|
|
Πολλά είναι τα αινίγματα που κρύβει το φεγγάρι. Οι επιστήμονες διαπιστώνουν
περίεργες παραμορφώσεις και εξογκώματα στην επιφάνειά του και προσπαθούν να
εντοπίσουν τις αιτίες που τα δημιούργησαν. Τα μυστικά της Σελήνης όμως
κρύβονται στο… σκοτεινό παρελθόν τής δημιουργίας της. Και ο άνθρωπος, ακόμη
κι αν κατάφερε να περπατήσει πάνω της, ελάχιστα μπόρεσε να μάθει για εκείνη
την αρχέγονη εποχή.
|
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι παραμορφώσεις που παρουσιάζει το σχήμα του φεγγαριού οφείλονται στην απόσταση που είχε από τη Γη και στην ταχύτητα της περιφοράς του από αυτήν, πριν από εκατομμύρια χρόνια
|
Οι διαστημοσυσκευές που εξερεύνησαν το φεγγάρι στις δεκαετίες του 1960 και
1970, διαπίστωσαν ότι η Σελήνη παρουσίαζε ένα εξόγκωμα στον ισημερινό της και
μια επιμήκη παραμόρφωση. Έχει μια ελαφρά επιμήκυνση ως προς τον άξονά της με
τη Γη. Αυτό σημαίνει ότι αν κάποιος έκοβε το φεγγάρι στα δύο, στο σημείο του
ισημερινού του, η τομή δεν θα είχε κυκλικό σχήμα αλλά θα έμοιαζε περισσότερο
με μπάλα του ράγκμπι, με τη μια απο τις δύο πλευρές της να εκτείνεται προς τη
Γη.
Πολλά μυστήρια. Μέχρι στιγμής, κανένας ειδικός, σύμφωνα με την
εφημερίδα «The New York Times», δεν είναι σε θέση να διατυπώσει μια απολύτως
πειστική εξήγηση για το σχήμα που παρουσιάζει σήμερα το φεγγάρι. Αυτό όμως δεν
είναι το μοναδικό μυστήριο που περιβάλλει τον δορυφόρο μας. Ένα ακόμη ερώτημα
που παραμένει αναπάντητο σχετίζεται με τη «φωτεινή» του πλευρά, αυτή που πάντα
αντικρύζει τη Γη και η οποία είναι τόσο διαφορετική ως προς τη σύσταση των
υλικών της και το παρουσιαστικό της, σε σχέση με τη λεγόμενη «σκοτεινή»
πλευρά. Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη πλήρη εικόνα για την προέλευση του
φεγγαριού, έστω κι αν πολλοί από αυτούς πιστεύουν ότι σχηματίστηκε από φερτές
ύλες που διασκορπίστηκαν από τη Γη, όταν ένα γιγαντιαίο αντικείμενο μεγέθους
σαν κι αυτό του Άρη, χτύπησε τον πλανήτη μας πριν από περίπου 4,5
δισεκατομμύρια χρόνια.
Το ζήτημα του σχήματος. Σε πρόσφατο τεύχος της επιστημονικής
επιθεώρησης «Science», η Μαρία Ζούμπερ, που είναι καθηγήτρια Γεωφυσικής και
Πλανητικών Επιστημών στο MIT, επιχείρησε μαζί με συναδέλφους της να
παρουσιάσει πειστικές απαντήσεις στο θέμα του σχήματος που φεγγαριού. H Σελήνη
απομακρύνεται από τη Γη κατά τη διάρκεια της περιστροφής της γύρω από αυτή και
μετά επιβραδύνει. Οι ακτίνες λέιζερ που αναπηδούν πάνω στους καθρέφτες που
άφησαν στην επιφάνεια της Σελήνης πριν από πολλά χρόνια οι αστροναύτες των
αποστολών «Απόλλων», αποκαλύπτουν ότι το φεγγάρι απομακρύνεται κάθε χρόνο από
τη Γη κατά περίπου 4 εκατοστά.
Συντονισμένη με τη Γη. Από την άλλη, οι αστρονόμοι γνωρίζουν εδώ και
πολλές δεκαετίες ότι η τροχιά του φεγγαριού είναι συντονισμένη με εκείνη της
Γης, δηλαδή το φεγγάρι ακολουθεί πιστά τον ρυθμό περιστροφής του πλανήτη μας
και για τον λόγο αυτό όταν κοιτάμε τη Σελήνη βλέπουμε πάντα την ίδια πλευρά
της. Οι επιστήμονες υποθέτουν τώρα ότι στο παρελθόν, το φεγγάρι βρισκόταν πιο
κοντά στη Γη και ο ρυθμός περιστροφής του γύρω απο τον πλανήτη μας ήταν
γρηγορότερος με αποτέλεσμα να εξηγείται έτσι το εξόγκωμα που παρουσιάζει η
μορφολογία του στην περιοχή του ισημερινού.
