H δυστυχία μάς κάνει ευγενείς

Ώρα 7 απογευματινή, στο ύψος του Εθνικού Κήπου, από την πλευρά της Βασ.
Σοφίας. Αν και το ταξί δεν είναι ελεύθερο, αφού υπάρχει επιβάτης δίπλα στον
οδηγό, μια κυρία μ’ ένα αγοράκι, γύρω στα οκτώ χρόνια, δίπλα της σηκώνει το
χέρι της φωνάζοντας: «Ιπποκράτειο». H διαδρομή βολεύει, ο οδηγός σταματά και,
πριν καλά καλά κλείσει η πόρτα του ταξί, το αγοράκι αρχίζει να βγάζει άναρθρες
κραυγές. Φαντάζομαι πως συνεχίζει κάποιο παιχνίδι που το παίζει, ήδη, με τη
μητέρα του πριν μπούνε στο ταξί. Σε δευτερόλεπτα αντιλαμβανόμαστε, την ίδια
ακριβώς στιγμή, με τον οδηγό, χωρίς ν’ ανταλλάξουμε λέξη και χωρίς καν να
κοιταχτούμε στα μάτια, ότι το αγοράκι είναι άρρωστο, δεν μπορεί να μιλήσει. Οι
κραυγές εντείνονται, ενώ η μητέρα του τού επαναλαμβάνει διαρκώς τρυφερά,
απαλά: «Καλά, καλά, όταν θελήσεις, θα μου το πεις εσύ ο ίδιος».

Όταν το ταξί σταματά μπροστά στο «Ιπποκράτειο» κι ετοιμάζονται να κατέβουν, η
μητέρα (που από τη φωνή της τη συνειδητοποιεί κανείς εξαιρετικής ευγένειας),
απευθύνεται προς τον οδηγό κι εμένα λέγοντάς μας: «Σας ζητούμε συγγνώμην για
το γεγονός». Θα μπορούσε να έχει πει: «Σας ζητώ συγγνώμην για το πρόβλημα». M’
αυτήν, όμως, την ανεπαίσθητη αλλαγή στις λέξεις, δεν έθιγε το παιδί της, καθώς
έδειχνε να μην το θεωρεί προβληματικό, αλλά και δεν το εξαιρούσε από την
υποχρέωσή του να ευχαριστήσει σε περίπτωση που μπορούσε να μιλήσει. Επιπλέον,
με το «Σας ζητούμε συγγνώμην», έδειχνε να μοιράζεται το πρόβλημα με το παιδί,
γνώριζε, δηλαδή, πολύ καλά πως, όσο κι αν υποφέρει η ίδια, το πρόβλημα είναι
του παιδιού και όχι δικό της.

Όσο κι αν δεν θα ‘πρεπε να δυστυχούμε για να είμαστε ευγενείς, δεν υπάρχει
καμιά αμφιβολία ότι η δυστυχία (και, ιδιαίτερα, η μεγάλη) μας κάνει εξαιρετικά
προσεκτικούς και ευγενικούς απέναντι στους άλλους. Όσο πιο αγροίκος
εκδηλώνεται κανείς τόσο πιο μηδαμινά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει.
Επιχειρήστε, συχνά, να ζητήσετε, έστω και έμμεσα, μιαν εξήγηση για μιαν άπρεπη
συμπεριφορά από έναν υπάλληλο σε μια δημόσια υπηρεσία ή από έναν οδηγό ταξί.
Οκτώ φορές στις δέκα θα σας απαντήσει: «Δεν ξέρετε, κύριε, τι προβλήματα
αντιμετωπίζω εγώ στη ζωή μου» κι εννοεί τις δόσεις για να ξεχρεώσει το
αυτοκίνητο, ή το σπίτι, ή τις διακοπές που αντί για είκοσι μέρες κρατήσανε
δέκα ή, έστω, γιατί δεν πήγε καθόλου «διακοπές». Όσο περισσότεροι δοκιμάζονται
από τα ίδια προβλήματα τόσο πιο αγροίκα και χυδαία είναι η συμπεριφορά ενός
εκάστου, σαν να είναι ο μόνος επί της γης που τα υφίσταται. Και όσο μεγαλύτερη
εξαίρεση αποτελεί κανείς με προβλήματα «ουρανόσταλτα» τόσο πιο διακριτικός και
ευγενής γίνεται, σαν να μην αναγνωρίζει καμιά διαφορά ανάμεσα στον ίδιον και
τους άλλους. Ακόμη χειρότερα: Όταν πρόκειται για προβλήματα που τα έχει
δημιουργήσει κανείς στον εαυτό του ο ίδιος, τόσο πιο επιθετικός γίνεται με
τους άλλους, ενώ με προβλήματα που θα τα «χρέωνε» κανείς στη μοίρα τόσο πιο
σεβαστικός γίνεται προς τους άλλους, αλλά και προς την ίδια την έννοια της
ζωής.

Συνιστά πια κανόνα, θα έλεγε κανείς, να συμπεριφέρεσαι με συστολή και σαν να
έχεις φταίξει ο ίδιος, όταν δοκιμάζεσαι από ένα πρόβλημα βαθιά σοβαρό
(αρρώστια, αίφνης, δική σου ή αγαπημένου σου προσώπου). Όπως κανόνα συνιστά να
συμπεριφέρεσαι επιθετικά και σαν να έχουν φταίξει οι άλλοι, όταν το πρόβλημά
σου είναι πρόβλημα καριέρας ή οικονομικό, πρόβλημα, δηλαδή, έστω και
ανεπιτυχώς, αντιμετωπίσιμο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».