«Κάντε σινεμά, όχι πολιτική»

«Το σινεμά είναι θέαμα, δεν είναι μάθημα ιστορίας ή πολιτικής. Το σινεμά δεν
είναι εδώ για να αλλάξει τον κόσμο, αλλά για να συγκινήσει και να διασκεδάσει
το κοινό». Και όμως είναι τα λόγια του Κώστα Γαβρά που ακόμη κι έτσι ειπωμένα
«στάζουν» πολιτική. Ίσως γιατί ο ίδιος θεωρείται ως ο πιο πολιτικός
σκηνοθέτης.

Λίγο μετά το κοινωνικό του σχόλιο για την ανεργία με την ταινία που είδαμε
πριν από έναν χρόνο και στις ελληνικές αίθουσες «Το τσεκούρι» και λίγο πριν
από τη νέα του σκηνοθετική δουλειά, ο δημιουργός του «Ζ» επιστρέφει από
διαφορετική θέση. Είναι σεναριογράφος και παραγωγός στην ταινία «Mon Colonel»
(Στρατηγέ μου) βασισμένη στο μυθιστόρημα του Φράνσις Ζαμπόνι, σε σκηνοθεσία
του Λορέν Ερμπιέ.

Το θέμα, άκρως πολιτικό και ευαίσθητο, είναι ο πόλεμος για την
ανεξαρτησία της Αλγερίας το 1954. Ο Κώστας Γαβράς, ο οποίος βρέθηκε τις μέρες
αυτές στη Ρώμη, για το λαμπερό κινηματογραφικό φεστιβάλ της πόλης, δράττεται
της ευκαιρίας να πει μερικά πράγματα. Όπως για παράδειγμα το ότι «στη Γαλλία
είδαμε την ταινία “Η Μάχη του Αλγερίου”, με πολλά χρόνια καθυστέρηση, καθώς
ήταν απαγορευμένη για καιρό. Όταν τελικά κατάφερα να τη δω στη Νέα Υόρκη, με
συγκίνησε πολύ».

Τώρα, μέσα από μια απλή ιστορία, είναι σαν κάποιος να πατάει τη σκανδάλη στο
παρελθόν και το όπλο να εκπυρσοκροτεί στο παρόν: «Το Mon Colonel είναι μια
ταινία για το παρελθόν, αλλά και για το παρόν, γιατί το παρόν δεν θα
σταματήσει ποτέ να επηρεάζεται από το παρελθόν, αφού είμαστε συνδεδεμένοι
ιστορικά, πολιτικά και ψυχολογικά μαζί του».

Και η ταινία – βρίσκει την αφορμή να σημειώσει ο Γαβράς – κάνει τον θεατή να
παραλληλίσει τρομακτικές καταστάσεις με τους πρόσφατους πολέμους στο
Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στον Λίβανο. «Ακόμη και σήμερα σε πολλές χώρες
γίνονται τα ίδια λάθη με εκείνα που γίνονταν από τους “στρατηγούς”».

Για να αποφευχθούν, χρειάζεται, κατά τον Κώστα Γαβρά, να υπάρχει διαχωρισμός.
«Στον δυτικό κόσμο», λέει, «η καταδίκη της τρομοκρατίας γίνεται αυτόματα.
Αντίθετα πιστεύω πως είναι αναγκαίο να προβληματίζεται κανείς ώστε να
κατανοήσει τους λόγους, όχι για να δικαιολογήσει τις πράξεις, αλλά ακριβώς για
να κατανοήσει. Η τρομοκρατία των Ερυθρών Ταξιαρχιών στην Ιταλία, για
παράδειγμα, ήταν απαράδεκτη. Αρκετές φορές, όμως, υπάρχουν λόγοι και μιλώ για
παράδειγμα για την Παλαιστίνη και τον Αραφάτ».

«Η Ιστορία έχει κυρίως αξία μεταφορική. Οι Αμερικανοί στο Ιράκ κάνουν τα ίδια πράγματα που έκαναν οι Γάλλοι στην Αλγερία. Η αποικιοκρατία λειτουργεί πάντα με τον ίδιο τρόπο», είπε με έμφαση στο περιθώριο του Φεστιβάλ της Ρώμης ο Κώστας Γαβράς για το σενάριο της ταινίας «Mon Colonel», με άξονα τον πόλεμο της Αλγερίας

Η προετοιμασία της ταινίας «Mon Colonel», όπου επίσης έχει ένα
ρόλο-κλειδί ο Σαρλ Αζναβούρ (όπως και στο «Αραράτ», για την αρμενική
γενοκτονία, του Καναδού Ατόμ Εγκογιάν), δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση και κράτησε
περισσότερο από επτά χρόνια. Ο Κώστας Γαβράς, ο οποίος μάλιστα ήδη δουλεύει
για την καινούργια του ταινία ως σκηνοθέτης (μετά το «Τσεκούρι» που είδαμε
πέρσι στις αίθουσες), ισχυρίζεται πως «χρόνο με τον χρόνο γίνεται όλο και πιο
δύσκολο να κάνει κανείς ταινία». Και τονιζει πως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι «το
σινεμά είναι πρώτα από όλα θέαμα».

«Ο λόγος του δημιουργού, του κάθε δημιουργού στις ημέρες μας», εξηγεί ο
σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς στη Φούλβια Καπράρα της ιταλικής «Stampa», «δεν είναι
ούτε να διδάσκει από καθέδρας, ούτε να κάνει τον σοφό. Είναι να προσπαθεί να
συγκινήσει το κοινό του και να το κάνει να περάσει καλά με την ταινία του. Και
μέσα από τις ταινίες», θα πει ενισχύοντας τις επιλογές του όλα αυτά τα χρόνια,
«μπορεί ο θεατής να αποκτά μια σχέση με κάποια από τα γεγονότα της ιστορίας».

Καρέ στην Ιστορία

1933. Ο Κώστας Γαβράς γεννιέται στα Λουτρά Ηραίας.

1969. Με το «Ζ» (Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας) ψηλαφεί την υπόθεση
δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη.

1970. Στην «Ομολογία» μιλά για τη σύλληψη ενός Τσεχοσλοβάκου
κομμουνιστή από το σταλινικό καθεστώς.

1973. Με την «Κατάσταση πολιορκίας» εξετάζει τις μεθόδους βασανιστηρίων
και την κόντρα κυβέρνησης και Τουπαμάρος στην Ουρουγουάη.

1982. Στον «Αγνοούμενο» μιλά για την εξαφάνιση Αμερικανού δημοσιογράφου
στο πραξικόπημα Πινοσέτ στη Χιλή (Όσκαρ προσαρμοσμένου σεναρίου).

2003. Τον ρόλο του Πάπα Πίου ΙΒ’ στο Ολοκαύτωμα και τη σχέση του με
τους ναζί εξερευνά στο «Αμήν».