ΓPAMMATA ΣTIΣ MATIEΣ Οι μανάδες

Ο λόγος στους αναγνώστες.

Ο Οδ. Μανωλίτσης, Κολοκοτρώνη 23, Λευκάδα, γράφει:

«Διάβασα το χρονογράφημά σου “Τόσο Πάθος…”. Ήταν υπέροχο! Ειλικρινά, δεν
υπερβάλλω. Ρωμαλέος και συγκλονιστικός ο ποιητικός λόγος και των τριών ποιητών
που αναφέρεις. Ιδιαίτερα με συγκίνησε το σημείο εκείνο που ο Βάρναλης βάζει
τον Ιούδα να σκέφτεται τον πόνο και τα κλάματα της μάνας του…

Και δεν υπάρχει νομίζω πιο μεγάλος πόνος, πόνος που φτάνει σε οριακά σημεία
αντοχής, από τον σπαραγμό που βιώνει η μάνα, κάθε καιρού και τόπου, όταν
θρηνεί το παιδί της. Ρημάζεται η καρδιά της. Τσακίζεται και γίνεται “κομμάτια
και θρύψαλα”.

Ο ποιητής των “Σκλάβων Πολιορκημένων” αναφέρεται και στο πρόσωπο της Παναγίας.

“Πού να σε κρύψω γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί;

… Θεριά οι ανθρώποι, δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν.

… Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταυρώσουν”.

Και αλλού: “Φεύγεις πάνου στην άνοιξη, γιε μου καλέ μου,

άνοιξή μου γλυκειά, γυρισμό που δεν έχεις…”.

Τα λόγια αυτά του ποιητή “Των Μοιραίων” και κάποια παρόμοια από τον “Επιτάφιο”
του Ρίτσου δεν μοιάζουν να είναι ηχώ των λαοφιλών και συγκινητικών εγκωμίων
από τον Επιτάφιο Θρήνο της M. Παρασκευής;

“Ω! γλυκύ μου έαρ / γλυκύτατόν μου τέκνον,

Πού έδυ σου το κάλλος;

… Ω! Φως των οφθαλμών μου / γλυκύτατόν μου τέκνον

πώς τάφω νυν καλύπτη;”

Αληθινά λογοτεχνικά διαμάντια και τα δημοτικά μοιρολόγια.

“Εγώ για το χατίρι σου, τρεις βάρδιες είχα βάλει.

Είχα τον ήλιο στα βουνά, και τον αητό στους κάμπους,

και το βοριά το δροσερό τον είχα στα καράβια.

Μα ο ήλιος εβασίλεψε, κι ο αητός αποκοιμήθη,

και το βοριά το δροσερό τον πήραν τα καράβια.

Κι έτσι του δόθηκε καιρός του Χάρου και σε πήρε”.

Αλλά και ο αρχαίος τραγικός λόγος φτάνει σε ύψη ανυπέρβλητα με θρήνους
μανάδων.

Θρηνεί η Εκάβη στην ομώνυμη τραγωδία του μεγάλου Ευριπίδη τον γιο της
Πολύδωρο:

“Χάθηκα η δόλια, πάω, δεν υπάρχω / Αχ, αχ παιδάκι μου ξεσπάω σε μοιρολόγια”.

(Μτφ. T. Ρούσσου)»