
έργο που εξετάζει την αμφιμονοσήμαντη επίδραση που ασκεί ο δάσκαλος πάνω στη
μαθήτρια και η μαθήτρια πάνω στον δάσκαλο. Δάσκαλος που θα ισχυριστεί πως μόνο
έδωσε και δεν πήρε στη συνάφειά του με τον μαθητή, είναι τόσο αλαζόνας που
αμφιβάλλω αν είναι καν δάσκαλος. Ο Ράσελ δημιούργησε έναν απολαυστικό, ως
θεατρικό χαρακτήρα, δάσκαλο. Απογοητευμένος από το δασκαλίκι, σχεδόν
αποτυχημένος στην αίθουσα, απερριμμένος, έκπτωτος εσωτερικά, αλκοολικός,
απελπισμένος έως αυτοχειρίας, μονόχνοτος, αυτοχλευαστικός, ματαιωμένος ακόμη
και ως άνδρας και ως εραστής, ο καθηγητής δέχεται να προετοιμάσει μια φιλομαθή
αλλά τελείως ακατατόπιστη κομμωτριούλα για τις εξετάσεις στο λαϊκό ανοικτό
πανεπιστήμιο.

Σε μια σειρά σκηνών παρακολουθεί τον αγώνα και την αγωνία των δύο αυτών
ανθρώπων να βρουν σημείο επαφής, να διεισδύσουν ο ένας στην ψυχή του άλλου
μέσω δοκιμασμένων διαύλων: την ποίηση, την ηθική, τη γλώσσα, την πίστη σε
αξίες, την άρνηση.

Το φανατικό για γράμματα κορίτσι πέφτει στα βαθιά και άτσαλα, άναρχα, αμέθοδα
προσπαθεί να επιπλεύσει, να μην πιεί νερό και πνιγεί.

Από την άλλη ο απαξιωμένος από τον εαυτό του δάσκαλος τής κάνει πατητές,
προσπαθεί να την απογοητεύσει, να την εμβολιάσει με την απαισιοδοξία του και
την πίστη του για τη ματαιότητα των πάντων.

Όσο το πείσμα και η όρεξη τού ειδέναι νικούν τα εμπόδια, τόσο ο δάσκαλος
ανακαλύπτει κάποιες βαθιές σπηλιές, καταχωνιασμένες, όπου επιμένει η ζωή και
μέσα στη στάχτη συντηρείται η σπίθα του έρωτα. Προσωπικά, πάντα με εντυπωσίαζε
που οι σοφοί Έλληνες Αλεξανδρινοί μεταφραστές της Παλαιάς Διαθήκης ορίζουν τη
σαρκική και ψυχική ερωτική έλξη με τη Γνώση. Μετά την επιλογή του δέντρου της
Γνώσεως, οι πρωτόπλαστοι ανακαλύπτοντας το φύλο τους σμίγουν. Και όπου αλλού η
Γραφή αναφέρεται σε ερωτικό σμίξιμο ο μεταφραστής γράφει: «Και εγνώρισεν την
γυναίκα αυτού»!!

Στο έργο του Ράσελ αυτή η «γνώση», το σμίξιμο συμψηφίζεται σοφά: το κορίτσι
κερδίζει γνώσεις, μυείται στην τέχνη και στη δημιουργία και ο πριν
απελπισμένος δάσκαλος ανακαλύπτει μέσα του τον Γλύπτη, τον δημιουργό, τον
σπορέα που βρήκε εύφορο αγρό να σπείρει και να χαρεί την καρποφορία του. Ο
Κιμούλης μέσα σ’ ένα έξοχο σκηνικό του Γιώργου Ασημακόπουλου (ένα νεκροταφείο
βιβλίων που περιμένουν τον γόνιμο αναγνώστη για να αναστηθούν) διασκεύασε το
κείμενο δίνοντάς του ένα αξιοσημείωτο φορτίο παράδοσης πολιτισμού. Έκανε
κάποια κείμενα συγκεκριμένα, απλώθηκε και στις προσωπικές του προτιμήσεις,
κάνοντας μια εμφανέστατη ταύτιση ρόλου και υποκριτή – δημόσιου πολίτη
συγκεκριμένης μορφωτικής στάθμης.

Και απ’ εδώ άρχισαν τα ωραία. Διαλέγοντας ως σκηνική σύντροφο μια όντως νέα
ηθοποιό, διπλασίασε στη σκηνή τα είδωλα. Ο δάσκαλος και η κομμωτριούλα τού
Ράσελ και ο δάσκαλος ηθοποιών Κιμούλης και η ταλαντούχα πολλά υποσχόμενη
μαθήτρια Ευδοκία Ρουμελιώτη.

Με φαντασία και γνώση

Ο Κιμούλης πλάθει τον ρόλο του και συνάμα πλάθει επί σκηνής και καθοδηγεί με
φαντασία και γνώση τη νέα του συνάδελφο.

Κι αυτά παράλληλα με την εξέλιξη που επιβάλλει το κείμενο του Άγγλου
συγγραφέα.

Ο Κιμούλης, κατά την ταπεινή μου γνώμη, μ’ αυτή την υποκριτική σύνθεση πλάθει
τον πιο ολοκληρωμένο ώς τώρα ρόλο του. Δεν είναι Σαίξπηρ, Τσέχωφ, Ίψεν,
Στρίντμπεργκ, ούτε Φεντώ ή Έικμπορν καν, ο Ράσελ. Ο ρόλος όμως που σχεδίασε
μπορεί να γίνει στα χέρια ενός μεγάλου ηθοποιού πολύχυμος, πολυπρισματικός,
βαθύς και αποκαλυπτικός, δεδομένου του χαώδους ανύσματος ψυχικών καταστάσεων
που διανύει.

Η Ευδοκία Ρουμελιώτη έχει σκηνικό γκελ, λάμπει από σκηνική γοητεία. Έχει έξοχη
άρθρωση, θαυμάσια κίνηση και εσωτερική αυστηρά ελεγχόμενη τεχνική. Ο Κιμούλης
δεν είναι εύκολος σκηνικός παρτενέρ, έχει ανατροφοδοτούμενο και ανατρεπτικό
οίστρο, αυτοσχεδιαστικό καλπασμό και ρυθμικές απροσδόκητες διακυμάνσεις. Η
Ρουμελιώτη τον ακολούθησε συχνά ώς τις παρυφές ενός ολισθηρού κρημνού. Σε
εποχές που ο δάσκαλος απαξιώνεται και ο μαθητής παραπαίει, έργα σαν αυτό
συντελούν ώστε να επανακτηθεί ο παλαιός σεβασμός για την παιδεία ως πλατωνικού
έρωτα …

INFO

«Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα», στο θέατρο «Βρετάνια» (Πανεπιστημίου 7. Τηλ. 210-3221.579)