Από ελλειπτική – κυκλική. Όμως η υπόθεση αυτή δεν δικαιολογεί απόλυτα
την παραμόρφωση που παρουσιάζει η Σελήνη κατά μήκος του νοητού άξονα που τη
συνδέει με τη Γη. Οι επιστήμονες από το ΜΙΤ πιστεύουν πως όταν η Σελήνη
βρισκόταν στην πρώιμη ηλικία της, ακολουθούσε ελλειπτική τροχιά γύρω από τη Γη
και όχι κυκλική όπως συμβαίνει τώρα. Το γεγονός αυτό φαίνεται πως ανάγκαζε το
φεγγάρι να περιφέρεται πολύ γρηγορότερα από τη Γη και να ακολουθεί αυτή την
τακτική για μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, προτού επιβραδύνει τον
ρυθμό του και συντονίσει την περιφορά του με την τροχιά της Γης. Οι
υπολογισμοί που έκαναν οι επιστήμονες του MIT, έδειξαν πως σε μια τέτοια
περίπτωση, θα αναπτύσσονταν οι κατάλληλες δυνάμεις οι οποίες θα προσέδιδαν στο
φεγγάρι το σημερινό του σχήμα.
Τρεις θεωρίες για τη γένεση του φεγγαριού
|
Οι ακτίνες λέιζερ που αντανακλούν στους καθρέφτες που άφησαν παλαιότερα στο φεγγάρι οι αστροναύτες δείχνουν στους αστρονόμους ότι η Σελήνη απομακρύνεται από τον πλανήτη μας κάθε χρόνο κατά περίπου 4 εκατοστά
|
H απάντηση στα αινίγματα που κρύβει το φεγγάρι, βρίσκεται στις απαρχές της
δημιουργίας του. Ορισμένοι επιστήμονες, που δέχονται ότι η Σελήνη σχηματίστηκε
από πετρώματα της Γης όταν ένα αντικείμενο στο μέγεθος του Άρη χτύπησε τον
πλανήτη μας, θεωρούν πολύ πιθανό ότι το φεγγάρι περιστρεφόταν αρχικά γύρω από
τη Γη σε απόσταση περίπου 30.000 χιλιομέτρων και όχι σε απόσταση περίπου
400.000 χιλιομέτρων που κινείται σήμερα. Άλλοι ειδικοί πάλι έχουν προτείνει
ότι ο δορυφόρος της Γης περιφερόταν στο ηλιακό μας σύστημα και κάποια στιγμή
αιχμαλωτίστηκε από τη βαρυτική έλξη του πλανήτη μας. Στο ίδιο πλαίσιο έχει
προταθεί και η άποψη ότι η Σελήνη αποτελεί αυτούσιο κομμάτι της Γης το οποίο
αποκολλήθηκε ύστερα από την πρόσκρουση στον πλανήτη μας ενός γιγαντιαίου
αστεροειδούς.
Τα τερτίπια της τροχιάς
H θεωρία όμως με τα «τερτίπια» της τροχιάς του φεγγαριού, δεν ικανοποιεί
άλλους επιστήμονες όπως τον Πίτερ Γκόλντριχ, που είναι καθηγητής Αστροφυσικής
και Πλανητικών Επιστημών στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια. Ο ίδιος
επισημαίνει ότι ναι μεν η παλαιότερη ελλειπτική τροχιά του φεγγαριού εξηγεί το
σχήμα της Σελήνης, όμως δεν δίνει πειστική απάντηση για τις γεωλογικές
ανομοιότητες που παρουσιάζονται μεταξύ των δύο πλευρών του. Ο φλοιός στην
ορατή του πλευρά είναι πολύ λεπτότερος, με απέραντες πεδιάδες από βασάλτη. Ο
φλοιός της απέναντι πλευράς, που ποτέ δεν είναι ορατή από τον πλανήτη μας,
είναι πιο παχύς, με πολύ περισσότερους κρατήρες και φυσικά πολύ λιγότερες
ποσότητες βασάλτη. Κάποιοι επιστήμονες μάλιστα θεωρούν πολύ πιθανό ότι
εξαιτίας της ύπαρξης του βασάλτη, ο πυρήνας του φεγγαριού δεν βρίσκεται στο
κέντρο της μάζας του, αλλά για κάποιο άγνωστο λόγο έχει μετακομίσει… 1,6
χλμ. πιο μακριά.
Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου
