Πρόσωπα Η ανάγκη της ήττας

Η θρησκεία; Είναι πολύ σημαντική για να την αφήσουμε στους πιστούς, λένε οι
μουσουλμάνοι μαθητές του Γερμανού κοινωνιολόγου, Βολφ Λέπενις

Βολφ Λέπενις. Αντί για μια απειλητική «σύγκρουση πολιτισμών», προτείνει μια πολιτιστική κοινότητα της γνώσης

Ο Λέπενις, ένας από τους κορυφαίους διανοούμενους της Γερμανίας, τιμήθηκε την
Κυριακή στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης με το «Βραβείο της Ειρήνης» που
απονέμει η Ένωση Γερμανών Βιβλιοπωλών. Στην ομιλία του, ο 65χρονος
κοινωνιολόγος κάλεσε τη Δύση να κάνει περισσότερα για να υποστηρίξει το
εκσυγχρονιστικό Ισλάμ ως προμαχώνα κατά της τρομοκρατίας. «Πρέπει να
ενισχυθούν οι ομάδες εκείνες που δεν βλέπουν αντίφαση ανάμεσα στο Ισλάμ και
τον σύγχρονο κόσμο και είναι πεπεισμένες για τη δημοκρατική δυνατότητα των
μουσουλμανικών κοινωνιών», υπογράμμισε ο Λέπενις, πρώην διευθυντής του
Βίσενσαφτσκολέγκ (Κέντρου Εμπεριστατωμένων Σπουδών) του Βερολίνου.

Σήμερα ο Λέπενις μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στη Γερμανία και τις ΗΠΑ και
ασχολείται με την Αφρική και την Ανατολή, ενώ ιδρύει επίσης κέντρα ερευνών
αφιερωμένα στον διάλογο μεταξύ των πολιτισμών. Στο Βερολίνο, έχει ξεκινήσει
μαζί με συναδέλφους του μια σημαντική και δύσκολη δουλειά, όχι μόνο σε
επιστημονικό, αλλά και σε πολιτικό επίπεδο: μια κριτική έκδοση του Κορανίου,
με τη συμμετοχή ειδικών από διάφορους τομείς. «Οι μουσουλμάνοι μελετητές
θέλουν ακόμη περισσότερο απ’ ό,τι εμείς να διαχωρίσουν τη θρησκεία από την
πολιτική. Και το κάνουν με σκοπό να υπερασπιστούν τη θρησκεία», εξηγούσε πριν
από την απονομή του βραβείου, με το οποίο ολοκληρώθηκε η φετινή 58η Έκθεση
Βιβλίου της Φρανκφούρτης. Η αντιμετώπιση του Κορανίου ως κειμένου – έστω κι αν
είναι ένα κείμενο που εκατομμύρια άνθρωποι θεωρούν ιερό και απαραβίαστο –
είναι ένα βήμα, όχι μόνο προς τον διάλογο ανάμεσα στους πολιτισμούς, αλλά και
προς το άνοιγμα του Ισλάμ στον σύγχρονο κόσμο. «Εν τούτοις, δεν πρέπει να
υπάρχουν αμφιβολίες: πρέπει να μιλάμε για σύγχρονο κόσμο και Ισλάμ, όχι για
Ισλάμ και σύγχρονο κόσμο. Στη δεύτερη περίπτωση υπονοούμε πως το Ισλάμ είναι
το πρόβλημα. Ενώ η αλήθεια είναι το αντίθετο», υποστηρίζει ο Λέπενις.

Το πρόβλημα, λοιπόν, έγκειται στον διαχωρισμό της κουλτούρας από την πολιτική
– ένα ζήτημα που αφορά τη Γερμανία, όσο και πολλές άλλες χώρες. Ο διαχωρισμός
αυτός έχει ρίζες βαθιές στην Ιστορία και παραμένει ζητούμενο. Ο Νίτσε, θύμισε
ο Λέπενις, όρισε τη νίκη της Πρωσίας επί της Γαλλίας ως «το τέλος της
γερμανικής κουλτούρας» και υποστήριξε πως η Γερμανία είχε ανάγκη από μια ήττα.
Και ο Χάρολντ Μπλουμ, ο σπουδαίος Αμερικανός κριτικός, ανέκαθεν υποστήριζε
πως, μολονότι ταπεινωμένη το 1945, η Γερμανία νίκησε πολιτιστικά τις Ηνωμένες
Πολιτείες. Όπως επισήμανε η επιτροπή που του απέμεινε το βραβείο, «αντί για
μια απειλητική “σύγκρουση πολιτισμών”, ο Λέπενις προτείνει μια πολιτιστική
κοινότητα της γνώσης (Lerngesellschaft) και ιδρύει τέτοιες κοινότητες με τρόπο
υποδειγματικό, προσφέροντας το γόνιμο έδαφος που είναι απαραίτητο για τη
θεμελίωση της ειρήνης μεταξύ όλων των πολιτών του κόσμου».