Πρόσωπα Κασσάνδρας εγκώμιον

Έλεγε πως έχει «τον κομμουνισμό στις ορμόνες» του. Στα 84 χρόνια του, ο
Πορτογάλος νομπελίστας Ζοζέ Σαραμάγκου δεν έχει πάψει να ονειρεύεται την
επανάσταση.

Ζοζέ Σαραμάγκου: «Τα ξέρουμε όλα, αλλά δεν μας νοιάζει τίποτε. Έχουμε πνιγεί στην απάθεια»

Σ’ έναν κόσμο στον οποίο «δεν υπάρχει δημοκρατία» και τα πάντα ελέγχονται από
τις «Ισχυρές Εξουσίες» οι οποίες καθορίζουν τη ζωή, από τις μεγάλες ηθικές
επιλογές ώς την αισθητική της εξωτερικής εμφάνισης, ο Ζοζέ Σαραμάγκου
υποδεικνύει ως σύμβολο διαμαρτυρίας τη… γραβάτα του. «Μερικοί λένε πως
ντύνομαι πάντα υπερβολικά επίσημα. Το ότι συνεχίζω να φοράω αυτήν εδώ τη
γραβάτα σήμερα, είναι μια προσωπική δήλωση, ένας τρόπος να διεκδικήσω την
ελευθερία της επιλογής», εξηγεί.

Ο Πορτογάλος συγγραφέας, βραβευμένος το 1998 με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, βρέθηκε
αυτήν την εβδομάδα στο Τορίνο για τις εκδηλώσεις για τα 25 χρόνια του
λογοτεχνικού βραβείου Γκριντσάνε Καβούρ και η διάλεξη που έδωσε με την
ευκαιρία αυτή είχε τίτλο «Κασσάνδρας εγκώμιον». «Τις χρειαζόμαστε τις
Κασσάνδρες και ακόμη περισσότερο χρειαζόμαστε να τις πιστεύει ο κόσμος. Όχι
μόνο για το παρελθόν και το μέλλον, αλλά και για το παρόν», είπε στην ομιλία
του και περιέγραψε έναν πλανητικό εφιάλτη εξευτελισμού του ανθρώπου, βίας και
καταπίεσης σε μια κοινωνία «που προτιμάει να μην αντιμετωπίζει τη σκληρότητα
των πραγμάτων και διασκεδάζει με την ευτέλεια».

Οι «Κασσάνδρες» υπάρχουν σήμερα και είναι πολλές, εξήγησε αργότερα ο
νομπελίστας συγγραφέας σε συνεντεύξεις του σε ιταλικές εφημερίδες. Είναι οι
επιστήμονες, οι κοινωνιολόγοι, τα μέσα ενημέρωσης, που μας λένε πως η
παγκόσμια κοινωνία έχει τρομερά προβλήματα, όμως προτιμάει να ζει με ψεύτικες
βεβαιότητες. «Τα ξέρουμε όλα, αλλά δεν μας νοιάζει τίποτε. Έχουμε πνιγεί στην
απάθεια. Και αυτό έχει σχέση με την υποθετική δημοκρατία στην οποία ζούμε»,
λέει στη «Λα Στάμπα». «Υποθετική», επειδή δημοκρατίες στην πραγματικότητα δεν
υπάρχουν. «Τον κυρίαρχο λόγο έχουν παντού θεσμοί χωρίς τίποτε το δημοκρατικό:
το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, οι πολυεθνικές των
φαρμάκων, οι βιομηχανίες όπλων και πάει λέγοντας. Έχετε δει ποτέ να απεργούν
οι εργάτες σε ένα εργοστάσιο όπλων; Εγώ ποτέ… Οι κυβερνήσεις, σήμερα, είναι
οι πολιτικοί κομισάριοι της οικονομικής εξουσίας. Σήμερα η εξουσία ονομάζεται
χρήμα – όχι το χρήμα που χρησιμεύει για να ζήσεις, αλλά το χρήμα που
χρησιμεύει για να κυριαρχείς. Ο πολίτης μπορεί να συμβάλει για να πάει στο
σπίτι του ένας υπουργός, αλλά δεν μπορεί να κάνει τίποτε εναντίον της εξουσίας
του ΔΝΤ ή της Παγκόσμιας Τράπεζας».

Συνταγή για λύση δεν υπάρχει. «Ο αιώνας που άρχισε θα είναι κρίσιμος», λέει ο
συγγραφέας. «Είτε θα παρακολουθήσουμε τον θρίαμβο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή
θα τα συνοδεύσουμε στο νεκροταφείο. Μπορεί να εξαφανιστούν χωρίς να το πάρει
είδηση κανένας».