«Κάθε καρκίνος είναι διαφορετική περίπτωση»

Ο καρκίνος δεν θα νικηθεί με μία μεγάλη μάχη ούτε είναι δυνατό μία και μόνη
ανακάλυψη να αποτελέσει τη λύση για όλες τις μορφές του. Θα κερδίζονται
πολυάριθμες μικρές μάχες, που σταδιακά θα μειώνουν τους θανάτους από αυτόν.

Ρόμπερτ Γουάινμπεργκ. «Αν μειωθούν το κάπνισμα και η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας όπως και η κατανάλωση κόκκινου κρέατος και πολλών λιπών, θα αποτραπούν πάρα πολλά κρούσματα καρκίνου», λέει ο διάσημος Αμερικανός επιστήμων, ο οποίος αποτελεί παγκόσμια αυθεντία στις γενετικές ρίζες του καρκίνου

Την εκτίμηση αυτή κάνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο δρ Ρόμπερτ Α. Γουάινμπεργκ,
καθηγητής Μελέτης του Καρκίνου στο φημισμένο Πανεπιστήμιο ΜΙΤ, ο οποίος
αποτελεί παγκόσμια αυθεντία στις γενετικές ρίζες του καρκίνου. Ο δρ
Γουάινμπεργκ, ο οποίος βρίσκεται στη χώρα μας προσκεκλημένος του πρέσβη των
ΗΠΑ Τσαρλς Ρις, αναζητεί εδώ και τρεις δεκαετίες τις αιτίες του καρκίνου και
πιστεύει ότι πλέον δεν είναι μακριά η ημέρα που θα συνδυάζονται παλαιά και νέα
φάρμακα σε πανίσχυρα, εξαιρετικά αποτελεσματικά «κοκτέιλ».

Ανακαλύψατε με τους συνεργάτες σας το πρώτο γονίδιο που προκαλεί καρκίνο
(το ογκογονίδιο Ras) και το πρώτο «αντικαρκινικό» γονίδιο (το γονίδιο
καταστολής όγκων Rb). Ποια είναι η πρακτική αξία τέτοιου είδους ανακαλύψεων;

Το 1975 πρακτικά δεν γνωρίζαμε τίποτα για τις ρίζες του καρκίνου. Σήμερα
ξέρουμε πάρα πολλά, χάρη στη δουλειά των ερευνητών σε όλο τον κόσμο. Πολλές
από αυτές τις γνώσεις ακόμη δεν έχουν «μεταφραστεί» σε πραγματικά χρήσιμες
διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους, διότι αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να
γίνει. Ωστόσο, ήδη έχουν υπάρξει ορισμένα οφέλη. Η ανακάλυψη, λ.χ., του
ογκογονιδίου HER2/Neu (το 1981) οδήγησε 15 χρόνια αργότερα στην ανάπτυξη ενός
αντισώματος (του Herceptin), που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την αντιμετώπιση
ορισμένων υποτύπων του καρκίνου του μαστού. Το φάρμακο Glivec είναι εξαιρετικά
χρήσιμο για τη θεραπεία της χρόνιας μυελογενούς λευχαιμίας και των
γαστρεντερικών όγκων στρώματος. Το αντίσωμα Avastin πιθανώς θα αποδειχθεί πολύ
χρήσιμο, σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα, για την αντιμετώπιση διαφόρων καρκίνων.
Ο καρκίνος δεν θα νικηθεί με μία μάχη αλλά με πολυάριθμες μικρές, οι οποίες
ήδη μειώνουν σταδιακά τη θνησιμότητα από αυτόν και θα συνεχίσουν να το κάνουν
τις προσεχείς δύο δεκαετίες.

Μεγάλο μέρος της έρευνάς σας είναι αφιερωμένο στις μεταστάσεις…

Οι διαδικασίες με τις οποίες εξαπλώνονται οι καρκίνοι αποτελούν «το τελευταίο
μεγάλο σύνορο» της αντικαρκινικής έρευνας, διότι 90% των θανάτων από καρκίνο
προκαλούνται από τις μεταστάσεις και όχι από τον αρχικό όγκο. Την τελευταία
πενταετία έχουν αποκαλυφθεί πολλά για το πώς μεθίστανται τα καρκινικά κύτταρα.
Δεν επινοούν κάποια τρικ, αλλά επανενεργοποιούν βιολογικά προγράμματα, που
φυσιολογικά λειτουργούσαν στα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ζωής για να
επιτρέψουν στα κύτταρα του αναπτυσσόμενου εμβρύου να μετακινηθούν από ένα
σημείο σε άλλο ώστε να δημιουργηθεί το πλήρες έμβρυο.

Πολλές φορές έχετε δηλώσει ότι η πρόληψη αποτελεί την καλύτερη
θεραπεία…

Ο καρκίνος είναι νόσος κυρίως των ηλικιωμένων, αλλά η συχνότητα εμφάνισης
ορισμένων μορφών του επηρεάζεται σοβαρά από τη διατροφή και τον τρόπο ζωής
μας. Στη Δύση, 30% – 35% των καρκίνων προκαλείται από το τσιγάρο και, ίσως
ανάλογο ποσοστό, από ορισμένες διατροφικές συνήθειες (η ατμοσφαιρική ρύπανση
δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στον κίνδυνο καρκίνου).

Αν μειωθούν το κάπνισμα και η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας όπως και η
κατανάλωση κόκκινου κρέατος και πολλών λιπών, θα αποτραπούν πάρα πολλά
κρούσματα καρκίνοι. Δεν ξέρουμε, στ’ αλήθεια, γιατί η διατροφή και η
παχυσαρκία αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, αλλά στα
σίγουρα αποτελούν αιτιολογικά στοιχεία για την αύξηση της συχνότητάς τους.

Ποια είναι η μεγάλη ελπίδα για τη θεραπεία στο μέλλον;

Η ανάπτυξη στρατηγικών για τη χρήση παραδοσιακών και νέων αντικαρκινικών
φαρμάκων σε ιδιαίτερα αποτελεσματικούς συνδυασμούς. Τα επόμενα δέκα χρόνια
πρέπει να επινοήσουμε κάποιους εμπειρικούς κανόνες που θα μας λένε πώς
μπορούμε να αξιοποιήσουμε διάφορα φάρμακα σε συνδυασμό μεταξύ τους.

Γιατί είναι τόσο «δύσκολη νόσος» ο καρκίνος;

Επειδή κατά 99% είναι πανομοιότυπος με τους φυσιολογικούς ιστούς, γεγονός που
καθιστά επιβεβλημένο να επινοήσουμε φάρμακα που θα καταστρέφουν μόνο αυτόν.
Ωστόσο, αυτή η «επιλεκτικότητα των φαρμάκων» δεν είναι απλή, διότι δύσκολα
μπορεί να επιτεθεί κάποιος σε ένα χαρακτηριστικό των καρκινικών κυττάρων που
δεν υπάρχει στα φυσιολογικά.

Να «υποκλέψουμε» τα κύτταρα

Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ του κυκλώματος μετάδοσης μηνυμάτων μέσα στα κύτταρα
αποτελεί το μεγάλο όνειρο του δρ Ρόμπερτ Γουάινμπεργκ. «Θα μπορούμε να
δημιουργούμε φάρμακα “in silico”: ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής θα δημιουργεί
εικονικά φάρμακα, θα τα μετατρέπει σε ηλεκτρικά σήματα και θα δοκιμάζονται σε
αληθινούς βιολογικούς ιστούς. Με αυτό τον τρόπο, δεν θα χρειάζεται να
δοκιμάζουμε φάρμακα σε ασθενείς όπως γίνεται σήμερα», λέει ο καθηγητής του
ΜΙΤ.

Υπάρχει κάτι που σας απογοητεύει;

Ο αργός ρυθμός με τον οποίο «μεταφράζονται» τα ευρήματα της βασικής έρευνας σε
μεγάλο αριθμό αποτελεσματικών, αντικαρκινικών φαρμάκων.