Π-ΟΤΕ η πιο σταθερή μας σχέση

Στην Αύρα Γαργαλάκου

Όποιος φτάνει στο Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, μόλις πάει να παραλάβει τις
αποσκευές του σε μια από τις δώδεκα κυλιόμενες «τιράντες», διαβάζει σε μια
φωτεινή διαφήμιση: «ΟΤΕ, η πιο σταθερή μας σχέση». Και στη συνέχεια ένα
σύντομο κατεβατό που, υποτίθεται πως είναι ο «τρόπος», αλλά και το
περιεχόμενο, που μ’ αυτόν συνομιλούν μεταξύ τους οι άνθρωποι στο τηλέφωνο.
Λέει, λοιπόν, το κατεβατό: «Χρόνια μας πολλά! Καλημέρα! Φανταστικό. Καλή
επιτυχία! Τα κατάφερα! Όμορφη μέρα. Πάμε διακοπές; Σε περιμένω. Πήρα το πτυχίο
μου! Θα τα πούμε το βράδυ. Θα σε δω σύντομα». Τόση μεγάλη φτώχεια αναγνωρίζει
στη γλώσσα των καταναλωτών του ο ΟΤΕ, ώστε στις είκοσι οκτώ λέξεις της
διαφήμισης (η οικονομία δεν είναι άραγε χαρακτηριστικό της;), οι εννιά λέξεις
των δύο τελευταίων φράσεων να λένε το ίδιο, περίπου, πράγμα. Και, επιπλέον, τι
«αισιόδοξο» μήνυμα! Οι άνθρωποι να έχουν την ευχέρεια να επικοινωνήσουν, έστω
τηλεφωνικά, μόνον αν έχουν κάτι ευχάριστο να ανταλλάξουν. Να αισθάνεται κανείς
σχεδόν παράνομος, αφού έχει διαβάσει τη διαφήμιση, σε περίπτωση που έχει
αποτύχει και πρέπει να πει στους γονείς του στη Νάουσα (για παράδειγμα) ότι
δεν πήρε το πτυχίο του. Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι ο ΟΤΕ θα έπρεπε να
διαφημίζει το πληρωνόμενο, άλλωστε, αδρά προϊόν του με την πληροφορία ενός
θανάτου ή μιας κηδείας. Η διαφήμιση δεν είναι ποίηση – ούτε λόγος. Αλλά κι αν
ακόμη η διαφήμιση συνιστά τη ζωή μας στην υπερβολικότατή της, έστω, εκδοχή,
ποια «ανθολογία», με βάση ιδεατές ανθρώπινες επικοινωνίες, θα είχε ως
αποτέλεσμα τα αποκλειστικά φωτεινά και αισιόδοξα χρώματα της παραπάνω
διαφήμισης; Δεν μπορεί έστω και ένας αναγνώστης μιας διαφήμισης (που
αποκλείεται να είναι μόνον ένας) να αισθάνεται πως αποτελεί εξαίρεση σε μια
συγχορδία αρμονίας και ευτυχίας. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η μόνη λέξη
της διαφήμισης που σ’ αυτήν θα «συμπίπτουν» όλοι όσοι τη διαβάζουν είναι η
λέξη «καλημέρα», καθώς όλοι θα την έχουν ανταλλάξει. Γιατί ακόμη και το «Θα τα
πούμε το βράδυ» ενδέχεται να μην υπόσχεται μιαν ερωτική προοπτική, αλλά τον
τρόμο ενός χωρισμού.

Δεν παίζει κανείς με τις λέξεις και δεν τις χρησιμοποιεί, ακόμη και στη
διαφήμιση, σαν να έχουν μια μόνον έννοια. Γιατί είναι σα να αγνοεί όλους
εκείνους που τις ίδιες αυτές λέξεις τις «γεμίσανε» μ’ ένα προσωπικά οδυνηρό
βίωμα. Η διαφήμιση του ΟΤΕ είναι ένα τυπικότατο παράδειγμα του γεγονότος ότι
οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται τις λέξεις να «αποδίδουν» μόνον όταν το
περιεχόμενό τους διατυπώνεται με τον πιο συμβατικό τρόπο. Το φανερά, όμως,
ανέξοδο και αμέριμνο της γλώσσας της διαφήμισης σπάνια μπορεί να κρύψει το
αδρά πληρωνόμενο, από τους ίδιους τους ανθρώπους, νόημα. Για παράδειγμα πώς
αναφέρει κανείς σ’ έναν πατέρα τη λέξη «διακοπές» (ή πώς την προφέρει ο
ίδιος), όταν ξέρει πως ο πατέρας αυτός κατά τη διάρκειά τους έχασε σ’ ένα
ατύχημα το παιδί του;

Κάθε επικοινωνία, πρωτίστως τηλεφωνική, επειδή γίνεται ανάμεσα σε δυο
ανθρώπους, έχει κάτι το επισφαλές, το ημιτελές, που για να πάψει να υφίσταται
μετέωρη, χρειάζεται οι άνθρωποι αυτοί να συναντηθούν. Το να μετέρχεται μια
διαφήμιση τηλεφώνου τις λέξεις με τον τελεσίδικο τρόπο που τις χρησιμοποιούν
οι άνθρωποι όταν είναι ο ένας απέναντι στον άλλον σημαίνει ότι η τηλεφωνική
επικοινωνία θα μπορούσε να μεταβληθεί σε αποκλειστική, χωρίς να αισθάνονται
ότι έχουν κάτι στερηθεί.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».