Θεατρική κρίση μέχρι το λουκέτο

Το χρονικό του «προαναγγελθέντος θανάτου» του Ανοιχτού Θεάτρου στου Γκύζη άρχισε τον Μάιο, όταν βγήκε η εξωστική απόφαση, η οποία εκτελέστηκε την περασμένη Παρασκευή (παρ’ ότι είχαν πληρωθεί τα ενοίκια του θεάτρου έως τον Ιούνιο). «Σήμερα έχω γενέθλια, καλλιτεχνικά», λέει ο Γιώργος Μιχαηλίδης. «Συμπληρώνω 40 χρόνια από την ίδρυση του Θεάτρου Νέας Ιωνίας το 1966, το πρώτο “Ανοιχτό” το 1973 και το δεύτερο το 1984»

Ύστερα από 33 χρόνια λειτουργίας το Ανοιχτό Θέατρο έκλεισε με αφορμή την
οφειλή πέντε ενοικίων, δηλαδή για 15.000 ευρώ. Το ποσό δεν είναι μεγάλο, αλλά
το πρόβλημα που κρύβει είναι τεράστιο. Γιατί αγγίζει μια γενικότερη κατάσταση
που σοβεί στον χώρο των επιχορηγούμενων θεάτρων, που νοσούν διασωληνωμένα με
το ταμείο του υπουργείου Πολιτισμού. Είναι μικρά, περιφερειακά θέατρα
ρεπερτορίου, τα οποία ακόμα και αν έχουν πληρότητα θεατών, αδυνατούν να
αντιμετωπίσουν τα έξοδά τους, παρά μόνο εφόσον λειτουργεί αξιόπιστα ο θεσμός
των επιχορηγήσεων.

Ένας θεσμός που ξεκίνησε στη μεταπολίτευση, βοήθησε στην ανάπτυξη του
θεάτρου, αλλά σκάλωσε στη διαδικασία. Γιατί όταν εγκρίνονται οι επιχορηγήσεις
και υπογράφονται από τον αρμόδιο υπουργό, οι καλλιτεχνικοί διευθυντές εκτελούν
τα προγράμματα για τα οποία επιχορηγήθηκαν. Τα κονδύλια όμως καθυστερούν να
δοθούν για εκταμίευση. Την τελευταία τετραετία αυτές οι καθυστερήσεις έχουν
οδηγήσει αρκετούς καλλιτέχνες σε πολλαπλούς δανεισμούς, σε υποθήκες και εν
τέλει τους μετατρέπουν σε ομήρους του ΙΚΑ, της Εφορίας, των τραπεζών, των
τοκογλύφων κ.ο.κ.

Πρώτο θύμα το Ανοιχτό Θέατρο, έρμαιο αυτού του συστήματος που το πιέζει
ασφυκτικά, μέχρις εξαντλήσεως. Γιατί παρ’ ότι το ποσό είναι αντιμετωπίσιμο, εν
όψει μάλιστα της τιμητικής επιχορήγησης των 35.000 ευρώ, το πρόβλημα φαίνεται
αξεπέραστο: τα χρήματα από το υπουργείο Πολιτισμού δεν μπορεί να εκταμιευθούν
εξ αιτίας των οφειλών στο ΙΚΑ. Επιπροσθέτως ο ιδιοκτήτης της αίθουσας βάζει
νέο όρο, την κατάθεση επιπλέον εγγύησης 15.000 ευρώ. Για να επαναλειτουργήσει
το «Ανοιχτό», πρέπει να έχει άμεσα διαθέσιμα 30.000 ευρώ (χωρίς να
υπολογιστούν τα έξοδα παραγωγής). Για ένα «φτωχό» θέατρο το ποσό είναι
τερατώδες, σχεδόν προδιαγράφει την άδικη μοίρα του.

«Δεν είμαι εδώ για να καταγγείλω κανέναν, αλλά για να μη σβήσει βουβά αυτό το
θέατρο. Και ακόμα, μήπως δημοσιοποιώντας το πρόβλημα, ευαισθητοποιηθούν
κάποιοι χορηγοί, το υπουργείο Πολιτισμού, και δώσουν λύση στο αδιέξοδο», είπε
ο Γιώργος Μιχαηλίδης.

Πράγματι, ο υπουργός Πολιτισμού Γιώργος Βουλγαράκης δεσμεύτηκε για την άμεση
εκταμίευση της επιχορήγησης. Να όμως που το πρόβλημα παραμένει, καθώς το ποσό
θα εξαντληθεί για το μεγάλο χρέος του «Ανοιχτού» προς το ΙΚΑ και την Εφορία.
Τον Ιούλιο απορροφήθηκαν από το ΙΚΑ 18.000 ευρώ, τα οποία προήλθαν από την
τελευταία καθυστερημένη δόση της επιχορήγησης του 2004.

Αν δεν γίνει διαφορετικός διακανονισμός, το θέατρο δεν μπορεί να προχωρήσει
στις δύο παραγωγές που είχαν ήδη αρχίσει πρόβες. Η πρώτη θα έκανε πρεμιέρα σε
15 ημέρες και είναι μια σύνθεση της Μάνιας Παπαδημητρίου και της Φρόσως
Ζαγοραίου, βασισμένη σε αφηγήσεις και αλληλογραφία ναυτικών με τον τίτλο «Μ’
ένα καράβι φορτηγό».

Η Μάνια Παπαδημητρίου που έζησε το «κλείδωμα» του θεάτρου, χτύπησε δυνατά τον
κώδωνα του κινδύνου. «Έχω την αίσθηση ότι αυτή η εξέλιξη δεν αφορά μόνο το
“Ανοιχτό”, αλλά είναι η αρχή κάποιου τέλους. Τα μόνα θέατρα που μπορεί να
κλείσουν είναι τα επιχορηγούμενα, όχι τα ιδιωτικά».

Τη μελαγχολική ατμόσφαιρα επιχείρησε να σπάσει το χιούμορ του Μένη
Κουμανταρέα: «Όχι τίποτα άλλο, αλλά μου κόβουν και το θεατρικό ντεμπούτο μου»
είπε, αναφερόμενος στον πρώτο θεατρικό του μονόλογο, που μαζί με τα κείμενα
της Μάρως Δούκα και του Μάνου Ελευθερίου είχε προγραμματισθεί να παρουσιασθούν
από τον Μιχαηλίδη, σε ενιαία παράσταση, τον Ιανουάριο.

«Ζούμε σε ένα βάρβαρο κόσμο»

Το θέατρο ήταν και παραμένει κατ’ εξοχήν τέχνη του ήθους. Μας το θύμισε ένας
οικονομολόγος. «Ζούμε μια βάρβαρη εποχή και σε έναν τόπο που κατευθύνεται από
τον βάρβαρο πλούτο, που ταπεινώνει έναν καλλιτέχνη και κλείνει ένα θέατρο σαν
το “Ανοιχτό”», είπε ο Αδαμάντιος Πεπελάσης και πρότεινε νέο τρόπο
δανειοδότησης.

Η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα ζήτησε να κινητοποιηθούν οι φίλοι του «Ανοιχτού» και
να το ενισχύσουν προσωπικά, αλλά ο Μηνάς Χατζησάββας ήταν μαχητικός: «Είναι
αδιανόητο να μην υπάρχει μια ουσιαστική λύση για ένα θέατρο που δημιούργησε
ιστορία και δεν του αξίζει να το δούμε ως παγκάρι φιλανθρωπίας. Οφείλουν
κάποιοι αρμόδιοι να κινητοποιηθούν».

Η Μάρω Δούκα έθεσε ακόμα μία διάσταση: «Το ζητούμενο είναι να εξασφαλιστεί μια
στέγη για το θέατρο και όχι κάποια ευρώ». Αλληλέγγυοι στο πρόβλημα βρέθηκαν
και οι Κωστής Σκαλιώρας, Διονύσης Φωτόπουλος, Θόδωρος Αντωνίου, Μάνος
Ελευθερίου, Κώστας Μουρσελάς, Γιάννης Κοντός, Χριστόφορος Λιοντάκης, Ερρίκος
Μπελλιές, Γιάννης Χρυσούλης, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Μίνα Αδαμάκη κ.ά.