O μαύρος, η λευκή και ο φασίστας

H σκηνή από την παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου «Οθέλλος», με τον Αιμίλιο Χειλάκη, την Αθηνά Μαξίμου και τον Γεράσιμο Γεννατά. Οι σημερινές αντιστοιχίες με το σπουδαίο σαιξπηρικό κείμενο αφορούν σε έναν τριανταπεντάρη, ο οποίος στο αποκορύφωμα της καριέρας του κατάφερε να έχει την τέλεια σχέση με ένα πλάσμα μεγάλης ευγένειας, τη Δυσδεμόνα, που δημόσια υπερασπίζεται την επιλογή της – να πάρει έναν μαύρο. Μέχρι που ο φθόνος του Ιάγου, ενός χαρακτηριστικού φασίστα που υποτιμά την ανωτερότητα του μαύρου, διαφθείρει κάθε αξία πίστης και ζωής

H τελευταία παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών στο Ηρώδειο είναι η τραγωδία τού
Σαίξπηρ «Οθέλλος» – Ο μαύρος της Βενετίας -, που παρουσιάζει το δραστήριο
«Θέατρο του Νέου Κόσμου» σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου.

Από τα πιο δημοφιλή έργα του διεθνούς δραματολογίου, ο «Οθέλλος» προσφέρει
ευρύ πεδίο σκηνικών αναγνώσεων. Παρ’ ότι έχει χαρακτηριστεί ως «H τραγωδία της
ζήλειας», τα τελευταία χρόνια πολλαπλασιάζονται οι σκηνοθέτες, οι οποίοι χωρίς
να εγκαταλείπουν την ψυχολογική και κοινωνική διάσταση, ενδιαφέρονται και για
τα άλλα επίπεδα του έργου. H ρητορική ερώτηση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου «Πώς
μπορεί ένας ξένος, ένας μαύρος σε μια κοινωνία λευκών, να έχει υψηλή θέση και
να παίρνει την πιο όμορφη και πλούσια κοπέλα;» ήδη βάζει μια πολιτική
διάσταση.

«Ο Σαίξπηρ κάνει κι εδώ το μεγάλο θέατρο, που είναι το πολιτικό θέατρο
μέσα από μια ερωτική ιστορία», λέει ο σκηνοθέτης, ο οποίος προσπερνώντας την
επικρατούσα ή ρομαντική αντίληψη της καταστροφικής ζήλειας του Οθέλλου
προσεγγίζει μια άλλη ζήλεια, που έχει μέσα της μίσος, φθόνο. Τη ζήλεια του
Ιάγου.

Ο Σαίξπηρ πήρε τον μύθο από ένα αφήγημα του Τζιράλντι. Με πολλές μετατροπές
και προσθήκες, ξετυλίγει τη δράση στη Βενετία, όπου ξεσπάει το σκάνδαλο του
έρωτα μιας λευκής για έναν μαύρο. Συνεχίζεται στην Αμμόχωστο, όπου η ζήλεια
του Ιάγου για τον ανώτερό του, αν και μαύρο (δηλαδή κατώτερο), τον οδηγεί σε
μια δεξιοτεχνική πλεκτάνη, η οποία προκαλεί τη συζυγική ζήλεια του Οθέλλου. Το
δράμα ολοκληρώνεται με τη δολοφονία της πιστής Δυσδεμόνας από τον αγαπημένο
της και την ολοκληρωτική πτώση του μαύρου ήρωα.

«Ας προσέξουμε τον υπότιτλο», επισημαίνει ο Θεοδωρόπουλος, «”Ο Μαύρος της
Βενετίας”» και όχι φερ’ ειπείν ο ζηλιάρης Μαύρος. Σήμερα, το 2006,
καταλαβαίνουμε πολύ καλά τι σημαίνει μαύρος, διαφορετικός, “ξένος” σε μια
κοινωνία λευκών. Ο Οθέλλος έχει ιδανικά χαρακτηριστικά: είναι σπουδαίος
πολεμιστής, έχει ηγετικές ικανότητες, μεγαλείο. Από την άλλη είναι εύπιστος,
έχει αγνότητα, ενθουσιασμό και αφέλεια εφηβική. H Δυσδεμόνα ξέρει να αγαπάει
χωρίς εγωισμούς και διαθέτει μεγάλο ψυχικό σθένος. Υπερασπίζεται δημοσίως την
επιλογή της: μια λευκή που παίρνει μαύρο άντρα. Ο Ιάγος σήμερα θα ήταν ένας
ρατσιστής φασίστας. Στήνει ένα πείραμα ή σκηνοθετεί μια παράσταση, όπου
περιφρονώντας τους ανθρώπους, τους χρησιμοποιεί σαν πιόνια για να ξεδιπλώσει
τις ιδέες του. Πιστεύει ότι αυτός είναι ο έξυπνος κι ο δυνατός – πιο δυνατός
από τον Οθέλλο. Γιατί οι δυνατοί μπορούν να υποτάσσουν τα πάθη στις φιλοδοξίες
τους».

Όλα τα πρόσωπα του δράματος, ο Οθέλλος (Αιμίλιος Χειλάκης), η Δυσδεμόνα
(Αθηνά Μαξίμου), ο Ιάγος (Γεράσιμος Γεννατάς), ο Ροδρίγος (Λαέρτης Μαλκότσης),
ο Κάσιος (Κωνσταντίνος Παπαχρόνης), η Αιμιλία (Κόρα Καρβούνη), ο Λουδοβίκος
(Βασίλης Μαυρογεωργίου), ο Βραβάντιος (Πάνος Πανάγου), ο Γρατιάνος (Γιώργος
Γιαννακάκος), ο Μοντάνος (Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος), η Μπιάνκα (Χρύσα Παπά)
είναι ήρωες με λάθη και πάθη. Είναι άνθρωποι.

Ο «Οθέλλος», που παίζεται σε μετάφραση Διονύση Καψάλη, σκηνικά – κοστούμια
Άγγελου Μέντη και Μαρίας Ηλία, κίνηση Αγγελικής Στελλάτου, μουσική Θόδωρου
Αμπατζή και Σταύρου Γασπαράτου και φωτισμούς Σάκη Μπιρμπίλη, είναι η πρώτη
σαιξπηρική παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου. «Τα έργα του Μπέκετ και του
Μπίχνερ, με τα οποία είχα καταπιαστεί τα προηγούμενα χρόνια, λειτούργησαν σαν
συγκοινωνούντα δοχεία και μου άνοιξαν κάποιες πόρτες στον μεγάλο κόσμο του
«Οθέλλου» και του Σαίξπηρ».

INFO

Στο Ηρώδειο, τη Δευτέρα 31 Ιουλίου. Πληροφορίες στο τηλ. 210-3272.000. Τιμές
εισιτηρίων: 50, 40, 30, 20,15 ευρώ.