Mόνο τσιμέντο πέρα από το ποτάμι

«Τάφρος» που χωρίζει την Αθήνα στα δύο όσον αφορά την κατανομή του πρασίνου
είναι η Λεωφόρος Κηφισού. H πόλη που κατέχει το θλιβερό ρεκόρ της μικρότερης
αναλογίας πρασίνου ανά κάτοικο στην Ευρώπη, παρουσιάζει και μια παγκόσμια
πρωτοτυπία. Έχει συγκεντρωμένες τις – όποιες – «ανάσες» στο ένα… μισό της.

«Το πρώτο συμπέρασμα που βγάζει κανείς βλέποντας την Αθήνα από ψηλά είναι ότι
αυτός ο μεγάλος αστικός ιστός αποτελείται από δύο τουλάχιστον διαφορετικές
πόλεις» αναφέρει ο αρχιτέκτονας – πολεοδόμος Σπύρος Τσαγκαράτος. Τα στοιχεία
που διαθέτει το ΥΠΕΧΩΔΕ αποτυπώνουν την «γκρίζα» κατάσταση. Οι πιο «πράσινοι»
δήμοι – ύστερα από αυτόν της Αθήνας – είναι με τη σειρά το Μαρούσι, το
Ηράκλειο, τα Βριλήσσια, τα Μελίσσια, το Ψυχικό, η Φιλοθέη, η Νέα Σμύρνη, η
Γλυφάδα, το Ελληνικό, η Νέα Ιωνία, η Νέα Φιλαδέλφεια, ο Άγιος Δημήτριος, η
Ηλιούπολη, η Αγία Παρασκευή, το Χαλάνδρι, το Παλαιό Φάληρο και η Καισαριανή.
Οι περιοχές διαφέρουν μεταξύ τους. Άλλες είναι παραθαλάσσιες, κάποιες κοντά σε
βουνό, ορισμένες εξυπηρετούνται από το Μετρό, λίγες διαθέτουν άλση. Όλες έχουν
όμως κάτι κοινό. Βρίσκονται ανατολικά της Λεωφόρου Κηφισού.

Τα τελευταία στατιστικά στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος είναι
ενδεικτικά: Το 2005 αναλογούσαν 2,55 τετραγωνικά μέτρα αστικού πρασίνου ανά
κάτοικο. Πριν από είκοσι χρόνια το αντίστοιχο νούμερο ήταν 2,82 τετραγωνικά
μέτρα. Στη δυτική πλευρά της πόλης τα αντίστοιχα νούμερα είναι 1,3 και 2
τετραγωνικά μέτρα. Η Δυτική Αθήνα σήμερα καλύπτεται κατά 77% από κτίρια – έστω
χαμηλά -, κατά 19% από ασφαλτοστρωμένους δρόμους και μόλις 4% καταλαμβάνουν το
πράσινο και οι ελεύθεροι χώροι.

Αδικημένη περιοχή. «H πλέον αδικημένη περιοχή είναι αυτή που εκτείνεται
πέρα από το – πάλαι ποτέ – ποτάμι. Ειδικά οι περιφερειακοί δήμοι του Πειραιά –
η Νίκαια, ο Κορυδαλλός, η Δραπετσώνα – έχουν σχεδόν μηδενικό πράσινο»
επισημαίνει ο κ. Τσαγκαράτος. «Το γειτονικό όρος Αιγάλεω λειτουργεί ως τείχος
και δεν είναι ενταγμένο στη ζωή της πόλης. Αν και βρίσκονται πολύ κοντά στη
θάλασσα δεν διαθέτουν παραλία – το Κερατσίνι εξακολουθεί έως και σήμερα να
έχει βιομηχανικό χαραχτήρα, ενώ οι πλατείες, οι ελεύθεροι χώροι, τα άλση είναι
ανύπαρκτα».

H πραγματικότητα τον επιβεβαιώνει: Σελεπίτσαρι, Ποικίλον Όρος, Καματερό,
Περιστέρι, Πετρούπολη, Χαϊδάρι είναι δυτικές περιοχές στις οποίες έχουν κατά
καιρούς προγραμματισθεί αναπλάσεις και διαμορφώσεις τοπίου, ωστόσο σχεδόν
κανένα πρόγραμμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Κάποια μάλιστα δεν έχουν καν αρχίσει να
υλοποιούνται. «Τα τελευταία χρόνια το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας
εξαπλώθηκε ραγδαία. Τα όρια της πόλης περικλείουν έκταση πολλαπλάσια εκείνης
του 1960. Ταυτόχρονα το πράσινο γύρω από την πόλη μειώθηκε σημαντικά. H
εξάπλωση της τελευταίας δεκαετίας, ειδικά στις δυτικές περιοχές του
Λεκανοπεδίου, έγινε χωρίς να υπάρχει συνολικό πλαίσιο σχεδιασμού, χωρίς γενική
κατεύθυνση και οργάνωση, με συνέπεια τη συρρίκνωση του ελεύθερου χώρου, του
πρασίνου και της γεωργικής γης» αναφέρεται στον Σχεδιασμό Μητροπολιτικής
Περιφέρειας για Βιώσιμη Ανάπτυξη (στην τελευταία έκδοση) του Οργανισμού
Ρυθμιστικού Σχεδίου.

Τεράστιες ελλείψεις. Όπως υπογραμμίζει ο αρχιτέκτονας Γιώργος
Τζιρτζιλάκης «δεν χρειάζονται νούμερα για να αποδείξει κανείς το αυταπόδεικτο.
Με το να ζητήσει κανείς συγκεκριμένα στοιχεία για τα πάρκα, τα άλση, τους
θάμνους στα πεζοδρόμια, από κάθε δήμο χωριστά δεν μπορεί να βγάλει συμπέρασμα.
Αν ρίξει μια ματιά όμως στα βουνά γύρω από την Αθήνα – στην Πεντέλη, στον
Υμηττό, στο Αιγάλεω – καταλήγει σε ένα και μόνο συμπέρασμα: H Αθήνα παραμένει
η πιο τσιμεντοποιημένη πόλη της Ευρώπης. Το Λεκανοπέδιο έχει μείνει με τον
Εθνικό Κήπο, το Πεδίον του Άρεως, τον Λυκαβηττό, το Άλσος Συγγρού, το Άλσος
Ριζάρη, το Άλσος Φιλαδέλφειας» συμπληρώνει. «Είναι γνωστές οι τεράστιες
ελλείψεις της Δυτικής Αθήνας σε χώρους πρασίνου» αναφέρει και ο Αναπτυξιακός
Σύνδεσμος Δυτικής Αθήνας. «Είναι απαραίτητο να εγκριθούν άμεσα οι απαραίτητες
πιστώσεις για την απαλλοτρίωση των ελάχιστων αδόμητων χώρων που έχουν
απομείνει ώστε να διακοπεί η “τσιμεντένια συνέχεια” και να “ανασάνει” η
περιοχή».

Με τέσσερις κινήσεις μπορεί να αλλάξει η κατάσταση

Και όμως υπάρχουν λύσεις, λένε οι ειδικοί. H Κεντρική Λαχαναγορά στου Ρέντη,
οι φυλακές στον Κορυδαλλό, οι σταθμοί υπεραστικών λεωφορείων στις Λεωφόρους
Καβάλας και Λιοσίων, το Κεντρικό Αμαξοστάσιο του ΟΣΕ στου Ρέντη είναι χώροι ο
οποίοι θα μπορούσαν να αλλάξουν τη φυσιογνωμία ολόκληρης της Δυτικής Αθήνας.
«Εάν απλά γκρεμίζαμε αύριο το πρωί αυτές τις εγκαταστάσεις η αναλογία
πρασίνου-ελεύθερων χώρων ανά κάτοικο του Λεκανοπεδίου θα διπλασιαζόταν, η μέση
θερμοκρασία της Αττικής θα μειωνόταν κατά 1,2 βαθμούς, ενώ οι συγκεντρώσεις
των ατμοσφαιρικών ρύπων θα ήταν κατά 15% έως 20% χαμηλότερες», λέει ο
αρχιτέκτονας Γιώργος Τζιρτζιλάκης. «Το όρος Αιγάλεω θα μπορούσε να ενταχθεί
στον αστικό ιστό της πόλης. Να αποτελέσει χώρο αναψυχής, περιπάτου, ποδηλάτου,
βόλτας. Να είναι κομμάτι της καθημερινότητας, τόπος άθλησης, μέρος να πιούμε
ένα καφέ», λέει από τη δική του πλευρά ο αρχιτέκτονας Σπύρος Τσαγκαράτος.