TPITH AΠOΨH «Γκαρσόνια της Eυρώπης»;

Πρόσφατα έφερα στη μνήμη μου μια παλιά γελοιογραφία του K. Μητρόπουλου που
έδειχνε τον χάρτη της Ελλάδας σαν ένα τεράστιο ξενοδοχείο. Πώς το θυμήθηκα;
Μα, ακούγοντας τρεις – τέσσερις φορές την υπουργό Τουρισμού που επαναλάμβανε
συνεχώς:

«H Ελλάδα έχει αξιοποιήσει μόνο το 15% των πόρων της για την τουριστική
ανάπτυξή της»… Διαβάζοντας παράλληλα στον απολογισμό ΣΕΤΕ 2006 (Σύνδεσμος
Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων, σελ. 19) το πάγιο αίτημα για την
«αναθεώρηση των αποστάσεων των 50 μέτρων από την παραλία για τις ξενοδοχειακές
μονάδες»… και ότι θα ‘πρεπε να κτίζουν… πάνω στις παραλίες διότι,
κατά ΣΕΤΕ, αν δεν κτίζουμε πάνω στην παραλία ή έστω σε 30 μέτρα χάνεται…
«ένα από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας» (οι παραλίες), είπα από μέσα:
κάτι ετοιμάζεται, πάει και ό,τι έχει απομείνει.

Ο συνειρμός της σκέψης μου πέταξε αμέσως σε κάποια κουβέντα που είχα με έναν
Ασιάτη διάσημο εμπειρογνώμονα περί τα τουριστικά, που με είχε ξαφνιάσει όταν
μου είπε: «Εσείς οι Έλληνες έχετε καταφέρει ένα μοντέλο τουριστικής
οικονομικής ανάπτυξης που θα το ζήλευαν πολλοί από μας». Τότε ξαφνιάστηκα,
αυτό το άκουγα για πρώτη φορά. Να, μου λέει συνεχίζοντας, αρκετά από τα λεφτά
του τουρισμού μένουν στον τόπο σας, μένουν στο χωριό, στον μικρομεσαίο, δεν τα
παίρνουν όλα οι διεθνείς αλυσίδες, έχετε κατορθώσει, βρε αδελφέ, κάπως να
αναπτύξετε μια αυτόχθονη τουριστική οικονομία που κάτι σας μένει… Αυτόματα
τότε μου ‘ρθε πάλι στο μυαλό μια κουβέντα που αποδίδεται στον πρόεδρο του
ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Παπανδρέου, που ήταν διεθνώς αναγνωρισμένος διάσημος
οικονομολόγος, που είχε πει: «Δεν θα γίνουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης». Σωστή
κουβέντα, που πολλές φορές παρερμηνεύτηκε και που όμως παραμένει αληθινή και
επίκαιρη, αφού τώρα κάπως διαφαίνεται ότι αλλάζουμε πορεία. Βλέπετε, σήμερα
επιδιώκουμε να έρθουν με νύχια και με δόντια οι ξένοι επενδυτές, απαξιώνουμε
π.χ. τους πετυχημένους Έλληνες ξενοδόχους από διεθνείς διαγωνισμούς, όπως
έγινε πρόσφατα για τον «Αστέρα Βουλιαγμένης», που τους θεωρήσαμε ανεπαρκείς,
και είμαστε έτοιμοι να παίξουμε «τα γκαρσόνια της Ευρώπης». Έτσι σιγά σιγά θα
κλείσει και η ταβερνίτσα στο χωριό, όπως έκλεισε και το μικρό μπακάλικο. Το
all inclusive (όλα περιέχονται), που μας το καθιέρωσαν εκβιαστικά φέτος για τα
καλά οι ξένοι τουριστικοί πράκτορες, δεν αφήνει περιθώρια στον τοπικό
μαγαζάτορα. Οι τουρίστες λοιπόν θα φορέσουν το βραχιολάκι τους που, ανάλογα με
το χρώμα, τους επιτρέπει να τρώνε ή να πίνουν ή και τα δύο μαζί μόνο στο
ξενοδοχείο, δεν θα βγουν έξω. H γκετοποίηση των ξενοδοχειακών μονάδων είναι
πια ζήτημα χρόνου. Καλά να πάθουν, θα πουν μερικοί, τα εστιατοριάκια και τα
καφενεδάκια, να μην έγδυναν τους τουρίστες και τους περαστικούς.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Τι θα γίνουν τόσα χωριά στα νησιά που θα περιμένουν
τον τουρίστα με το ντουφέκι, αφού δεν θα ‘χει πλοίο να τους φέρει; Τι θα γίνει
η ταβερνίτσα στην Αστυπάλαια, στους Λειψούς, ακόμα και στη Σέριφο, στην Κύθνο,
στη Λέρο, στους Φούρνους, μέχρι να ισορροπήσουν ­ αν ισορροπήσουν ­ τα
πράγματα στο λιμάνι;

