Δρόμοι

Τα συγγράμματα…

… Ο Ντ’ Αλαμπέρ, ένας από τους εγκυκλοπαιδιστές, διηγoύταν μια ιστορία που
είχε ακούσει. Ένα από τα πιο προικισμένα πνεύματα της εποχής του είχε φτιάξει
μια μοναδική βιβλιοθήκη μέσα σε έναν πολύ περιορισμένο χώρο. Να πώς: Αν
αγόραζε, ας πούμε, ένα δωδεκάτομο έργο από το οποίο δεν άξιζε να διαβαστούν
παραπάνω από πέντε – έξι σελίδες, ξέσκιζε και πέταγε τις υπόλοιπες τα
σκουπίδια. Θα ήταν ίσως μια κάποια λύση, σήμερα που ερίζουμε αν οι φοιτητές
πρέπει να αγοράζουν ή να παίρνουν δωρεάν τα πανεπιστημιακά συγγράμματα, αλλά
δεν μας απασχολεί καθόλου το περιεχόμενό τους.

Οι βαθμοί….

… Ο σκύλος του Μονταίν έχει λογική. Ακολουθεί μια μυρωδιά πάνω σε ένα
μονοπάτι. Άξαφνα, το μονοπάτι χωρίζεται στα τρία. Ο σκύλος κοντοστέκεται,
διστάζει. Πού να πάει; Μυρίζει το ένα, τίποτα. Μυρίζει το άλλο, το ίδιο. Και
παίρνει το τρίτο μονοπάτι, χωρίς καν να μπει στον κόπο να ξαναμυρίσει. «H
μυρωδιά που ακολουθώ», είπε μέσα του, «είναι ή στο A ή στο B ή στο Γ μονοπάτι.
Δεν τη βρήκα ούτε στο A ούτε στο B. Άρα είναι στο Γ». Ο σκύλος του Μονταίν
έκανε δηλαδή έναν διαζευκτικό συλλογισμό που τον κάνει καθημερινά ένας
φοιτητής στην πορεία του για την κατάκτηση της γνώσης. Απλά πράγματα. Τότε τι
χρειάζονται τόσοι βαθμοί για να μετρούν τούτη τη γνώση; Μα οι βαθμοί και οι
εξετάσεις δεν είναι τόσο για να μετρούν τις γνώσεις του φοιτητή, όσο για να
καταγράφουν τις κυβερνητικές επιδόσεις. Υπολογίζοντας τις πολιτικές
επιπτώσεις, η κυβέρνηση παθαίνει πανικό μπροστά σε μια απροσδόκητη μαζική
αποτυχία. Αντίθετα, έχουμε δει πολλές φορές υπουργούς να πανηγυρίζουν για τα
θετικά αποτελέσματα των εξετάσεων, σαν να ήταν εκείνοι και όχι οι φοιτητές
αυτοί που έγραψαν καλά στα διαγωνίσματα.

H αγορά….

… H τρέχουσα πολιτική εκτρέπει την εκπαίδευση από τον σκοπό της. Αντί να
πλάθει πνευματικώς χειραφετημένα παιδιά με τη μετάδοση της γνώσης, παράγει
πολίτες με συγκεκριμένες απόψεις και εργάτες με ειδικές δεξιότητες. Τα σχολεία
και οι σχολές θεωρούν τη γνώση άχρηστη αν δεν οδηγεί σε μερικά συγκεκριμένα
προσόντα που ο φοιτητής θα μπορέσει να πουλήσει στην αγορά εργασίας. Ακόμη και
τα ίδια τα πανεπιστήμια δυσκολεύονται να ορίσουν τη γνώση καθαυτή ως σκοπό των
σπουδών.

H ταφή…

… Διαβάζουμε στο «Θεώρημα του παπαγάλου» (Ντενίς Γκετζ, Εκδ. Πόλις) πως ο
μαθητής που έμπαινε στην Πυθαγόρειο αδελφότητα χάριζε σε αυτήν όλα τα
υπάρχοντά του. Για πέντε χρόνια άκουγε τη διδασκαλία του Πυθαγόρα μόνο πίσω
από ένα παραπέτασμα. Όσοι αποτύχαιναν στις εξετάσεις, αποβάλλονταν από τη
σχολή. Στον περίβολο, οι παλιοί μαθητές έσκαβαν έναν τάφο, που συμβόλιζε την
τραγική απώλεια ενός παραλίγο σπουδαίου μαθητή. Γεμάτες τέτοιους τάφους είναι
οι σύγχρονες σχολές (δίπλα στους μαθητές, ας κρατήσουν κάποιους τάφους
ανοιχτούς και για μερικούς πολιτικούς).