«Γίνομαι στρατιώτης μπροστά στον σκηνοθέτη»

Τα τρία πρόσωπα του Γιώργου Αρμένη: σε… φυσική κατάσταση, Μνησίλοχος πριν από την παρένδυση, Μνησίλοχος με… στολή Θεσμοφοριάζουσας

Το 1969 έκανε τον πρώτο του Αριστοφάνη: πρωτοετής της δραματικής σχολής του
«Θεάτρου Τέχνης», στον Χορό της «Λυσιστράτης». Έκτοτε έχει παίξει σε όλες τις
κωμωδίες του – στις περισσότερες τους πρώτους ρόλους. Έχει σκηνοθετήσει και
Αριστοφάνη – «Πλούτο» και «Αχαρνείς».

Το 1985 ήταν ο Μνησίλοχος στις «Θεσμοφοριάζουσες» του «Θεάτρου Τέχνης» – ο
τελευταίος Αριστοφάνης που έκανε ο Κουν. Φέτος, είκοσι ένα χρόνια μετά,
επιστρέφει στον ρόλο. Με το Εθνικό Θέατρο πια, σε καινούργια μετάφραση – του
K. X. Μύρη – και σε καινούργια σκηνοθεσία – του Σωτήρη Χατζάκη. Ο οποίος
τοποθετεί το έργο στην πρώτη μετεμφυλιακή δεκαετία – του ’50.

Σας χαρακτηρίζουν με ελάχιστους άλλους κατ’ εξοχήν «αριστοφανικό» ηθοποιό.
Αυτό σημαίνει ότι ο Αριστοφάνης είναι ένας συγγραφέας στον οποίο νιώθετε πιο
κοντά;

«Το ακούω χρόνια αυτό. Δεν το καταλαβαίνω. Πιστεύω ότι ένας ηθοποιός που, πάνω
απ’ όλα, σέβεται τον εαυτό του, την πορεία του και την ιστορία του μπορεί να
κάνει και Αριστοφάνη, αλλά μπορεί να κάνει ακόμα και τραγωδία. Θυμίζω ότι με
τον Κουν έχω κάνει Βοσκό στον “Οιδίποδα”, Αγγελιοφόρο στις “Βάκχες”… Και
ένιωθα πολύ καλά».

Πρωτοπαίξατε Μνησίλοχο το 1985. Με τα δεδομένα βέβαια ότι είναι άλλη η
μετάφραση και άλλη η σκηνοθεσία, έχει αλλάξει η οπτική σας για τον ρόλο;

«Ίσως, αυτή τη φορά, έχω δει πιο καθαρά ότι είναι ένας λαϊκός άνθρωπος,
καθαρός, διαθέσιμος προς τον Ευριπίδη τον οποίο θαυμάζει – είναι ο μορφωμένος
του σογιού του – και γι’ αυτό δέχεται να μπει στο παιχνίδι και να ντυθεί
γυναίκα και να χωθεί ανάμεσα στις Θεσμοφοριάζουσες. Επιπλέον κατάλαβα ότι
κρύβει ένα ταλέντο υποκριτικό. Αν και λαϊκός, ξέρει ολόκληρα κομμάτια από έργα
του Ευριπίδη και παίζει ρόλους του!».

Κουβαλάτε στοιχεία από την παράσταση του ’85; Ή έχει σβηστεί από το μυαλό
σας;

«Είναι δυνατόν να έχει σβηστεί; H κίνησή μου, η εκφορά του λόγου, η ρυθμολογία
του λόγου είναι κληρονομιά μου από τον Κουν. Αλλά δεν κουβαλάω τον ρόλο ούτε
παίζω κατ’ ανάμνησιν».

Πόσο σύγχρονος πιστεύετε ότι είναι ο Αριστοφάνης;

«Ο Κουν έλεγε και το κουβαλάω αυτό: “Είναι τραγικά σύγχρονος”. Σαν τίποτα να
μην έχει αλλάξει σ’ αυτή τη χώρα, σ’ αυτόν τον κόσμο. Και αξίζει να τον
βλέπουμε κάθε χρόνο με μια άλλη ματιά. Να ξεφύγουμε από την “κλασική” φόρμα
της δεκαετίας του ’60, της εποχής που ουσιαστικά άρχισαν την αναβίωσή του».

Μήπως, όμως, οι σκηνοθέτες βρίσκονται σε μια διαρκή αγωνία να τον
εκσυγχρονίσουν απλώς για να αποδείξουν ότι είναι σημερινός; Μήπως τα έργα
«βιάζονται» υπό το άγχος του «εκσυγχρονισμού»; Μπορούν να «χωρέσουν», για
παράδειγμα, οι «Θεσμοφοριάζουσες» και τα αρχαία Θεσμοφόρια στη δεκαετία του
’50;

«H δεκαετία του ’50 έχει αντιστοιχίες με την εποχή του έργου: είναι η εποχή
του Σχεδίου Μάρσαλ, του Μεγάλου Ονείρου, μετά τον πόλεμο, έπειτα από έναν
Εμφύλιο, ο κόσμος έχει θάψει τους νεκρούς του και μπορεί να ονειρευτεί πάλι…
Εγώ ήμουνα παιδί τότε και το έζησα αυτό το όνειρο, στις αυλές – είχανε ένα
στόχο, ήταν μια εποχή ποιητική. Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι τότε βγήκαν
σπουδαίοι συνθέτες που έγραψαν σπουδαία τραγούδια».

