TPITH AΠOΨH Παρελθόν και μέλλον

Μπορεί ένα πολιτικό κόμμα να πάει μπροστά αν δεν λογαριαστεί σωστά με το
παρελθόν του; Και δικαιούται να προβάλει την ανανέωσή του αν δεν μπορεί να
πείσει για τη συνέχεια – που δεν θα πει φυσικά πλήρη αποδοχή – του έργου και
της ιστορίας του;

Τα ερωτήματα δεν υπήρξαν ποτέ ρητορικά για το ΠΑΣΟΚ. Ενώ θεωρητικά οι
απαντήσεις θα έπρεπε να εμφανίζονται ως αυτονόητες, στην πράξη το κρίσιμο,
μετά την εκλογική ήττα του 2004, στοίχημα της επούλωσης των εσωτερικών πληγών
διά της απόδοσης δικαιοσύνης στο έργο των κυβερνήσεων Σημίτη διαρκώς σκόνταφτε
σε πολιτική ατολμία και σε ψυχολογικές αγκυλώσεις. H απαραίτητη για μια τέτοια
διαδικασία νηφαλιότητα έλειψε σε κάθε φάση: στην αρχική της δυνητικά
καθαρτήριας αυτοκριτικής (που αμέσως γλίστρησε στην ανώφελη αυτομαστίγωση),
στην επίσημη τοποθέτηση της νέας ηγεσίας έναντι των πεπραγμένων της προκατόχου
της (πεπραγμένα στα οποία η νέα ηγεσία είχε συμμετάσχει, χωρίς όμως να βρει τα
λόγια που θα έδειχναν ότι τα είχε και αφομοιώσει), ακόμα και στην ύστερη –
μετά την «ανασυγκρότηση» – συμφιλίωση των παλαιών τάσεων, κυρίως λόγω της
συρρίκνωσής τους μέσα στον νέο συσχετισμό εσωτερικών δυνάμεων (συμφιλίωση απτή
σε επίπεδο προσώπων αλλά μετέωρη ως προς την πολιτική της έκφραση).
Αποτέλεσμα: ως αντιπολιτευόμενο πλέον κόμμα, το ΠΑΣΟΚ στερούσε από τον εαυτό
του την ευκαιρία να εκμεταλλευθεί πλήρως το πιο μεγάλο, όπως γρήγορα φάνηκε,
πλεονέκτημά του σε σχέση με την εκλογικά, κοινωνιολογικά και επικοινωνιακά
κυριαρχούσα Νέα Δημοκρατία, που δεν ήταν άλλο από την ποιοτική σύγκριση
κυβερνητικού έργου οποιασδήποτε φάσης της «σημιτικής περιόδου» με αντίστοιχο
έργο σε οποιονδήποτε τομέα της «νέας διακυβέρνησης».

Δυόμισι χρόνια μετά, το όπλο αυτό έμενε σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο,
τουλάχιστον όμως νομίζαμε ότι είχε ξεπεραστεί ο κίνδυνος να χρησιμεύσει για
αυτοχειρία. Οι πρόσφατοι – έστω και δι’ «ασήμαντον αφορμήν», έστω και δι’
«ανεπίσημων δηλώσεων» – απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί μέλους του Πολιτικού
Συμβουλίου (δηλαδή της σημερινής «κυβέρνησης») του ΠΑΣΟΚ για τις επιδόσεις της
κυβερνητικής θητείας 2000 – 2004 όχι μόνο ξαναζωντανεύουν αυτό τον κίνδυνο
αλλά και επαναφέρουν το φάσμα των προσωπικών και μονοδιάστατων απόψεων στη
θέση της δίκαιης και μη αυτάρεσκης ανάλυσης. Πρώτον, είναι ιστορικό και
πολιτικό λάθος να χωρίζεται η οκταετία Σημίτη σε δύο διακριτές φέτες – την
πρώτη επιτυχημένη και τη δεύτερη ελλειμματική θητεία -, αφού και τις δύο
διατρέχουν, με διακυμάνσεις φυσικά, τα ίδια θετικά και αρνητικά στοιχεία: από
τη μια η σοβαρότητα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, η ύπαρξη συγκεκριμένης
πολιτικής κατεύθυνσης, η αποφυγή του λαϊκισμού και της λογικής του «πολιτικού
κόστους», η σχετικά υψηλή διαχειριστική αποτελεσματικότητα και από την άλλη η
αποκοπή από την κομματική βάση, το ψυχικό ρήγμα στο εσωτερικό του κόμματος, η
μη αποτροπή της αλαζονείας πολλών αξιωματούχων, η έξαρση των παρεκβάσεων σε
επίπεδο ηθικής συμπεριφοράς. Δεύτερον και κυριότερον, πώς είναι δυνατόν να
(αυτο)περιγράφεται «χάλια» μια θητεία που είδε την ολοκλήρωση τόσων έργων
υποδομής, την πρόοδο σε τόσα εθνικά μέτωπα, την ουσιαστική συμμετοχή (και την
επιτυχημένη προεδρία) της Ελλάδας στην πρώτη ταχύτητα της Ευρώπης, τον σεβασμό
της διαφορετικότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις ορατές βελτιώσεις στη
σχέση κράτους – πολίτη (ΚΕΠ, Βοήθεια στο Σπίτι, Ολοήμερα Σχολεία). H ίδια
θητεία είχε βέβαια την κηλίδα του Χρηματιστηρίου, την αναβολή επίλυσης των
βασικών διαρθρωτικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας (καμιά χώρα δεν
άρχισε όμως αυτή την προσπάθεια αμέσως μετά την ένταξη στην ΟΝΕ), την απώθηση
του Ασφαλιστικού στο μέλλον. H σύγκρισή της, ωστόσο, με τη θητεία της παρούσας
κυβέρνησης είναι συντριπτική κι ένα κόμμα που σέβεται τους αγώνες του δεν
δικαιούται να συσκοτίζει αυτή τη σύγκριση. Ιδίως όταν το θεωρητικό ζητούμενο
είναι η σύμπνοια και η ιδεολογική και πολιτική καθαρότητα εν όψει των αγώνων
που έρχονται.

Ο συνταγματολόγος Κώστας Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου
του ΠΑΣΟΚ.