Πρόσωπα Ένα μυθιστόρημα στο εδώλιο

«Αν συνεχίσουν να κάνουν αυτά τα πράγματα, κανένας δεν θα μπορεί να γράφει μυθιστορήματα στην Τουρκία»

Για την Ελίφ Σαφάκ, ο Σεπτέμβριος προμηνύεται μήνας χαράς, αλλά και
δοκιμασίας. Εννέα μηνών έγκυος, η 34χρονη καθηγήτρια Λογοτεχνίας του
αμερικανικού Πανεπιστημίου της Αριζόνας ήδη ετοιμάζεται να φέρει στον κόσμο το
πρώτο της παιδί. Παράλληλα την ερχόμενη Πέμπτη ξεκινάει στην Κωνσταντινούπολη
η δίκη της με την κατηγορία ότι προσέβαλε τον τουρκισμό στο μυθιστόρημά της «Ο
μπάσταρδος της Κωνσταντινούπολης» στο οποίο πραγματεύεται τα ύστερα χρόνια της
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και αυτό επειδή ένας χαρακτήρας του βιβλίου αποκαλεί
γενοκτονία τις σφαγές των Αρμενίων από τους Τούρκους, το 1915. «Νομίζω πως
είναι η πρώτη φορά που δικάζουν μυθιστορηματικούς χαρακτήρες», σχολίασε η
Σαφάκ. «Με την έννοια αυτή, η δίωξή μου συνιστά ένα νέο βήμα για την τουρκική
δικαιοσύνη και προκαλεί έκπληξη και ανησυχία επειδή, αν συνεχίσουν να κάνουν
αυτά τα πράγματα, ουδείς θα μπορεί πια να γράφει μυθιστορήματα σ’ αυτή τη
χώρα».

Η Ελίφ Σαφάκ είναι Τουρκάλα πολίτις που γεννήθηκε στο Στρασβούργο και μοιράζει
τον χρόνο της ανάμεσα στην Τουσόν της Αριζόνας και την Κωνσταντινούπολη. Θα
δικαστεί βάσει του άρθρου 301 του τουρκικού ποινικού κώδικα, του ίδιου άρθρου
που χρησιμοποιήθηκε το 2005 εναντίον του Ορχάν Παμούκ. Οι μηνυτές είναι
ακροδεξιοί εθνικιστές και, αν καταδικαστεί, θα αντιμετωπίσει ποινή φυλάκισης
έως τριών ετών. Από σύμπτωση, η δίκη της ξεκινάει την ίδια εβδομάδα που
πρόκειται να γεννήσει, ωστόσο οι αρχές αρνήθηκαν το αίτημά της για αναβολή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί την εξέλιξη της υπόθεσης και η Σαφάκ πιστεύει
πως πραγματικός στόχος των μηνυτών της δεν είναι η ίδια, αλλά η προσπάθεια της
Τουρκίας να ενταχθεί στην Ε.Ε. «Πιστεύω πως θέλουν να εκτροχιάσουν τη
διαδικασία, επειδή η ένταξη θα άλλαζε πολλά πράγματα στη δομή του κράτους και
στη δομή της τουρκικής κοινωνίας», δήλωσε σε συνέντευξή της. «Προτιμούν να
έχουν μια κλεισμένη στον εαυτό της, ξενοφοβική κοινωνία, παρά μια ανοικτή
κοινωνία».

Θυγατέρα Τουρκάλας διπλωμάτη, η οποία τη μεγάλωσε μόνη της – ο πατέρας της
τούς εγκατέλειψε όταν ήταν μικρή -, η Σαφάκ λέει πως έμαθε πρώτη φορά για το
αρμενικό ζήτημα όταν ένοπλοι Αρμένιοι σκότωσαν δεκάδες Τούρκους διπλωμάτες
στις δεκαετίες του 1970 και του 1980. «Η λέξη Αρμένιος σήμαινε τότε για μένα
κάποιον που ήθελε να σκοτώσει τη μητέρα μου», εξηγεί. «Μετά άρχισα να θέτω
ερωτήματα, γιατί τόσο μίσος εναντίον των Τούρκων διπλωματών; Τι υπάρχει πίσω
απ’ αυτό;». Δεν παίρνει θέση στη συζήτηση για τη γενοκτονία, αλλά επικρίνει
την Τουρκία για «συλλογική αμνησία». «Τούρκοι και Αρμένιοι δεν μιλούν την ίδια
γλώσσα», υπογραμμίζει. «Για τους Τούρκους, όλο το παρελθόν έχει διαγραφεί από
τη μνήμη. Αυτός είναι ο τρόπος που δυτικοποιηθήκαμε: προσανατολιζόμενοι προς
το μέλλον. Αλλά τα εγγόνια των επιζώντων του 1915 έχουν την τάση να είναι
πολύ, πολύ προσανατολισμένα προς το παρελθόν…».