Η… σοφίτα του ηλιακού συστήματος

Τον περασμένο μήνα, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση υποβίβασε τον Πλούτωνα στη
δεύτερη κατηγορία και τον ονόμασε πλανήτη-νάνο. Πολλά σώματα όμως θα ζήλευαν
τη θέση του πρώην πλανήτη μια που η Ζώνη Κoύιπερ θεωρείται μία από τις
συναρπαστικότερες περιοχές του Σύμπαντος, γεμάτη αντικείμενα από πάγο που
περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο.

Για πολλούς αστρονόμους, η Ζώνη Κούιπερ, ένα δαχτυλίδι από παγωμένα
απομεινάρια μεγαλύτερων ουράνιων σωμάτων, έχει γίνει το επίκεντρο της έρευνας
αλλάζοντας τις γνώσεις μας για το ηλιακό μας σύστημα. «Η σημασία της είναι
μεγάλη. Είναι σαν κάποιος να δημιούργησε έναν νέο επιστημονικό τομέα», λέει ο
Μαρκ Μπούι, αστρονόμος στο Παρατηρητήριο της Αριζόνας.

«Κι όσο περισσότερα μαθαίνουμε, τόσο πιο περίεργα είναι αυτά», προσθέτει ο
Χάρολντ Λέβισον από το Κέντρο Διαστημικών Ερευνών στο Μπόλντερ του Κολοράντο.

1.100 σώματα. Μόλις 13 χρόνια από την ανακάλυψή της, οι επιστήμονες
έχουν βρει μέχρι τώρα 1.100 σώματα στη Ζώνη Κούιπερ. Υπολογίζουν όμως πως
υπάρχουν στα όριά της τουλάχιστον μισό εκατομμύριο αντικείμενα, με διάμετρο
μεγαλύτερη από 36 χιλιόμετρα. Τουλάχιστον ένα από αυτά φαίνεται πως
αποτελείται από βράχια με ένα επικάλυμμα πάγου. Κάποια είναι αποκλειστικά από
πάγο, κάποια με μικρότερη πυκνότητα σαν ελβετικό τυρί. Πολλά έχουν
δορυφόρους-φεγγάρια.

Μερικά κινούνται μαζί με τον Ποσειδώνα. Η τροχιά του Πλούτωνα είναι μιάμιση
φορά μεγαλύτερη σε διάρκεια από του Ποσειδώνα. Άλλα ακολουθούν τρελή τροχιά
πολύ κοντά στο ηλιακό σύστημα. Η διανομή των αντικειμένων στη Ζώνη Κούιπερ
δείχνει στους επιστήμονες ότι ο Ποσειδώνας ήταν κάποτε ενάμισι δισεκατομμύριο
χιλιόμετρα πιο κοντά στον Ήλιο και μετά απομακρύνθηκε από την έλξη της
βαρύτητας.

«Ζωολογικός κήπος». «Η περιοχή θυμίζει έναν ζωολογικό κήπο γεμάτο με
εξωτικά ζώα», λέει ο Άλαν Στερν, υπεύθυνος του διαστημοπλοίου Νέος Ορίζοντας
της NASA, που κατευθύνεται προς τον Πλούτωνα.

Οι αστρονόμοι ελπίζουν πως η Ζώνη Κούιπερ θα τους δώσει τις παγωμένες
αποδείξεις που αναζητούν για τα πρώτα οικοδομικά υλικά του ηλιακού συστήματος.
«Είναι σαν να βρισκόμαστε στη σοφίτα του ηλιακού συστήματος», προσθέτει ο
Στερν. «Σκεφτείτε το σαν μία αρχαιολογική ανασκαφή, που μας αποκαλύπτει την
ιστορία του ηλιακού συστήματος».

Στην Ζώνη Κούιπερ βρίσκεται και η «Ζίνα», ένα από τα σώματα που ανακαλύφθηκαν
πρόσφατα και προκάλεσε τον υποβιβασμό του Πλούτωνα. Όλα αυτά βέβαια είναι πολύ
μικρότερα από τη Γη. Προσθέτοντας τις μάζες όλων των χιλιάδων αντικειμένων της
περιοχής, δεν φτάνουν ούτε το ένα δέκατο της γήινης μάζας.

Συγκρούσεις. Αυτό αποτελεί ένα μυστήριο. Πού πήγε το υπόλοιπο 99% της
Ζώνης Κούιπερ; Μία δημοφιλής θεωρία λέει ότι τα αντικείμενα συγκρούστηκαν
πολλές φορές μεταξύ τους και έγιναν κομμάτια, τα οποία εκτοξεύθηκαν μακριά
λόγω της ηλιακής ακτινοβολίας. Οι επιστήμονες συμφωνούν πως οι γιγαντιαίοι
πλανήτες δεν βρίσκονται από την αρχή της δημιουργίας τους στο σημερινό τους
σημείο, αλλά έφτασαν εκεί από μακριά, ενδεχομένως λόγω κάποιου βίαιου γεγονότος.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου