Πρόσωπα Ο Nώε των φυτών

«Οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται καλύτερα την έκταση του προβλήματος όταν τους
λέω πως, στο τέλος του 19ου αιώνα, 7.000 ποικιλίες μήλων καλλιεργούνταν στις
ΗΠΑ. Σήμερα, 6.800 απ’ αυτές ανήκουν στο παρελθόν όπως και οι δεινόσαυροι».

Κάρι Φόουλερ: «Οι καλλιέργειές μας είναι τα παλαιότερα “αντικείμενα” που έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος, παλαιότερα και από τις Πυραμίδες»

Ένας Νώε της εποχής μας, ο Αμερικανός Κάρι Φόουλερ είναι ο εγκέφαλος που
συνέλαβε την ιδέα για το «Θησαυροφυλάκιο της Ημέρας της Κρίσης», στο οποίο θα
αποθηκευτούν τα κύρια φυτικά είδη του πλανήτη. Επικεφαλής του ανεξάρτητου
οργανισμού Παγκόσμιο Ταμείο για την Ποικιλία των Καλλιεργειών, βλέπει το
όνειρό του να παίρνει μορφή στο νορβηγικό Αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, κοντά στην
Αρκτική, όπου άρχισε τη Δευτέρα η κατασκευή του «θησαυροφυλακίου» αυτού. Μόλις
1.000 χιλιόμετρα από τον Βόρειο Πόλο, αυτή η φυτική «Κιβωτός του Νώε» είναι
σχεδιασμένη για να εγγυηθεί μακροπρόθεσμα την επιβίωση των θεμελιωδών
καλλιεργειών τροφίμων σε περίπτωση φυσικής ή πυρηνικής καταστροφής.

Βέβαια για τον Αμερικανό οικολόγο η κύρια απειλή για τα φυτά δεν είναι τόσο
μια πυρηνική Αποκάλυψη όσο οι μειώσεις κονδυλίων ή οι διακοπές του ηλεκτρικού
που πλήττουν τις τράπεζες γονιδίων. «Ένα ινστιτούτο αποθήκευσης μπορεί βέβαια
να καταστραφεί από έναν πόλεμο ή από άλλες καταστροφές, αλλά στις περισσότερες
περιπτώσεις, όταν μια ποικιλία χάνεται αμετάκλητα, δεν είναι για τους λόγους
που γίνονται πρωτοσέλιδα θέματα στις εφημερίδες», εξηγεί ο Φόουλερ. Συνεπώς
και η αφύπνιση των συνειδήσεων δεν είναι εύκολη: «Όταν πας σε μια συγκέντρωση
και μιλάς για τράπεζες γονιδίων, όλοι σε κοιτούν σαν να μιλάς αλαμπουρνέζικα»,
εξηγεί.

Ο Κάρι Φόουλερ μεγάλωσε κοντά στο Μέμφις, στο Τενεσί, και έζησε χρόνια στο
αγρόκτημα της γιαγιάς του. Σήμερα κατοικεί στη Νορβηγία. Έχει κάνει
διδακτορικό στις κοινωνικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας και η ζωή
του άλλαξε στη δεκαετία του 1970, όταν διάβασε τις εργασίες του βοτανολόγου
Τζακ Χάρλαν για τις καλλιέργειες φυτών και τη σημασία τους για την
ανθρωπότητα. «Αυτό που θα αποθηκεύσουμε στα Σβάλμπαρντ, δεν είναι μόνον ένα ή
δύο εκατομμύρια δείγματα σπόρων ή γενετικών υλικών, αλλά η δουλειά αναρίθμητων
γενεών γεωργών ανά τις χιλιετίες», υπογραμμίζει. «Οι καλλιέργειές μας είναι τα
παλαιότερα “αντικείμενα” που έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος, ακόμη παλαιότερα
από τις Πυραμίδες, και είναι ζωντανά», προσθέτει ο Φόουλερ. Επισημαίνει ακόμη
πως κανένα έθνος στην Ιστορία δεν εξασφάλισε ικανοποιητική διατροφική επάρκεια
μόνο με ιθαγενή φυτά. Και πως οι κίνδυνοι της μονοκαλλιέργειας φάνηκαν με
τραγικό τρόπο τον 19ο αιώνα στην Ιρλανδία, όπου μια ασθένεια κατέστρεψε τις
καλλιέργειες πατάτας προκαλώντας λιμό που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από
ένα εκατομμύριο ανθρώπους: «Δεν υπήρχε αρκετή γενετική ποικιλία για να
εξασφαλίσει την προστασία (των πατατών). Αν δεν είχαμε μπορέσει να προσφύγουμε
σε πολλά άγρια είδη και σε εκατοντάδες ποικιλίες που καλλιεργούνται στη
Λατινική Αμερική, κανείς από μας δεν θα έτρωγε σήμερα πατάτες».