«Aνεβάζω Γκαίτε γιατί είμαι Έλλην!»

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου – Θόας και η Διώνη Κουρτάκη – Ιφιγένεια στην «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Γκαίτε που ο Βασίλης Παπαβασιλείου ανεβάζει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στο Ηρώδειο

«Αφού δεν έχετε σκηνοθετήσει την “Ιφιγένεια εν Ταύροις” του Ευριπίδη γιατί
επιλέξατε να ανεβάσετε την “Ιφιγένεια εν Ταύροις” του Γκαίτε; Δεν σκεφτήκατε
ότι μπορεί να θεωρηθεί ακόμα και… αντεθνική η επιλογή;», ρώτησαν «TA NEA».

«Επειδή προτείνω τον ορισμό: “Είμαι Έλλην, άρα τίποτα το παγκόσμιο δεν μου
είναι ξένο”» απάντησε, πάντα ετοιμόλογος και ρήτωρ δεινός, ο Βασίλης
Παπαβασιλείου. Ο οποίος απόψε ανεβάζει, κρατώντας και τον ρόλο του Θόαντος,
την τραγωδία του Γκαίτε με τον θίασό του «Εποχή 20.06» τον οποίο σχημάτισε
«εις ανάμνησιν της “Εποχής” του 1986» – του πρώτου θεατρικού του σχήματος που
πολλά κόμισε στο ελληνικό θέατρο. «Όχι εις ανάμνησιν για την ανάμνηση», έλεγε.
«Αλλά ως δήλωση παρουσίας: ότι, παρ’ όλα αυτά, είμαστε εδώ και βλέπουμε προς
το μέλλον. Αν το θελήσουν και οι θεοί».

«Διότι τώρα που οι θεοί αποσύρθηκαν», διευκρίνισε, «τώρα που ο ουρανός είναι
πια ακατοίκητος, τώρα που έχει εκθρονιστεί, έχει γκρεμιστεί από το βάθρο του
από το 1989, διακόσια χρόνια μετά το 1789, και ο θεός που βάλαμε στη θέση του
θεού του ουρανού και που θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε πρόοδο, μας ανήκει
πια μόνο ο ίλιγγος. Είμαστε υπήκοοι του ιλίγγου. Αυτό ακριβώς, προφητικά το
διαβλέπει ο Γκαίτε.

Ο Γκαίτε υπάρχει και γράφει σε μια εποχή όπου το κλασικιστικό ρεύμα
εκφράζεται με τις θεωρίες ότι “οι αρχαίοι Έλληνες είναι το πρότυπο του
κάλλους, άρα και εμείς οι Γερμανοί δεν έχουμε παρά να τους μιμηθούμε”. Να
μιμηθούν το αμίμητο όμως; Για σκεφθείτε αυτή τη σχιζοφρενικού τύπου εντολή…
Αυτή η σχιζοείδεια είναι ακριβώς το παρόν μας. Το κίνημα “Θύελλα και Ορμή”,
του οποίου μέλος ήταν ο Γκαίτε και που εκβάλλει στον ρομαντισμό, είναι αυτό
που σήμερα θα λέγαμε αποθέωση της υποκειμενικότητας και του ατόμου. Ο Γκαίτε
γράφει στα δύο αυτά πεδία, τα εποπτεύει και προφητικά μεταφέρει ότι ο άνθρωπος
είναι μόνος του αλλά παρ’ όλα αυτά μπορεί και να μην είναι βάρβαρος. H
βαρβαρότητα, ως ενδεχόμενο, πάντα είναι παρούσα. Και όταν κανείς ζει ακάλυπτος
από θεούς – και πάνω από το κεφάλι του και κάτω από τα πόδια του -, ο
πειρασμός να υποκύψει στη βαρβαρότητα, στο ένστικτο είναι πολύ ισχυρός. Ο
Γκαίτε μάς λέει ότι ο άνθρωπος μπορεί μόνος του να εξαγοράσει αυτό τον τρόμο.
“Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να θεραπεύσει τα εγκλήματα του ανθρώπου” έγραφε σε
αφιέρωση της τυπωμένης “Ιφιγένειας” που έκανε σε φίλο του τα τελευταία του
χρόνια – και έζησε πολλά».

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου αναφέρθηκε στη σχέση του Γκαίτε με την Ελλάδα, στις
μεταφράσεις του ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, στους Έλληνες φίλους που τον
περιέβαλλαν – ανάμεσά τους και ένας Παπαδόπουλος, ο πρώτος που μετέφρασε την
«Ιφιγένεια εν Ταύροις» στα ελληνικά, το 1816, και ενεχείρισε τη μετάφρασή του
στον ποιητή -, στις απόψεις του για την Ελληνική Επανάσταση, για τη δολοφονία
του Καποδίστρια, για το μέλλον της υπόθεσης της ελληνικής ανεξαρτησίας.

H «Ιφιγένεια εν Ταύροις» παρουσιάζεται σε καινούργια μετάφραση – «σε
έρρυθμο πεζό» – του Γιώργου Δεπάστα, με σκηνικά και κοστούμια Μαρί – Νοέλ
Σεμέ, φωτισμούς Θέμη Μουμουλίδη, επιμέλεια κίνησης Δημήτρη Σωτηρίου, σχεδιασμό
ήχου Σπύρου Αραβοσιτά και διδασκαλία τραγουδιού Θοδωρή Αμπαζή.

Τον επώνυμο ρόλο ερμηνεύει η Διώνη Κουρτάκη, τον Ορέστη ο Πέτρος Λαγούτης, τον
Πυλάδη ο Αλέξανδρος Λογοθέτης και τον Αρκάδα ο Θόδωρος Κατσαφάδος.

Ερωτήματα «στατικότητας»

H «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Γκαίτε που η πρώτη εκδοχή της γράφτηκε το 1779 σε
πεζό λόγο και παίχτηκε στη Βαϊμάρη με Ορέστη τον ίδιο τον συγγραφέα, αλλά τον
απασχολούσε μέχρι το 1787 οπότε, σε ταξίδι του στην Ιταλία, το μετασχημάτισε
σε ιάμβους, εκδοχή που έγινε ψυχρά δεκτή, «καταχωρίζεται ως ένα από τα
αριστουργήματα της νεώτερης γερμανικής λογοτεχνίας» επεσήμανε ο κ.
Παπαβασιλείου, συμπληρώνοντας: «Ένα ερώτημα μόνο πλανάται πάνω από το κείμενο:
ως προς τη θεατρικότητά του. Για “στατικότητα” το είχαν εγκαλέσει στην εποχή
του. Ακόμα και ο Σίλερ είχε εκφράσει τις αμφιβολίες του. Αλλά η λογοτεχνική
του αξία θεωρείται μεγίστη και αδιαμφισβήτητη. Και ο Τόμας Μαν και ο Μπρεχτ
μιλούν για την “Ιφιγένεια” με όρους εγκωμιαστικούς».

INFO

Στο Ηρώδειο, απόψε στις 21.00. Εισιτήρια: 50, 40, 30, 20, 15, (μειωμένα) 10,
7,50 ευρώ. Πληροφορίες: τηλ. 210-3272.000. Αγορά με πιστωτική κάρτα: http: //www. hellenicfestibal.gr