Όταν σας σκηνοθετούν ξεχνάτε τον σκηνοθέτη Αρμένη;

«Ναι. Γίνομαι στρατιώτης μπροστά στον σκηνοθέτη. Ο Σωτήρης Χατζάκης, άλλωστε,
ήταν πολύ διαβασμένος πάνω στο έργο. Έσκαψε πολύ βαθιά και δεν το αντιμετώπισε
σαν φαρσοκωμωδία όπως το βλέπουν πολλοί φιλόλογοι».

H παράσταση, δηλαδή, έχει και «σοβαρές» αποχρώσεις;

«Ναι. Δραματικές, θα έλεγα».

Δεν έχει εξαντληθεί ο Αριστοφάνης; Έντεκα οι κωμωδίες του που σώζονται,
παίζονται, ξαναπαίζονται… Δεν έχει επέλθει κορεσμός;

«E, τι να γίνει… Αφού δεν έχουμε βρει τις υπόλοιπες…». Γελάει. «Εξαρτάται
από τους μεταφραστές και τους σκηνοθέτες να τον ανανεώσουν. Από την άλλη, δεν
μπορούμε να αγνοήσουμε ότι υπάρχει μεγάλη προσέλευση του κόσμου στις
παραστάσεις Αριστοφάνη…».

Σαν μπουλούκι του ’50

«Ο Ευριπίδης έχει και ευγενική ψυχή αλλά είναι και πονηρός»: πλάι στον Γιώργο
Αρμένη – Μνησίλοχο ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος συμπρωταγωνιστεί ερμηνεύοντας την
αριστοφανική κωμική «εκδοχή» του αρχαίου τραγικού. «Προκειμένου να σωθεί βάζει
τον συγγενή του, τον Μνησίλοχο, να ντυθεί γυναίκα για να τον υπερασπιστεί στις
γυναίκες αλλά, όταν εκείνος αποκαλύπτεται, πάει και να τον σώσει υποδυόμενος
ρόλους από τις τραγωδίες του.

Στο ταξίδι αυτό στη δεκαετία του ’50 που μας έβαλε ο Σωτήρης βλέπαμε
φωτογραφίες της εποχής, μπήκαμε λίγο στη διαδικασία του παλιού ελληνικού
κινηματογράφου… Για τον Ευριπίδη, λοιπόν, μου ερχότανε στο μυαλό η εικόνα
ενός ανθρώπου με βιολί, χαμένου στην τέχνη του – μια φιγούρα από τις παλιές
κωμωδίες.

Νιώθουμε λίγο σαν μπουλούκι εκείνης της δεκαετίας – με τις χαρές του, με τα
δύσκολα, με τα ευτράπελα… Κι αυτό το τονίζουν οι μουσικές τού Σταμάτη
Κραουνάκη και τα τραγούδια του – σε στίχους πάντα από τον Αριστοφάνη – που σε
ταξιδεύουν στην εποχή. Εκτός, πάντως, από τον σκηνοθέτη με βοήθησε η τρομερή
σύμπνοια που υπήρχε με τον Γιώργο Αρμένη από την αρχή».

Το μελαγχολικό ρίγος του Εμφυλίου

«Στη δεκαετία του ’50», λέει ο σκηνοθέτης Σωτήρης Χατζάκης, «με πήγε η
αντιστοιχία που υπάρχει με την εποχή του έργου: σικελική καταστροφή σε
αντιστοιχία με τον ελληνικό Εμφύλιο, η οικονομική κρίση και η ηθική παρακμή
και στις δύο περιόδους, η πρόταση του Αλκιβιάδη, από την Περσία όπου
βρισκότανε, για πακέτο οικονομικής βοήθειας στην Αθήνα με αντίτιμο την αλλαγή
του δημοκρατικού πολιτεύματος σε ολιγαρχικό σε αντιστοιχία με το Σχέδιο Μάρσαλ
που απαιτούσε πολιτική προσάρτηση στο αμερικανικό άρμα…

Το δεύτερο που με οδήγησε εκεί ήταν αυτές οι γιορτές των γυναικών του ’50, με
τα πολλά παγανιστικά κατάλοιπα – γιορτές για την Παναγία, ας πούμε, κι “από
κάτω” τελετές για τη γονιμότητα, την ευκαρπία…

Βέβαια η παράσταση δεν δένεται στενά με την εποχή του ’50, γιατί αυτό θα την
έκανε νοσταλγικά γραφική. Υπάρχουν, όμως, διάσπαρτες αναφορές. Και στο λαϊκό
θέατρο της εποχής – αυτοσχεδιαστικές νούτικες κωμωδίες, Καραγκιόζης, Τζίμης ο
Τίγρης… Είναι μια καθαρή κωμωδία, όπως οι κωμωδίες του ελληνικού
κινηματογράφου της εποχής, αλλά με ένα μελαγχολικό ρίγος που υποβόσκει σε όλη
την παράσταση».

INFO

Στην Επίδαυρο (τηλ. 210-3272.000, http: //www.hellenicfestival.gr), 21
και 22 Ιουλίου. Εισιτήρια: 45, 20, 15 (μειωμένο 15) ευρώ.