Όλα αυτά κάνουν πολύ επίκαιρη τη βασική ερώτηση για το περαιτέρω μελλοντικό
μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης της χώρας. Πράγματι, ο τουρισμός βρίσκεται σ’
ένα σταυροδρόμι και το βασικό ερώτημα που προβάλλει είναι: Τι είδους
τουριστική ανάπτυξη επιδιώκουμε πάρα κάτω; Σε ποιους θέλουμε να περάσει ο
τουρισμός, στους μικρούς ή στους μεγάλους, στις ξένες αλυσίδες; Μας ενδιαφέρει
η τουριστική ανάπτυξη να αγκαλιάσει περαιτέρω την περιφέρεια και τα χωριά ή να
συγκεντρωθεί, όπως τώρα άρχισε πάλι η τάση να διαφαίνεται, μόνο σε Αθήνα,
Κέρκυρα, Κρήτη, Ρόδο, Κω και Χαλκιδική; Μας ενδιαφέρει η ισόρροπη τουριστική
ανάπτυξη ή αλλάζουμε ρότα; Μας ενδιαφέρει η τουριστική ανάπτυξη με μέτρο τον
άνθρωπο ή η μέχρι εσχάτων εκμετάλλευση του τοπίου; Προστασία του
περιβάλλοντος, αειφόρος ανάπτυξη, ισόρροπη τουριστική ανάπτυξη με μέτρο τον
άνθρωπο δεν ταιριάζει όμως με τη ρήση ότι έχουμε αξιοποιήσει μόνο το 15% του
τουριστικού δυναμικού της χώρας. Το all inclusive και παράλληλη ανάπτυξη της
τοπικής τουριστικής κοινωνίας δεν συμβαδίζουν. Είναι ώρα βασικών αποφάσεων τού
παραπέρα τουριστικού μοντέλου ανάπτυξης, που ας ελπίσουμε να μην είναι ο
μύθος, η ψευδαίσθηση ότι αναπτύσσουμε τον τουρισμό με δήθεν σεβασμό στο
περιβάλλον κτίζοντας ξενοδοχεία παντού και κυρίως πάνω στην παραλία, με
πελάτες που θα ‘ρχονται μόνο με ξένες αεροπορικές εταιρείες, θα μένουν μέσα
στα ξένα ξενοδοχεία, θα τρώνε με το all inclusive εισαγόμενα προϊόντα και θα
τα περιποιούμαστε σαν καλά γκαρσόνια, θα κρατάμε το φιλοδώρημα που πιθανόν να
μας δώσουν και θα δίνουμε την καθημερινή είσπραξη στις ξένες μεγάλες
τουριστικές αλυσίδες. Είναι το μοντέλο που μου περιέγραψε ο φίλος μου Ασιάτης
εμπειρογνώμονας. Μακάρι να μη δούμε αυτό το μοντέλο της ρεαλιστικής
ψευδαίσθησης της δήθεν περαιτέρω τουριστικής ανάπτυξης του τόπου. Ας αφήσουμε
λοιπόν το υπόλοιπο από το 15% ήσυχο και ας καλυτερεύσουμε τις υποδομές γι’
αυτό που έχουμε.

Ο Γιάννης Δ. Πατέλλης είναι μελετητής, πρώην πρόεδρος του ΕΟΤ